​Харгын ажалнуудта мүнгэ ехээр һомолно

Һайн харгынууд нютаг нютагай ажаһуудалай шанар гэршэлдэг гээшэ. Һандарһан, хонхо-ёнхо болошоһон харгытай аад, хэды гоё байшан гэрнүүдые барибашье, нютагай шарай һайжархагүй. Тиимэһээ һайн харгы нютагуудай ажаһуудалда, ажахынуудайшье хүгжэлтэдэ ехэ удха шанартай.

Харгынууд гээшэ дардам, тэгшэ байха ёһотой гэжэ Буряад Уласай Засагай газарта эмхидхэгдэдэг заншалта брифинг дээрэ транспорт, элшэ хүсэ болон харгын ажахы хүгжөөлгын талаар сайд Сергей Козлов тэмдэглээ.

- 2016 ондо харгы заһабарилгын хүдэлмэридэ 7,7 миллиард түхэриг мүнгэн һомологдоо. Энэнь нёдондонойхидо орходоо 2 миллиардаар ехэ. Харгын ажахые һайжаруулха талаар удхатай түсэлнүүд бэелүүлэгдэжэ байна. Зам бариха, харгы заһаха талаар ходо хэгдэжэ байдаг ажалнуудта һомологдодог мүнгэ зөөриин хэмжээе бага болгохогүй гэжэ шиидээбди, - гэжэ Сергей Козлов мэдээсэбэ.

Гүрэнэй мэдэлэй харгынуудые һэльбэн шэнэлэлгэдэ 3,6 миллиард түхэриг мүнгэн һомологдоо. Харин нютагай мэдэлэй харгынуудта 3 миллиард түхэриг мүнгэн хэрэглэгдэһэн байгаа. Тэдэнэй 1017 миллиард түбэй һан жасаһаа, 1971,2 миллиард түхэриг нютагай бюджедһээ һомологдоо. Нютагай мэдэлэй харгы замуудай заһабарилгада 1,1 миллиард түхэриг гаргашалагдаа.

Буряад Уласай харгынуудые һайжаруулха хэрэг харгын элдэб жасануудай мүнгэ зөөриин ехэ болоһонһоо дулдыдана. Байгша оной сентябрь һарада үнгэрһэн Арадай Хуралай сессиин үедэ Буряад Уласай харгын жасада 2 миллиард 869 мянган түхэриг нөөсэлэгдэнхэй гэжэ тэмдэглэгдээ.

Хэгдэһэн ажалай дүн

Мүнөө жэлдэ гүрэнэй мэдэлэй харгы 50 модоной зайда заһагдаха. Новоселенгинск, Сибирь, Туран, Зуун-Морин гэжэ дүрбэн һуурин ходоро гарадаг харгынууд дээрээ гэрэл тодхоо. Үнгэрһэн жэлэй хугасаада үшөө 70 харгы, хүүргэ, ябаган харгы мэтын 12 түхеэрэлгэ заһабарилагдаад, ашаглалгада тушаагдаха. Хүлтүүг – Мон гэжэ шэглэлээр ошодог харгы, «Байгал», М-55 гэжэ харгынууд һэльбэн шэнэлэгдэжэ байна. Ивалга һуурин дээгүүр ходоро гараһан харгы дээрэ ябаган хүнэй зүргэ элеэр харуулһан тэмдэг тодхогдобо.

Буряадай мэдэлдэ байһан харгынууд тухай хэлэбэл, Улаан-Үдэ – Турунтаево – Хурамхаан – Шэнэ Уоян гэһэн замаар 3,2 модо утатай харгы ашаглалгада абтаа, Загарай болон Зэдэ аймагуудта шэнэ хүүргэнүүд нээгдээ. Баргажан, Мууя аймагуудта хүүргэнүүд,Загарай, Кабанск аймагуудтахи һуурингуудые ходоро гарадаг харгы замууд урилагдаа. Байгал шадарай, Хурамхаан, Бабанта, Хойто-Байгалай, Хэжэнгэ аймагуудта харгы, хүүргэнүүд жэлэй эсэслэтэр заһабарилагдажа байха.

Нютаг нютагуудай захиргаануудай, өөһэдын хүтэлбэриин мэдэлэй харгынууд тухай. Түнхэн аймагта Хэнгэргэ мүрэн дээгүүр хүүргэ нээгдэбэ. Бэшүүр аймагта Хёлго гол дээгүүр хүүргэ һаяар ашаглагдахань. Мүн лэ жэлэй дүүрэтэр Загарай аймагай Ангир, Добо-Ёнхор, Зэдэ аймагай Боций, Дээдэ Бургалтай, Баргажан аймагай Үрэжэл, Хори аймагай Зүүн Хуурай һуурингуудаар гараһан харгынууд баригдаха. Тиин бүхыдөө 24,2 модоной зайда хүдөө шэнэ харгынууд бии болохо.

Улаан-Үдэ хотодо 6 гудамжа, 35 харгы зам, гэрэй хажуудахи 140 талмай заһабарилагдаа, 9 светофор тодхоогдоо.

- Харгы заһаха талаар ажал бүтээхэдээ, тэрэнэй аюулгүй байдалда анхаралаа табин, хүдэлхэ хэрэгтэй. Хүнэй ами наһанда аюултай харгынуудые үсөөн болгохо, Буряад Уласай мэдэлдэ байһан аад, даб дээрээ хүнэй ами наһанда аюултай гэжэ тоологдодог харгы 36 процентээр, гүрэнэй мэдэлэй харгы – 35 процентээр, нютаг нютагуудай захиргаануудай мэдэлэй харгы – 60 процентээр бага болохо. Ородой Холбооной һанһаа ородог мүнгэ зөөридэ хүртэхэ талаар хүдэлмэри үргэлжэлүүлэгдэхэ. Ород гүрэнэй яаман, һалбаринуудаар ябажа, Буряад Уласай Толгойлогшын бүтээһэн хүдэлмэриин ашаар Буряад Уласта нэмэри боложо, 1,2 миллиард түхэриг ерээ, - гэжэ транспорт, элшэ хүсэ болон харгын ажахы хүгжөөлгын талаар сайд мэдүүлбэ.

Харгы һайнаар ашаглаха

Харгынуудай хэр зэргэ ашаглагдажа байһаниие шалгахын тула нүүдэл шэгнүүрнүүд тодхогдоно. Үнгэрэгшэ 9 һарын туршада Буряадай харгы замаар хэмһээ үлүү тээбэри ашаад ябаһан автоунаануудай жолоошод дүн хамта 1 миллиард түхэригэй яла түлэбэ.

- Ехэ-ехэ ашаа зөөдэг автомашинануудай эзэд эгээл иимэ шалгалтануудай һайгаар үлүү-бүлүү бараа ашахаяа тэбшэдэг болоно. Тэрэнэй ашаар харгынууд үни удаан сагай туршада мууданагүй. Октябриин 1-нэй тоо, баримтануудые шэнжэлэн харахада, Буряад Уласай һанда 688 мянган түхэригэй гүрэнэй татабари, харгыда гарза оруулһанай түлөө 10,36 сая түхэригэй яла сугларһан байна. Хэмһээ үлүү ашаа зөөһэнэйнгөө түлөө тусхай зүбшөөл абадаг болохо, - гэжэ Сергей Козлов мэдээсэбэ.

Мүнөөдэрэй гол асуудал

Сергей Козлов дүтын сагта һалбариингаа урда байһан һаяар шиидхэгдэхэ асуудалнуудые тэмдэглэбэ. Түмэр харгыгаар ябадаг гү, али уһан дээгүүр ябадаг транспорт ашаглагшадта зохихо байдал хангаха бэрхэшээл нэн түрүүн шиидхэгдэхэ ёһотой. Харгы заһабарилга, хүн зоной нютаг нютагуудаар ябахада таарамажатай транспорт, арад зоной гэр байрануудые, үйлэдбэриин эмхинүүдые элшэ хүсөөр таһалгаряагүй хангалта тухай болон бусадшье асуудалнууд яаманай табиһан түсэб соо аржыса бэшээтэй.

- Гүрэнэй программаар хараалагдаһан бэрхэшээлнүүд эгээл түрүүн шиидхэгдэхэ. Улаан-Үдэ шадарай түмэр замда гүрэнэй талаһаа тусхай дэмжэлгэ үзүүлэгдэнэ, - гэжэ Сергей Козлов онсолбо.