​Баян ургаса абтаа

Ивалга аймагта огородой эдеэ таридаг «Агролидер плюс» гэжэ ажахы һүүлэй 15 жэлэй туршада урагшатай ажаллана. Тэндэ оройдоол 20 ажалшад хүдэлдэг байбашье, дүн хамта 1 мянган 500 гектар газарта ургадаг хапууса, морхооб, шэхэрэй свёкло, тарбас, дыни хүрэтэр һайнаар ургуулаад, худалдахыень худалдажа, хадаглахыень хадагалдаг газарта оруулжа үрдинэ.

Дуһал дуһалаар уһалхада һайн

Гэртээ морхооб тарижа үзэһэн хүн энэ ажалай нилээд нобшо, нилээд хүдэлмэритэй байхые мэдэнэ ха юм даа. Морхооб тариха хоёр арга юрын хүн хэрэглэнэ. Нэгэн гэбэл морхообой жэжэхэнүүд үрэһэнүүдые үбэнүүлжэ тариха гү, али хожомоо дан үдхэнөөр ургаһан морхооб үсөөлхэгүйн тула нэгэ сониной хуудаһан дээрэ шэнгэн гурилда дүрэжэ няагаад, удаань тэрэнээ хүрьһөөр хушадаг байха юм. Тиигээд тэрэнээ сохом ургуулхын тулада үдэрэй хоёр дахин уһалхадаа, нилээд ехэ уһа гаргашална. Үшөө тиихэдэ бог үрмэдэһэнтэй тэмсэл болодог гүб даа.

Харин «Агролидер плюс» ажахыда иимэ бэрхэшээлнүүд табан жэлэй саана шиидхэгдээ. Нэгэдэхеэр, тэдэнэр морхооб тарибал, тэрэнээ дуһал дуһалаар уһална. Морхообой үрэһэн газарта орохоһоо хойшо өөр өөрын уһалууритай байхадаа, үбһэндэ диилдэнэгүй. Хоёрдохёор, хорхой шабхайнуудай бии болобол, хорон тэжээл уһанда холижо сорголходонь, тэдэнэр дороо хосороодхино.

- Дуһал дуһалаар уһалдаг оньһо худалдажа абаһанаймнай аша ехэ. Хараад үзыт даа, һүүлэй хэдэн зун бороогүй, хуурай байна. Дуһал дуһалаар уһалдаг оньһотой байхадаа, бидэ уһаяа ганса алмана бэшэбди, харин үтэгжүүлгын талаар горитойхон алмалта боложо үгэнэ. Тиигээдшье хүрьһэ баяжуулгада ородог бодосуудаа бидэ баруунай гүрэнүүдһээ асарна ха юмбибди, - гэжэ Олег Викторович Пак лаблана. – Эгээл тэрэ хүдэлмэриингөө ашаар энэ жэлдэ хоёр хахад тонно морхооб хуряахамнай. Суглуулһан морхообоо аралжаа наймаанай хамжаануудта наймаалхабди, сэрэгшэдэй болон түрмэ шорондо һуудаг зоной хүнэһэн болгохобди. Жэлэй туршада таһалгаряагүй 20 хүдэлмэришэд манай эндэ ажалладаг. Ургаса хуряалгын үедэ хүлһэншэдтэеэ хамта 70-80 хүн болодог лэ даа.

Ивалга аймагай захиргаанай хүдөө ажахын таһагай дарга, «Агролидер плюс» ажахын ажалые һайн мэдэхэ Иван Юможапов иигэжэ хөөрэнэ:

- Тоо, баримтануудые харахадамнай, нэгэ гектар газарта 400 центнер хүрэтэр һайн шанартай морхооб ургана. Орой намар болобошье, газарай хүрьһэндэ булаатай түмэс, морхооб мэтын ургамалнууд хюрууда гэмэлтэдэггүй юм. «Агролидер плюс» морхооб хадагалха газартай. Тэндэ ороһон огородой эдеэнтэй ерэхэ хабар болотор юуншье болоод орхихогүй. «Абсолют», «Титан» мэтын эдеэ хоолой хамжаанууд Ивалгадамнай ургаһан витаминаар баян эдеэ буляалдахаһаа наагуур худалдажа абадаг. Мүнөө нэгэ килограмм морхообоо бидэ тэдэнэртэ 11 түхэригөөр үгэнэбди. Хухарһан, хахарһан, наймаанда табихадань аягүй болоһон морхообыемнай үхэр мал баридаг айлнууд ехэл дуратайгаар абадаг гээшэ.

Морхообоо тарихадаашье, мүнөөнэй сагта һуугаад, гараараа үбэнүүлхэ сүлөөтэй хүн «Агролидер плюстэ» үгы. Морхооб таридаг оньһо тракторайнгаа арада шагтагалаад, зурууд гаргажархихадань, хэрэг бүтөөд орхино.

Мүнөө жэлдэ огородой эдеэнэй ургаса баян байшаба. Ургаса хуряахада, хүнэй хоёр гарһаа сэсэн юумэн байдаггүй юм байна. «Агролидер плюс» ажахын хүдэлмэришэд нэгэ зурууд ябахадаа, морхообоо томошолжо байгаад, байраһаань ходолжо гаргана. Хоёрдохиёо ябахадаа, тэрэнээ эшэһээнь һугалжа мэшээглэнэ. Удаань морхооб түүдэг оньһотой трактор орожо, бусад морхообуудые хүнэй нюдэндэ жэрысэ харагдатар дэлгээд орхино. Тэрэнээ түүбэл, ургаса хуряагдаһанда тоотой. Түмэр оньһоной газар һэндэхэдэ, нилээд олохон морхообууд гэмтэдэг, наймаанда табихын аргагүй болодог. Тиимэһээ түбхын түрүүндэ хүнэй хоёр нюдэн, хоёр гар хэрэгтэй болоно.

- Эндээ гэжэ хэлсэхэдэ, морхооб хуряадаг комбайнай үнгэрһэн хойно зөөриншэлһэн хүнэй хүнэһэн болохо горитойхон морхооб газар дороо үлэшэнэ. Тиихэдэнь морхооб тариһан газараа сэбэрлэхын тула нютагаархидаа оруулдагбди, - гэжэ «Агролидер плюс» бүлгэмэй юрэнхы захирал Олег Викторович Пак хөөрэнэ.

Буряад Уласай Хүдөө ажахын болон эдеэ хоолой яаманай сайд Даба-Жалсан Шагжиевич Чирипов «Агролидер плюс» ажахын ажал хараад, иимэ дүн гаргаба:

- Энэ жэлдэ огородой эдеэн Ивалгадамнай амаргүй һайнаар ургаба. Гүрэнэй хүтэлбэри доро хүдэлдэг ажахынууд хараалһан түсэбэйнгөө ёһоор элбэг ургаса хуряажа байна. Ургуулһан эдеэниинь арад зондо хэрэгтэй байна гэжэ бидэ хаража байнабди. Ногоон эдеэ ургуулагшад урматай байнал даа.