​2017 оной бюджет: юугээ хубаахамнайб?

Эгээл иимэ удхатай хуралдаан Буряад Уласай Засагай газарта үнгэрэгшэ һарын һүүлшын үдэр болобо. Засагай хоёр һалбариин иигэжэ уулзалга-хуралдаа эмхидхээгүйдэ аргагүй болоо гэжэ Буряад Уласай Толгойлогшо Вячеслав Наговицын, Буряад Уласай Арадай Хуралай Түрүүлэгшэ Цырен-Даши Доржиев гэгшэд шиидэбэ.

ОРИ ГАНСА АСУУДАЛ

Буряад Уласай эдэй засагай сайд Зандра Сангадиев, Ород гүрэнэй татабариин албанай Буряад Уластахи хэлтэсэй хүтэлбэрилэгшэ Юрий Куриленко, Буряад Уласай Тоололгын танхимай түрүүлэгшэ Евгений Пегасов гэгшэд Арадай Хуралай һунгамалнуудай һонорто 2017 оной бюджедтэ орохо олзо оршо тухай элидхэбэд.

- Мүнөөдэр бидэнэр ори ганса асуудал тон тодорхойгоор зүбшэхэбди, - гэжэ Вячеслав Наговицын уулзалга эхилбэ. – Энэ хадаа 2017 ондо Буряад Уласаймнай бюджедтэ орохо олзо оршонууд. Тэрэнэймнай бага болохо бүри зондоо хубааха мүнгэмнай хомор болохо, манай хэжэ байһан ажалаймнай удхань буураха байна. Мүнгөөр ядалдахадаа, бидэ нэн түрүүн юу хэдэгбибди? Нэн түрүүн гаргашануудаа хасадагбди. Уласай гаргашануудые хинадаг комисси хүдэлжэ эхилбэ. Удаань мүнөө дээрээ хэды шэнээн мүнгэтэйбибди гэжэ ойлгожо абаха зэргэтэйбди. Тэрэнээ тааруугаар ашаглажа туршахабди. 2017 оной бюджет Арадай Хуралай һунгамалнуудай һонорто бэлдэгдээд байна.

Ерэхэ жэлэй уласай бюджет эхин шатын уншалга гаража байна гэжэ Арадай Хуралай Түрүүлэгшэ Цырен-Даши Доржиев нэмэбэ.

- Энэ жэл болотор мүнгэн һангай гаргашануудые ехэ болгохо тухай нэмэлтэнүүдые бюджедтээ оруулдаг байгаа һаа, харин энээнһээ хойшо олзо оршодоо гол анхаралаа хандуулха болонобди. Мүнгэн һангай сайд Игорь Шутенков өөрөө иимэ дурадхал манда оруулаа. 2017 оной олзо оршонууд 2016 онойхиһоо бага байха ёһогүй. Суг хүдэлдэг нүхэдтөө хандажа, энэ зүйлдэ анхаралаа табихыетнай гуйнаб.

Ерэхэ 2017 ондо хэды шэнээн олзо оршотой байхаяа Буряад Уласай эдэй засагай сайд Зандра Сангадиев уридшалан тоолонхой. Тиимэһээ тэрэ иигэжэ хөөрэбэ:

- 2017 ондо үйлэдбэриин эмхинүүд ажаллаһаар байха. Тэдэнэй олзо оршонь мүнөө байгаашаһаа доошоо болохогүй. Нютаг можын юрэнхы үйлэдбэриин бүтээлэй хэмжээн 100,6 процентдэ хүрэхөөр хүлеэгдэнэ, - гэжэ эдэй засагай сайд мэдээсэбэ. – Харин хэды шэнээн татабари Буряад Уласай Засагай газарай мэдэлдэ орохо юм гэжэ уридшалан хэлэхэнь хэсүү. Олон зүйлнүүд гүрэнэй хэмжээндэ абтадаг шиидхэбэринүүдһээ дулдыдана.

ОРШО ГУРБАН ХУБИҺАА БҮРИДЭДЭГ

Буряад Уласай оршын 77 процентнь гол түлэб гурбан хубиһаа бүридэнэ: ажалшадай түлэдэг татабари, ажалаар хангагшадай олзын татабари, эмхи зургаануудай эд зөөриин татабари.

- Минии дурадхаһан тоо, баримтанууд ганса уласаймнай оршоһоо бүридэнэгүй. 2017 ондо хэды шэнээн мүнгэн гүрэнһөө һомологдохоб гэжэ мүнөө хүсэд мэдэгдээдүй, - гэжэ Зандра Сангадиев лаблаба.

Орохо ёһотой татабариин дутуу суглуулагдадаг тухай гүрэнэй татабариин албанай Буряад Уластахи хэлтэсэй хүтэлбэрилэгшэ Юрий Куриленко мэдээсэбэ.

- 2014-15 онуудай тоо, баримтануудые харахада, бюджедтэ орохо ёһотой байһан 1 миллиард 500 мянган түхэриг дутаад байна. Юундэб гэхэдэ, хэншьеб татабаринуудаа огто түлэнэгүй гү, али дутуу түлэнэ. 1 миллиард түхэригынь нэмэлтэ сэнгэй татабариһаа дулдыдана. Эмхи бүхэнөөр өөрын онсо шэнжэтэй байдаг. Тэрэниие харааһаа алдажа болохогүй. Юуб гэхэдэ, тэдэнэй зариман түлэһэн татабарияа бусаажа абаха эрхэтэй ха юм. Иимэ байдалда дутуу түлэгдэһэн татабари 500 сая түхэриг гэжэ хараадаа абан, бюджедээ зохёоходоо, энэ үриие заабол нэхэжэ абаха ёһотойбди.

Буряад Уласай Тоололгын танхимай түрүүлэгшэ Евгений Пегасовта үгын үгтэхэдэ, тэрэ иигэжэ хэлэбэ:

- Бидэнэр тусхай бүлэг байгуулжа, манай харааһаа алдагдаһан оршо ямар аргаар тэхэрюулхэб гэжэ шэнжэлһэн байнабди. Эмхинүүдэй олзодо тохогдодог татабариин ашаар 5,8 миллиард түхэриг бусаагдаха. Энэ мүнгэнэй диилэнхи хубиие ашагта малтамалнуудые олзоборилдог үйлэдбэринүүд түлэхэ ёһотой. Ажалтай зоной салинһаа татабари, эмхинүүдэй олзодо тохогдодог татабари саашадаа мүнөөнэйхиһээ ехэ мүнгэ бюджедтэ оруулха байна. Гэбэшье тэрэнээр олзуурхаһанай хэрэггүй.

БАГА БОЛГОХО ЁҺОГҮЙБДИ

Буряад Уласай мүнгэн һангай сайд Игорь Шутенков үгэ хэлэхэдээ, ерэхэ жэлэй бюджет мүнөө жэлэйхиһээ бага байхагүй гэжэ олоной һанаа амаруулхые оролдобо.

- 2019 он хүрэтэр бюджет зохёоходоо, бидэнэр 2016 онойхиһоо багаар хараалха ёһогүйбди. Юуб гэхэдэ, энээнһээ урид манай ехээр тоодоггүй, хараадаа абадаггүй оршын орохо арганууд яһала олон байна. Шэнжэлэгшэдэй тэрэниие хаража үзөөд, зохихо хэмжээнүүдэй абтабал, мүнгөөр ядалдахагүйбди.

Засагай газарай бюджедэй оршодо сэхэ нүлөө үзүүлхэ аргатай тушаалтадай элидхэлнүүдые арадай һунгамалнууд тон анхаралтайгаар шагнаба. Багшанарай, эмшэдэй, социальна һалбариин хүдэлмэрилэгшэдэй салин хүлһэ бага болгожо огто болохогүй гэжэ тэдэнэр гүйсэдхэхы засагта үшөө дахин һануулба.

- Тэндэмнай хайша баряад, тайрахашье юумэн үгыл даа. Иимэ эрхэ байдалда гаргашануудаа бага болгожо, мүнгэеэ алмаябди гэхын орондо, оршо болохо мүнгэ яагаад олохомнайб гэжэ бидэ, һунгамалнууд, татабариин албан, Засагай газарайхид, бодомжолхо болонобди, - гэжэ Буряад Уласай Арадай Хуралай Хорооной түрүүлэгшэ Александр Стопичев мэдүүлбэ.

Буряад Уласай Арадай Хуралай Гүрэнэй байгуулалтын, нютагай өөһэдын хүтэлбэриин, хуули ёһоной болон гүрэнэй албанай асуудалнуудай талаар хорооной түрүүлэгшэ Борис Ботоев иимэ дурадхал оруулба:

- ТОС-ууд ехэ эршэтэйгээр хүдэлдэг байна. Бюджедһээ үгтэһэн нэгэ түхэригые тэрэ 10 түхэриг болгожо бусаана. Тиигээдшье, нютаг нютагай ажаһуугшад өөртөө хэрэгтэй байшануудые, ябагаар ябаха зүргэнүүдые, машинаар ябаха харгы замуудые һайнаар барина гээшэ. Тиимэһээл ТОС-ууднай олон болоно. Гэхэ зуура тэдээндэ хараалагдаһан мүнгэн хуушанайнгаал хэмжээн соо һомологдоно. Тиишэнь мүнгэ оруулаа һаамнай, аша үрэнь һураггүй дээшээ болохо бэшэ аал?

Һайн хүдэлдэг байгууламжануудые заал һаа дэмжэхэ хэрэгтэй гэжэ Вячеслав Наговицын хэлэбэ.

ЭБ ХАМТА ШИИДХЭДЭГ БОЛОЁ

Буряад Уласай Арадай Хуралай Түрүүлэгшын орлогшо Владимир Павлов иигэжэ дурадхаба:

- Бидэнэр, һунгамалнууд, Засагай газарһаа бюджедээ һайнаар гүйсэдхэгты гэжэ захираад лэ һууха бэшэ, харин үдэр бүриин шухала асуудалнуудые, бэрхэшээлнүүдые эб хамта шиидхэхэ зэргэтэйбди. Тиигээгүй һаамнай, хэрэг бүтэхэгүй. Илангаяа бюджедүүд хоорондын харилсаае һайнаар шудалха ёһотойбди. Алибаа асуудал зүбшэхэдөө, өөр өөрынгөө һанамжа байһан соонь хэлэхэеэ айһанай хэрэггүй. Хүдөө нютагууднай мүнөө илангаяа хэсүү байдалда ороод байна. Тиимэһээ мүнгэ зөөриин хомор болохо бүри Засагай газар, Арадай Хурал нютаг нютагуудай захиргаануудта яагаад туһалагша ааб гэжэ хүлеэжэл байна ха юм.

- Гаргаша бага болгохо гэжэ аймагуудай захиргаануудта мүнгэн зөөри үлүүсэ хасагдаба. Ямар һалбаридань хэды шэнээн мүнгэн хэрэгтэйб гэжэ бидэнэр һайса бодомжолоод, хэмһээ үлүү хасаһанииень бусааха ёһотойбди. Манай бюджет зохёоһоной һүүлээр хүдөө аймагуудай захиргаануудай мэдэлдэ байһан мүнгэн хахад жэлэй туршада хүрөөд лэ, дууһашаха ёһогүй, - гэжэ Владимир Павлов саашань үргэлжэлүүлбэ.

Буряад Уласай Толгойлогшо Вячеслав Наговицын Владимир Павловай дурадхал бүримүһэн дэмжэбэ. Тиин шэнжэлгэ ябуулха бүлэгэй мэргэжэлтэд бюджедүүд хоорондын харилсаануудые шалгахадаа, аймагуудай засаг дарганарые уриха болобо.

- Засагай газарайхид юун гэжэ хэлэдэг юм ааб гэжэ шагнахынгаа хажуугаар хүдөө нютагуудай захиргаануудай дарганарай һанамжануудые заабол хараада абаха хэрэгтэй. Тиихэдэмнайл бултанда тааруу, ойлгосотой шиидхэбэри боложо үгэхэ, - гэжэ Вячеслав Наговицын лаблаба.

Буряад Уласай Арадай һунгамалнуудай һанамжанууд заал һаа хараада абтаха. Бюджет тухай Хуулиин түсэлэй нэгэдэхи, хоёрдохи уншалгануудай үедэ оршо ехэ болгохо талаар зохихо хэмжээнүүд абтаха, хэрэгтэй нэмэлтэ, хубилалтанууд оруулагдаха байха гэжэ Засагай газарай Түрүүлэгшэ найдуулба. Тиихэдээл 2017 ондо ажана тэнюун ажаһуудалай үндэһэн бии болохо ха гээд бодогдоно.

Автор: Баяр Жигмитов
Описание: Бюджет тухай Хуулиин түсэлэй нэгэдэхи, хоёрдохи уншалгануудай үедэ оршо ехэ болгохо талаар зохихо хэмжээнүүд абтаха