​Хүдөө ажахы хүгжөөхэ

Буряад Уласта хүдөө ажахы хүгжөөхэ тухай асуудал хэсүүхэнээр ганса фермернүүдтэ үзэгдэнэ бэшэ, харин Буряад Уласай За­сагай газарай түлөөлэгшэдэй һанаа зобооно. Буряад нютагуу­дай хүдөө ажахынууд юундэ мүнөө болотороо гүрэнһөө мүнгэ татаһан зандааб гэжэ Буряад Уласай Толгойлогшын уялгануудые саг зуура дүүргэгшэ Алексей Цыденов ойлгохо гэжэ оролдобо. Тэрэнэй һанамжаар, хүдөө ажахы хүгжөөлгын хараа шэглэлнүүд бии.

Туһаламжын хажуугаар шэнэ технологи нэбтэрүүлхэ

2017 ондо Буряад Уластахи хүдөө ажахы хүгжөөхэ хэрэгтэ 1,2 миллиард түхэриг һомологдохо. Буряад Уласай Засагай газар руу ороһон хүдөөгөөрхинэй зохёоһон түсэлнүүд хүдөө ажахын ниитэ бай­дал урданайхиһаа һайн болгохогүй хэбэртэй. Мяхан болон сагаан эдеэ буйлуулдаг, таряа тарижа, талха тээрмэдэдэг, ногоо тарижа, намар­таа баян ургаса хуряагаад, тэрэнээ арад зондоо худалдадаг ажахынуу­дай хүтэлбэрилэгшэдтэй уулзаха­даа, Буряад Уласай Толгойлогшын уялгануудые саг зуура дүүргэгшэ Алексей Цыденов субсидинуудаа яа­гаад тараабалнай дээрэб гэжэ ойлго­жо абахые оролдобо.

- Магад, нэгэ газарта ехэ гэгшын мүнгэ үгөө һаамнай, тэрээнһээ дул­дыдагша бусад ажахынууднай эдэб­хитэйгээр хүдэлдэг болохогүй юм гү? Тиигээд нэгэниинь нүгөөдэеэ татаһаар татаад, хүдөө ажахын ниитэ байдал заһархагүй ха гү? – гэжэ Алексей Цыденов һонирхобо.

Гүрэнһөө мүнгөөр дэмжэлгэ үзүүлхын хажуугаар үйлэдбэридөө сагтаа тааруу шэнэ технологи­нуудые хэрэглэмээр байна. Эдэ эрилтэнүүдээ хангаадүй бай­гаад, уласайнгаа хүдөө ажахы хүгжөөхэмнай гэһэн хөөрэлдөөн ху­дал болохо.

Мяхалиг үүлтэрэй бодо мал­най яабал бүри ехэ мяхатай байхаб, һаамхай үнеэдые яахада бүри ехэ һү орохоб, хүдөөдэ бүтээгдэһэн эдеэ хоолоо хүдөөгөөрхинэй дам саа­шань худалдаха хэрэгтэ ямар аргаар гүрэн туһалха байнаб гэһэн асуудал­нууд зүблөөнэй үедэ зүбшэгдэбэ. Үшөө тиихэдэ буряад дайдаар бэлшэжэ ябаһан хонидые үдхэжэ, хайшалһан нооһыень тушаан абажа, зөөри болгохо тухай асуудал хараада абтаа. Тэрэниие болбосоруулха үйлэдбэринүүд улас дотор бии.

Хүдөө ажахы хүгжөөхын тула мүнгэн тэдхэмжын захада олон талаһаань шүүмжэлһэн хандаса хэрэгтэй гэжэ Алексей Цыденов һанамжална. Хара хүлһөө адхажа, хүдөөгэй хүндэ ажалда ябагшад Толгойлогшын уялгануудые саг зуура дүүргэгшын хэлэһэн үгэнүүдые зүбшөөбэ. Гэбэшье, өөр өөрынгөө хэжэ ябаһан хүдэлмэридэ анхара­лаа хандуулан дуугархадаа, ганса нэгэндэ туһалхада, һанаһан хэрэг бүтэхэгүй. Мүнгэн бүхы тээ дутажа байна ха юм.

Мяха үйлэдбэрилгэдэ - онсо анхарал

Үхэрэй мяха бэлдэхэ тухай асуудалда мүн лэ горитой анхарал хэ­рэгтэй гэжэ зүблөөндэ хабаадагшад мэдүүлбэ. – «Бурятмяспром» Буряад Уласай олон аймагта өөрын мэдэлэй мал үүсэлдэг цехүүдтэй. Теэд тэдэм­най үйлэдбэрилхэ шадалайнгаа та­бин хубииешье баранагүй. Нютаг нютагуудай малшад тиимэ ехэ мяха тушаажа бирахагүй байна, - гэжэ хизаарлагдамал харюусалгатай «Бу­рятмяспром» бүлгэмэй түлөөлэгшэ дуулгаба.

Эгээл иимэрхүү хөөрөө аралжаа наймаанай «Надежда» байшанай юрэнхы захирал Михаил Алажинов дэлгэбэ:

- Орой намартаа, үүсын лэ үедэ хүдөөгэй малшад манай эрилтэнүүдэй зуун хуби хангадаг. Ондоо сагта үхэрэй мяха Буряад Уласһаа гадуур бэдэржэ олоод, худалдажа абаад, асарха баатай болонобди.

- Тугаллаха үнеэдые худалдажа абаха хэрэгтэй. Манай эмхидэ энэ хэрэг бүтээхын тула жэлдээ 30 сая түхэриг хэрэгтэй болонхой, - гэжэ Михаил Алажинов ойлгуулба.

«Нүхэ һүбэ бүтүүлэлгэн»

- Хүдөөгөөрхиниие дэмжэхэ мүнгэ олохын тула би Арадай Хурал­дашье зууршалхаб, Буряад Уласай Хүдөө ажахын яамандашье захир­хаб, - гэжэ хүдөөдэ эдеэ хоол, бараа үйлэдбэрилэгшэдые Алексей Цыде­нов найдуулба. Гадна Буряад Уласай Толгойлогшын уялгануудые саг зуу­ра гүйсэдхэгшэ гүрэнэй засаг зургаа­нуудта хандахаар бэлэн байна.

- Теэд миин гараа дэлгээд, тии­шэ хандажа болохогүй. Гуйлтамнай заал һаа ямар нэгэн баримтатай бай­ха ёһотой. Тэрээниие бүтээхын тула хүгжэлтын тодо хүтэлбэри зохёохо шухала. «Нүхэ һүбэеэ бүтүүлхэмнай» гээд хандажа болохогүй, - гэбэ Алек­сей Цыденов.

Хүдөөдэ халуун ажал ябуулжа байһан мэргэжэлтэдтэй саашадаашье уулзажа байхаб гэжэ Алек­сей Цыденов найдуулба. Хожомоо хүдөө ажахын һалбари бүхэнэй түлөөлэгшэдтэй амяараа хөөрэлдэдэг болохо байна.

Гэрэл зураг дээрэ: Александр Попов, Алексей Цыденов, Даба-Жалсан Чирипов