​Үргэнөөр дэлгэгдэһэн ургасын яармаг

Хүдөө ажахын ургаса олондо дурадхаһан яармаг заншалта ёһоороо август һарын эсэс багаар жэл бүри нээгдэдэг гээшэ. Урда жэлнүүдтэ Улаан-Үдын наймаанай хэдэн талмайнуудта яармаг эмхидхэгдэдэг һаа, мүнөө жэл ганса Түбэй дэлгүүртэ үнгэрбэ.

Байгша ондо ган гасууртай хуурайшаг уларил тудажа, хүдөөгэй огородой эдеэн балай элбэг бэшэ гэжэ худалдаашад тэмдэглэнэ. Тиимэһээ үнэ сэнгүүд унаагүй, улам дээшэлһэн мэтэ байба. Ой тайгын жэмэсэй ургасын үнэ сэн үндэр гэжэ хотынхид мэдэрнэ, мүн саад соошье ургуулдаг жэмэсэй сэнгүүд хямдахан бэшэл даа. 

Үнэ сэнгүүдынь «гашуун» гү? 

Үглөөнэй 9 саг багаар хотын Түбэй дэлгүүр хүүежэ байгаа бэлэй. Хүн зон яармагай үедэ хямдаар огородой эдеэ абахаяа шамдаа. Улаан-Үдын шубуунай фабрикын дэлгүүрэй хажууда тон олон зон обооролдоно. Залуухан дальбараануудай 2–дохи сортын үндэгэхэнүүдые 28 мүнгөөр худалдаанда табигдаа бшуу. Август һарын түгэсхэл болотор энэ ажахы иимэ сэнгээр үндэгэеэ наймаалха юм. Хартаабхын үнэ сэн үндэр гэжэ харамаар. Дунда жиирэй хүнэг хартаабха 250 түхэригтэ болоно.

- Нэгэ мэшээг хартаабха абахын тула горитой ехэ талмай малтагдана. Мүнөө жэл хартаабха элбэг бэшэ. Теэд ургасал хадаа ургаса, үшөө мондогойрнол ааб даа. Үндэр үнэ сэн тогтоохо аргагүйбди, хүн зоной худалдан абалга доошолонхой. Уладнай мүнгэгүй ха юм даа, - гэжэ хартаабха наймаалагша нэгэ эхэнэр һанаагаа алдана. 

Хара хүлһөөрөө олдогдодог хүдөөгэй ургасын үнэ сэн доошоншье унагаажа наймаалсаха зон бии хэбэртэй. Гэхэ зуура, эртын хабарһаа эхилжэ, унаһан малгайгаа абангүй ажаллаһан хүдөөгэйхид балайшье үнэ сэнгэй хэлсээниие тодожо абанагүй, сэнгээ унагаанагүй. 

Дэлгүүрэй наймаа хүймөө адаглаһаар ябатараа, шаг шууяатай, хүхюу хөөрөөтэй бүлэг наймаашадта дүтэлбэб. Эдэмни Улаан-Үдэ хотын ТОС-ууд байшаба. 

Эгээл хүхюутэй наймаашад 

Шишковко, Халзан Толгой микрорайонуудай табан ТОС тон эдэбхитэйгээр хотын Түб дэлгүүр руу хара эртэһээ ерэнхэй. “Адис” гэһэн ТОС- ой түрүүлэгшэ Александр Чебоевскиин хэлэһээр, Левитанай, Челюскинэй, Самбуевай гудамжануудые нэгэдүүлһэн ТОС 2012 оной декабриин 12–то мүндэлөө һэн. Зүгөөр жэл саана ажалаа тон эдэбхитэйгээр ябуулжа эхилээ.

- Бидэ ажалаа арадай һунгамалнуудтай сэхэ ябуулнабди. Харгы заһабарилха, хүүгэдэй талмайхануудые зохёохо, уһаар хангаха, гудамжануудые гэрэлтүүлхэ, видеокамера тодхохо гэхэ мэтын үйлэ хэрэгүүдые шиидхэнэбди. Эдэ бүгэдые зарим тээ бүтээгээбди, теэд үшөө хүрөөдүй газарнууд бии, - гэжэ түсэбөөрөө Чебоевский хубаалдана. 

Ажаһуудалаа һайжаруулхын тула эдэ ТОС-ууд элдэб харалгануудта хабаадажа, 200 мянганай грантда хүртөө. 

Үмсын гэр байрануудтай гудамжануудые нэгэдүүлһэн ТОС-ой ажал тон ехэ. Хэхэ ажалайнь талмай үргэншье һаа, хүн зониие эмхидхэхэнь хүшэр. Гэбэшье энэ ниитын ажал бүгэдэндэмнай хэрэгтэй гэжэ ойлгоһон зон олошоржол байна. Үйлсэ гудамжануудаар сагдаануудтай суг хамта журам сахилгын һайн дуранай дружина байгуулаад, ажал ябуулдаг байна. 

Улаан-Үдын Железнодорожно районой инспектор Валентина Новокрещинова ТОС-ойнхидые суглуулжа, хүдөө ажахын яармагта хабаадуулдаг юм. 

- Бидэ булта гэрэйнгээ хорёо дотор элдэб ургаса ургуулдагбди. Иимэ яармагта эдэбхитэй хабаададагыемнай хотын захиргаан үнинэй обёоронхой. Жэл бүри хабартаа, намартаа яармагта хабаадахыемнай уридаг болонхой, - гэжэ Валентина Ивановна мэдээсэбэ. 

Өөһэдынгөө ургуулһан ургаса хүхюутэйгээр наймаалнад. Тиихэдэнь хүн зоншье дуратайгаар ерэнэ. 

- Бидэ эндэ олзо оршын түлөө байнагүйбди. Эндэ булта сугларжа, тобойн гараһан шиидхэгдэхэ асуудалнуудаа зүбшэлсэнэбди. Үдэрэй түгэсхэлдэ үлэһэн ургасаяа миинтээр хүн зондо бэлэглээд, хүхюунүүд гэр руугаа бусадагбди, - гэжэ ТОС-ой эдэбхитэд хөөрэнэ.

Ургаса ургуулдаг ТОС 

Кирзаводой Шэтын болон Амбулаторная гэһэн хоёр гудамжые нэгэдүүлһэн “Шэтын” гэһэн ТОС Буряад орондоо ажал хэрэгээрээ суутай болонхой. Энэ ТОС 2015 ондо Буряад Уласай хэмжээнэй харалганда хабаадажа, 200 мянганай грантда хүртөө һэн. Ажаһуудалаа һайжаруулхын хажуугаар олзын хэрэг эрхилжэ, хүн зондо ажал олгуулха арга боломжотой болоо. Шүүһэн мүнгөөрөө тэдэ өөһэдынгөө дэбисхэр дээрэ газартай болоод, дүрбэн теплицэ табяа, уһа оруулаа. Орхигдоһон уһанай байшан Водоканалһаа түлбэритөөр абажа, тэрээн соогоо конторо нээгээ. Видеокамера табяад, нохойнуудые барина. Өөһэдын суглардаг газартай боложо, тэрээн соогоо уһанай мүнгэ болон элдэб асуудалнуудаа шиидхэдэг болонхой. 

- Хоёр гудамжадамнай 300-гаад үрхэтэ айл ажаһуудаг. Хүн зонойнгоо ажабайдал һайжаруулгын асуудал гаражал байгаа ааб даа. Элдэб харалгануудта хабаадажа, мүнгэ олохоёо оролдонобди. Түсэбүүд ехэ, хэхэ ажалнуудшье бии, - гэжэ “Шэтын” гэһэн ТОС-ой түрүүлэгшэ Надежда Ланина хөөрэнэ. 

Любовь Баженова, Мария Добрынина, Тамара Горбунова гэгшэд ТОС-ой эдэбхитэд гээшэ. Наһанайнгаа амаралтада гарабашье, хаяа хадхаһан зонойнгоо байдал һайжаруулгын хэрэгтэ хам оролсоно. Булта модон гэртэй хадаа газаагаа огородой эдеэ ургуулдаг һэн тула 2014 онһоо хүдөө ажахын ургасын яармагта эдэбхитэйгээр хабаададаг болоо. Теплицэдэ болон юрэ газар дээрэ ургуулһан эдеэгээ яармагта асаржа наймаалдаг, мүн байра дээрээшье худалдаа эмхидхэдэг юм. Олоһон мүнгэеэ ажаһуудалайнгаа энэ тэрэ хэрэгтэ гаргашална. 

Улаан-Үдэ хотын соносхоһон харалганда түсэл хамгаалжа, 140 мянганай грантда хүртөө. Энхэ элүүр байдал сахиха гэһэн уряагаар ажалаа ябуулдаг хадаа хүн зоной амарха, бэе махабадаа һорихо талмайхануудые мүнөө сагта бэлдэжэ байнхай. Бусад ТОС-ой гэшүүд иигэжэ нэгэдэжэ, ажал хэрэгээ суг ябуулха арга боломжотой болоһондоо, ТОС гэжэ хүдэлөөндөө тон баяртайгаа мэдүүлбэ. 

Байгша оной ургаса үргэнөөр дэлгээһэн яармагууд иигэжэ эхилбэ. Саашадаа амаралтын үдэрнүүдтэ яармаг ажалаа ябуулжал байха. 

Мүнөө жэл хартаабха элбэг бэшэ

Улаан-Үдын шубуунай фабрикынхидай хажууда тон олон зон обооролдоо

"Адис" ТОС-ойхид

"Шэтын" ТОС-ойхид

Яармаг амаралтын үдэрнүүдтэ ажалаа ябуулжал байха

Цырегма Сампиловагай гэрэл зурагууд