938
Кабанскын аймаг тэбхэр ойгоо ямар амжалтануудаар угтажа байнаб гэжэ аймагай засаг дарга Алексей Сокольниковтой хөөрэлдэhэн байнабди.
Алексей Сокольников
- Алексей Анатольевич, танай аймагта тон олон үйлэдбэринүүд ажалладаг гээшэ...
- Манай аймагта 72 үйлэдбэри тоологдодог, тэдэнэй эгээл томонуудынь гэбэл, Селенгинскын целлюлозо болон саарһанай комбинат, цементнэ завод, Тимлюйн шифер ба цемент үйлэдбэрилдэг заводууд. Эдэ ганса аймагай бэшэ, харин бүхы уласай экономикодо шухала hуури эзэлдэг. Түүхэй эд болбосоруулдаг үйлэдбэринүүд олон. 2016 ондо 5,3 миллиард түхэриг мүнгэнэй продукци үйлэдбэрилэгдэһэн байна. Энэмнай бүхы уласай үйлэдбэриин 8 хубинь болоно.
- Мүнөө улас дотор олзын хэрэг эрхилдэг бага ба дунда хэмжээнэй эмхинүүдтэ гүрэн түрын талаһаа ехэ анхарал, дэмжэлтэ үзүүлэгдэдэг болонхой, энэ талаар танай аймагта юун хэгдэнэб?
- Бүхыдөө аймагта олзын хэрэг эрхилдэг 1602 эмхи бии, энэ талаар улас дотороо түрүүшын һууридабди. Олзын хэрэг эрхилдэг бага ба дунда хэмжээнэй эмхинүүдые дэмжэдэг жаса байгуулагдажа, амжалтатай хүдэлдэг. 2009-2016 онуудта 193 бага ба дунда хэмжээнэй эмхидэ 84,2 сая түхэриг мүнгэнэй дэмжэлтэ тус жаса үзүүлһэн байна. Олзын хэрэг эрхилэгшэд урьһаламжын багашаг мүнгэ абаха гэжэ хандадаг, тиимэһээ жаса урьһаламжын мүнгэ түлэхэ сагыень 3 жэл болгоо. Энэ жаса мүнгэнэй талаар дэмжэлтэ үзүүлжэ, хүнүүдые ажалаар хангаха, ажалай шэнэ һууринуудые бии болгохо хэрэгтэ туһална.
- Олон жэлэй туршада аймагта хүдөө ажахы һайнаар хүгжэжэ байһан, теэд 90-ээд онуудай хойшолонгуудые хүдөөгэйхид мүнөөшье болотор бэе дээрээ үзэһэн зандаа. Аймагта агропромышленна комплекс ямар байдалтайб?
- Хүдөө ажахы аймагай экономикодо шухала һуури эзэлдэг байһан, мүнөөшье эзэлнэ. Аймагай газар дэбисхэрэй 88 хубида хүдөө ажахын ургамалнууд таригдана. Хүдөө ажахын һалбарида 11 эмхи, 9 эд хэрэглэгшэдэй нэгэдэл тоологдоно, эдеэ хоолой ба болбосоруулгын 17 үйлэдбэри хүдэлдэг. 123 таряашанай - фермерскэ, 14 мянган үмсын хамһабариин ажахы бии. Бүхыдөө аймагта 16,5 мянган эбэртэ бодо мал тоологдодог юм. Мал ажахын гол шэглэл һү үйлэдбэрилгэ болоно. Үүлтэртэ мал үсхэбэрилхэ талаар 4 һайн баазатайбди.
- Элдэб бэрхэшээлнүүдэй олоншье һаа, hайнаар ажалладаг ажахынууд олон бэзэ?
- Тиимэ, жэшээнь, 2016 ондо хизаарлагдамал харюусалгатай “Рубин” бүлгэм улас дотороо һү һаалгаар түрүүшын һуурида гараа һэн (нэгэ үнеэнһээ 4531,4 килограмм ), 2016 ондо эндэ 12 955 тонно һүн һаагдаа. Үхэрэй ба шубуунай мяхан 1800 тонно , 2800 тонно хилээмэн ба хилээмэ-талханай зүйлнүүд үйлэдбэрилэгдөө. Загаһа үйлэдбэрилгын һалбари экономикын хүгжэлтэдэ ехэ үүргэ дүүргэдэг. “Кабанский рыбозавод”, “Сухинский”, “Ранжуровский” комбинадууд, хизаарлагдамал харюусалгатай “Рыбопродукт-2” ба “Рыбозавод Байкал” бүлгэмүүд 2016 ондо 172,8 тонно омоли, 335,75 тонно жэжэ загаһа бариһан байна. Буряад Уласай загаһа баригшадай 18, 4 хубинь Кабанск аймагта ха юм.
- Фермернүүдтэ ямар туһа хүргэгдэдэг гээшэб?
- 2016 ондо манай аймагта фермернүүдэй эблэл байгуулагдаһан, хүтэлбэрилэгшэнь А.А. Литвишко. Энэ эблэл Буряад Уласай Хүдөө ажахын болон эдеэ хоолой яамантай, олзын хэрэг эрхилэгшэдые дэмжэдэг жасатай, аймагай захиргаантай фермернүүдэй элдэб асуудалнуудаар хүдэлдэг. Фермернүүд тус эблэлдэ хандажа, асуудалнуудтаа харюу абадаг. 2016 ондо нэгэ фермертэ мүнгэн һомологдожо, Колесово һууринда теплицэ баригдаха болоо юм. 2016 ондо үмсын ажахынуудhаа һү худалдан абаһанайнь түлөө 12 сая түхэриг мүнгэн тэдхэмжэ фермернүүдтэ ба эмхинүүдтэ түлэгдэһэн байна. Буряад Уласай Хүдөө ажахын яаман фермернүүдые дэмжэжэ, элдэб янзын конкурснуудые эмхидхэдэг, манайхин тэдээндэ жэл бүри хабаададаг юм. Жэшээнь, нёдондо “Ажал эхилжэ байhан фермернүүдые дэмжэлгэ”, “Мал ажал эрхилэлгын гэр бүлын фермэнүүдые хүгжөөлгэ” гэһэн конкурснуудта шалгарhан гурбан фермернүүд 4,5 сая түхэриг мүнгэндэ хүртөө, харин мүнөө жэлдэ хабаадагшад гурба-гурбан сая мүнгэ абаба.
- Аймагай түсэбүүд тухай хэлыт даа...
- Селенгинск hуурин моногородой ба социально-экономическа хүгжэлтын программада оруулагданхай. Моногородой мүнгэ hомололгын түсэлэй ёһоор, эндэ шубуу үсхэбэрилдэг комплекс бариха гэжэ хараалагдана. Эндэ жэлдээ 30 тонно шубуунай мяхан үйлэдбэрилэгдэхэ, үндэгэ дараха оньһон түхеэрэлгэтэй, үүсэ хэхэ цехтэй, холимол хоолой заводтой, хамта дээрээ 5 миллиард түхэриг мүнгэнэй олзо оршотой байха юм. Ородой Холбоото Уласай Засагай газарай 2017 оной июлиин 29-дэ гаргаһан 898-дахи тогтоолоор Селенгинск hуурин социально-экономическа талаар уридшалан хүгжэхэ газар гэжэ тоологдодог болобо. Тиимэhээ олзын хэрэг эрхилдэг бага ба дунда хэмжээнэй эмхинүүдhээ налог татабариин мүнгэн хүнгэлэлтэтэй, бага болгогдохо ёһотой. Чернуха гэжэ гол дээгүүр хүүргэ бариха хэрэгтэ, харгынуудые, канализаци заhабарилгада, зайн гал дамжуулдаг утаhануудые таталгада бюджедһээ 1 миллиард түхэриг мүнгэн гаргашалагдахаар хараалагдана. Тиихэдэ ондоошье инвестиционно түсэлнүүд бэелүүлэгдэхээр түсэблэгдэнэ: теплицын 2 комплекс, Байкальскда модоной ба шулуу нүүрһэнэй комбинат, шэрэм үйлэдбэрилхэ завод, модо ба керамическа плиткэнүүдые үйлэдбэрилхэ эмхи, профлист үйлэдбэрилгэ, түмэр бүтээлнүүдые шудхалгын цех барилга г.м. Бүхыдөө эдэ түсэлнүүдтэ 2,7 миллиард түхэриг мүнгэн гаргашалагдаха гээд тоологдоно. Эдэ түсэлнүүдэй бэелүүлэгдэжэ эхилбэл, мянга гаран зон ажалтай болохо байна. Выдрино hууринда жэмэс болбосоруулдаг цех бариха түсэбтэйбди. Мүн баhа загаһа үсхэбэрилдэг болон огородой эдеэ болбосоруулдаг заводууд һэльбэн шэнэлэгдэхэ. Хүдөө ажахы хүгжөөхын тула сүлөө газарнуудаа инвесторнүүдтэ үгэхэ гэжэ түсэблэнэбди. Таряашанай-фермерскэ ажахынуудые олон болгохо, хүдөөгэй үйлэдбэрилэгшэдтэ дэмжэлтэ үзүүлхэ гээшэ шухала хэрэг болоод байна.
- Танай аймаг аяншалагшадай анхарал татадаг, аяншалгын хэрэг эмхидхэхэ талаар түрүү һуурида ябанат. Энэ ажаябуулгын саашанхи хүгжэлтэ тухай танай хараа бодолнууд…
- Энэ һалбари хүгжөөхэ талаар түсэбүүд олон. Ехэ юумэн хэгдээ, хэхэ ажал үшөө дүүрэн. “Сухинское” һомоной газар дэбисхэр дээрэ «Ородой Холбоондо дотоодын болон гадаадын аяншалга хүгжөөлгэ» гэһэн тусхай зорилготой федеральна программын хэмжээндэ “Подлеморье” гэжэ нэрэтэй аяншалга- амаралтын нэгэдэл байгуулха түсэл бэелүүлэгдэнэ. Эндэхи газар дэбисхэрэй Улаан-Үдэ, Эрхүү хотонуудта, федеральна автоунаагай ба Зүүн Сибириин түмэр харгынуудта дүтэ оршодогынь хараада абтана бшуу. Инженернэ ба хангалгын байгууламжануудай барилганууд бюджедтэ оруулагданхай, харин аяншалгын объектнүүдые барилга хубиин тэдхэмжэ мүнгөөр баригдана. Хангалгын байгууламжын хэдэн объектнүүд түсэл бэелүүлгын хэмжээндэ баригдаа. Тоолобол, 32,75 модо газарта ВЛ-35кВ зайн галай утаһан татагдаа; Шэнэ Энхалук тос- хон ошохо 3,2 модо утатай автоу-наагай харгы hэльбэн шэнэлэгдээ; бог шорой ами аминдань суглуулдаг түхеэрэлгэтэй бог шорой hэлгэжэ ашалгын станци, трансформаторна подстанцинууд баригдаа. Шэнэ Энхалугһаа Заречье һуурин хүрэтэр 15 модо зайда харгы заһабарилга үргэлжэлһөөр. Мүнөө үедэ 780 сая түхэриг мүнгэн бюджедhээ hомологдоо, харин амяараа мүнгэ hомологшод 1,8 миллиард түхэриг оруулаа бшуу. Тиихэдэ Кабанскын аймагай Выдрино hуурин шадархи “Мамай” гэжэ газарта аяншалга-амаралгын, онсо экономическа бүһэлүүр бии болгохо түсэб табигдана. Юундэб гэхэдэ, Мамай гэжэ хада шадар уларилай талаар онсо эрхэ байдалтай: ноябриин эхиндэ ороһон саһан апрелиин һүүл болотор хайладаггүй. Мүнөө эндэ аяншалга ехэ хүгжэжэ байна. Үбэлэй сагта санаар һолжорхоёо ерэдэг зоной тоо олошороо. Ород гүрэнэй олон сноубордистнууд ба санаар һолжорхо дуратайшуул наашаа ерэдэг болонхой. Эндэ санаар һолжордог ехэ хэмжээнэй газар түхеэрхэ тухай хэлсэгдэжэ байна, мүнгэ hомологшод олдонхой. Нютагайхидайнгаа ажабайдал һайн тээшэнь хубилгахын, хүгжөөхын тула урагшаа дабшанабди. Ерээдүй сагта аймагаараа бүри ехээр омогорхожо байхамнай болтогой! Аймагайнгаа 90 жэлэй ойн баяр тэмдэглэжэ байхадаа, бултанда амжалта, элүүр энхые, зол жаргал хүсэнэб.
- Баярые хүргэнэб.
Һайндэрэй айлшад
Борис балдановай гэрэл зурагууд
Автор: Любовь ЦЫБЕНОВА
