​Булад Будажанаев: «Мандал адли мянган адуутай ажахы үгы»

Морин эрдэнидэ хабаатай Даага дэллээниие «Үльдэргэ» ажахы гурбадахи жэлээ эмхидхэхэеэ байна. Майн 12-то “Мянган адуунай найр” үнгэргэхынь үмэнэ Булад БУДАЖАНАЕВ захиралтайнь хөөрэлдөө үүсхэбэбди.

• -Булад Цырендоржиевич, энэ һайндэрөө юундэ “Мянган адуунай найр” гээд нэрлээбта?
• -Харуулыт даа, Буряадта мянган адуутай ажахы хаана байнаб? Үльдэргэдэл үлэнхэй. Тэрэнээ мэдүүлхэ хэрэгтэй бшуу (энеэнэ).
• -Теэд Буряаднай иигэтэрээ хооһоршоо гээшэ гү?
• -Хүдөө ажахымнай хүндэ байдалда оронхой. Алишье һалбаринь хүгжэнэгүй. Баруун можо нютагуудай дунда зэргын ажахытай сасуулмаар байгуулга Буряадта үгы шахуу.
• Агрохолдинг гэжэ нэрлэмээр гахай үсхэбэрилдэг «Зүүн Сибириин» комплекс урдахи толгойлогшомнай байгуулаа һааб даа. Теэд тэрэнь Буряадай хүдөө ажахыда нүлөө үзүүлнэгүй гэхээр. Тиишээ гахайн хоол Красноярскhаа асарагдана. Манай олонхи ажаһуугшадай мяхыень голодог тула, ехэнхидээ Монголдо болон Россиин бусад регионуудаар наймаалагдана.
• Тиихэдэ домог суута Борьёогой ажахы руу инвестор оробошье, орёо байдалыень ондоо болгоогүй. Нарин нооһотой хонидынь мянга хүрэхэгүй тооной үлөө. Арбаад жэлэй саана Оёорой болон Д. Банзаровай нэрэмжэтэ ажахынууд байгаал даа. Харин мүнөө дээрээ ажалаа ябуулаа болодог хамтын ажахынуудые тоолобол, хурга дарама үсөөн: Кабанска аймагта «Рубин», «Байгалай ОПХ», Мухар-Шэбэртэ «Искра», Сэлэнгэдэ «Юрөө»…
• -Иимэ орёо байдалай гол шалтагааниие хэлыт.
• -Мэргэжэлтэд дуталдана. Буруугаар хүтэлбэри ябуулагдана. Засаг зургаан, ажахынууд болон эрдэмэй һалбари нягта холбоотойгоор хүдэлхэ ёһотой. Тиигдэнэгүй. Сибирьтэ болон Алас Дурнада эрдэм шэнжэлгын түрүү эмхи гэжэ тоологдодог Буряадай НИИСХ мүнөө шахардуу байдалтай. Эгээл энэ эмхидэ Буряадай уларилда зохистой шэниисын һайн сортнууд зохёогдоһон, малай үүлтэрнүүд байгуулагдаһан гүб даа. Һуралсалайшье һалбарида баһал үлүү юумэн үгы. Буряадай Хүдөө ажахын академи һүүлэй жэлнүүдтэ уруугаа орожол байнхай.
• -Хүдөө ажахы руу ехэ мүнгэ оруулбал, хубилалта болохо гү?
• -Гүрэнһөө мүнгэн үгтэнэгүй бэшэ - һомологдожол байдаг. Теэд тэрэнээ зүбөөр шэглүүлнэгүй гэжэ һанадагби. Гүрэнэй туһаламжа абахын тулада газар хахалжа, малай тэжээл, орооһо тариха хэрэгтэй болоно. Жэшээлхэдэ, үнгэрһэн жэлдэ һайн ургаса абаабди. Теэд тэрэнээ худалдажа ядаабди. Хайшан хэхэеэ мэдээгүйбди. Эгээл тиимэһээ талха таряагаа, һү ба мяхаяа үйлэдбэри руу тушааха арга боломжо олгуулаа һаань, хүдөө ажахы хүгжэхэ һэн. Үйлэдбэрилэгшэд бидэнһээ сэхэ абажа байхынь тулада тэдэниие гүрэн дэмжэхэ байгаал даа. Тиигдэнэгүй. Хэрэггүй тээшэнь мүнгэн гаргашалагдана. Жэшээлхэдэ, жэл бүри адуу малайнгаа тоо олон болгохо гэhэн түсэб үгтэнэ. Гүрэнһөө туһаламжа абахын тулада, олошороо гэһэн худал мэдээнүүдые саарһан дээрэ бэшээд, дээшэнь тушаагдана. Үнэн дээрээ мал үсхэбэрилэгшэ толгойнгоо тоо олон болгохоёо һананашьегүй. Эрилтэгүй ха юм.

- Иимэ орёо эрхэ байдалда танай ажахы яагаад бүтэн бүлеэн байнаб?

• -Бүхы Росси гүрэн дотор харахада, үндэһэн соёлоо алдаагүй регионууд һайн байдалтай. Бидэ үндэһэн мал ажахыгаа алдаагүйбди. Бэлшээриеэ дахан, нүүжэл байһаарбди. Июнь һарада адуугаа Түрхэл руу зуһаланда туухабди. Хамтын ажахытай хадаа Үльдэргын ажаһуугшадай байдал хүгжэнэгүй, хүн зонтнай бэеэ даагаад хүдэлжэ шаданагүй гэдэг. Юу тиимэ байхаб даа. Хэрбэеэ фермерскэ олон ажахынуудтай нютагуудта нэгэ хүндэ 2-3 мал тоологдодог һаа, манай нютагта 1 хүн 7,5 малтай гэжэ хэлэхэ байнаб.
• -Буряадай Толгойлогшо Алексей Цыденов танай ажахытай танилсаа бэлэй. Ямар тобшолол хээб?
• -Һайн байнат гээд юушье үгөөгүй (энеэнэ).
• -Эрихэеэ яагаа? Буряад заншалаар муугаа дараад, һайнаа үргөөд байгаа аабзат.
• -Тиигээбди. Бэрхэшээлнүүд байгаал ааб даа. Теэдшье тэдэнээ шиидхэхын лэ түлөө бидэ ажамидарна ха юмбибди.
• -Даага дэллээндээ бэлэдхэл хэжэ байнат. Урда жэлнүүдһээ бүри үргэнөөр үнгэргэхэтнай гү?
• -Үгы! Ноёд һайд гэлдэнгүй, өөһэдөө байгаад лэ хэхэ түсэбтэйбди. Нёдондо һунгалтын үе дайралдаад, үндэр тушаалтан олон байгаа. Тэдэниие дахаһан хэдэн турфирмэнүүд, журналистнууд бии һэн. Бултанииень угтаха, хүндэлхэ хэрэгтэй болоо һааб даа. Ехэ хүлгөөтэйшэг бэлэй. Урзанда юрын арад зоной ёһотой найр болоо һэн. Тэрэнээл дабтаха һанаатайбди. Мориндо эльгэтэй хүдөөгэй зониие уринабди. Найртамнай оролсыт!
• -Ажахытнай улам хүгжэг лэ. Амжалта хүсэнэб!