​​ЭРБЭДЭЙ ОРОНДО ЭДЭЙ ЗАСАГ ЯМАР БЭ?

Холбын алтанай уурхайн ажалшад. nedradv.ru

Хадата Ахын эдэй засагай (экономикын) нёдондо жэлэй хүгжэлтын дүнгүүд согсологдожо, 2017 онойхитой сасуулхада, мүнгэн хүрэнгэ оруулга зуунай 28 шахуу хубяар, хүдөө ажахын үйлэдбэриин хэм­жээн 10, аяншалагшадай тоо хоёр хубяар дээшэлээ. Энээн тухай айма­гай нютагай засагай захиргаан мэдээсэһэн байха юм.

Түрэһэн хүнүүдынь олон

Гэхэтэй хамта, үйлэдбэриин хэм­жээн 2018 ондо урда жэлэйхидээ орходоо, 17,4 хубяар доошолжо, 2 миллиард 357 сая түхэриг болоо. Гол шалтагааниинь гэхэдэ – хада уулын гүнһөө малтагдажа абтаһан шорой шулуун (руда) дотор байдаг алтанай хэмжүүрэй бага болоһон ушар.

Түрэһэн зонойнь тоо Аха аймагта нүгшэһэн хүнүүдэй тооһоо булюу. Энэ талаар хадата нютаг һүүлэй арба гаран жэлэй туршада эрхимлэдэг гэжэ мэдээжэ. Бүхы ажалгүйшүүлэй тоо зуунай 7 хубида хүрэтэр үсөөрөө. Ажалай харилсаануудаа хуули­ин ёһоор дансалжа, 485 хүн ажал­тай болоо юм байна. Ниитын ажал хэжэ, 13 хүн салин хүлһэ абаа. Харин бүридхэлдэ абтаһан ажалгүйшүүлэй тоо зуунай 2 хубида хүрэнэ.

Олзо оршонь – өөдөө

Аймагай хамтадхамал бюдже­дэй олзо оршо нёдондо 419 ша­хуу сая түхэригтэ хүрөө бшуу. Зуу­най 37 хубяар (113,3 сая түхэриг) урзанданайхиһаа ехэ. Хаанаһаа иимэ ехэ мүнгэн ородог юм гэжэ һонирхообди.

Налог татабари, мүн гадууршье олзо мүнгэнэй хэмжээн 125,2 саяда хүрэжэ, 2017 онойхиһоо 8,5 хубя­ар ехэ болоо. Бюджедэй бүхы ор­шын хэмжээндэ налог татабариин хуби зуунай 29,9 хуби болоно. Энэ тоогоороо Аха үндэр аймагнай бу­сад байгууламжануудһаа ходо урид байдаг. Ушарынь ойлгосотой юм ааб даа: алтанай болон байгаалиин бусад ашагта малтамалнуудай олон тоото хэбтэшэнүүдэй заримые аша­глаха ажал һүүлэй жэлнүүдтэ улам эршэдэнэ гээшэ.

Хүдэлжэ ябаһан зоной оршодо тогтоогдоһон налог (НДФЛ) айма­гай мүнгэн һанда оруулагдадаг та­табаринууд сооһоо эгээл ехэ мүнгэ асардагынь юм. Мүнөө үеын гүрэнэй хуулиин хубааһанай ёһоор, Аха ай­магта өөрынь олоһон бюджедэй олзо оршын зуунай 85 хубинь энэ татабариһаа бүридэдэг. Нёдондо аяар 106 гаран сая түхэриг бюд­жедтэ оруулагдаа. Урзанданайхи­тай жэшэхэдэ, 10 гаран хубяар гү, али 9,8 сая түхэригөөр дээшэлһэн байха юм.