​Хэлэеэ хүгжөөхын тула хамтын ажал хэрэгтэй

Түнхэнэй аймагай буряад хэлэнэй болон ли­тературын багшанар энэ оной мартын 28-да дүхэриг шэрээгээ тойрожо hуугаад, Буряад Республикын Арадай Хурал hургуулинуудта hурагшад буряад хэлэ hайн дураар үзэхэдэ бо­лохо гэhэн Хуули абаад байхадань, мүнөөдэрэй байдалтай зохилдуулан, үхибүүдтэ буряад хэлэ яажа зааха гээшэб, буряад хэлэеэ саашадаа хүгжөөхын тулада ямар ажал хэхэмнай гээшэб гэhэн асуудалаар хөөрэлдөө үүдхэбэ.
- Манай аймагай буря­ад хэлэнэй багшанар эдэб­хи үүсхэлтэй, амжалтатай хүдэлнэ, олонхи багшанар ажа­лай дүнгүүдээрээ түрүү зэргэдэ ябана гэжэ тэмдэглэмээр.

Багшын ажалда бүхы наhаяа, зүрхэ сэдьхэлээ зорюулhан багшын ажалай хүндэтэ вете­ранууд Галина Сыреторовна Сыренова, Екатерина Базыров­на Зайганова хоёр бидэнтэй суг хамта манай энэ суглаанда ха­баадажа байhандань бидэ ба­яртайбди. Буряад хэлэнэймнай хатуу сагта ерээд байхадань, багшанараймнай багшанар бидэндээ хэлэхэ үгэтэй байгаа ёhотой, hанамжаяа хубаал­даха байха гэжэ найданабди. Түнхэнэй аймагай 8 hургуулида буряад хэлэн түрэлхи хэлэн, 9 hургуулида гүрэнэй хэлэн гэһэн программаар үзэгдэжэ байна. Олонхи гэртэхин ямар шиидхэбэри абахаб, иимэ са­гай ерээд байхадань, ямараар ажалаа ябуулха гээшэбибди гэжэ хүн бүхэн hанамжаяа хэлэхэ бэзэ гэжэ найданаб, - гээд Түнхэнэй аймагай буряад хэлэнэй болон уран зохёолой методическа бүлгэмэй дарга Алла Дугаровна Аюшеева эхи­лэн хэлэбэ.

Буряадай Гүрэнэй универ­ситедэй багша, педагогикын эрдэмэй кандидат, доцент, Буряад Республикын габьяата багша, Россиин Федерациин дээдэ һургуулиин хүндэтэ хүдэлмэрилэгшэ Сергей Гар­маевич Ошоров иигэжэ хэлэбэ:

- Түнхэнэй аймагай за­хиргаан эрдэм hуралсалай хүтэлбэри толгойлдог Чингис Владимирович Дымшеев энэ «дүхэриг шэрээ» зарлахадаа, бидэ, багшанар, Арадай Хура­лай иимэ зарлиг абаад байха­да, ажалаа ямараар түсэблэхэ гээшэбибди, үхибүүдээ бу­ряад хэлэндэ дуратайгаар хүмүүжүүлхын тула ямар арга хэрэглэмжэ олохо гээшэбибди гэhэн асуудалнуудта харюу­саха, багшанар мүнөө сагай эрилтээр ажалаа хайшан гэжэ ябуулха гээшэб гэжэ мүнөөдэр хэлсэхэ ёһотойбди.

Түнхэнэй аймагай hургуулинуудай буряад хэлэ­нэй багшанар удаа дараалан үгэ абажа хэлэхэдээ, hургуули гээшэ нютаг нугадаа эрдэм болбосоролой ба соёлой гу­ламта гээшэ, буряад хэлэнэй багшанар хадаа арад түмэнтэеэ нягта холбоотой, хүмүүжүүлхы үүргэтэй, эдэбхи үүсхэлтэй, харюусалга ехэтэйгээр ажа­лаа ябуулнабди, нютагтамнай болоhон hайндэр болоод элдэб хэмжээ ябуулгануудта нэн түрүүлэн хабааданабди гээд хөөрэбэд.

Тэдэнэр саашадаа ажал хэрэгээ яажа ябуулхаб гэhэн hанамжа бодолнуудаараа ху­баалдаба, түсэблэжэ байhан түлэблэлгэнүүд тухайгаа хөөрөө дэлгээбэ. Ерээдүйнгээ ажалай түсэб шиидхэн хэлсэбэ.

- «Дүхэриг шэрээмнай» һайн үрэ дүнтэй бүтэжэ бай­на. Буряад хэлэндээ һанаата болоһон хүнүүд суглараад, иигэжэ хөөрэлдэжэ байхадаа, баяртай байнаб. «Алтаргана» нааданда бэлдэхэбди, номуу­дые хэблэхэдэмнай аймагай талаһаа мүнгэ һомолжо би­дэнээ дэбжэлсэжэ, урма зориг оруулжа байгаарайт, - гэжэ Толтын дунда һургуулиин баг­ша Баярма Ахаржанова хэлэбэ.

- Бидэнэр, буряад хэлэнэй багшанар, хамсыгаа шамаад, үбсүүгээ сэлеэд ажалаа ябуул­хабди, шадажа ядаха үгыбди, сугтаа эбтэйгээр хүдэлхэдөө, юушье бэелүүлхэбди, ураг­шаа эдэбхитэй дабшахабди, - гээд Охор-Шэбэрэй багша Дарима Доржиевна Сынгелова мэдүүлбэ.

Буряад Республикын габьяа­та багша Екатерина Базыровна Зайганова иигэжэ хэлэбэ:

- Иимэ уулзалганууд багша­нарта тон хэрэгтэй гээшэ, би дүшөөд жэлдэ буряад хэлэ­нэй багшаар хүдэлөөб, иимэ хөөрэлдөөндэ түрүүшынхиеэ хабаадажа байнаб. Түсэблэһэн проектнүүдые шагнааб, һайшаанаб, зохидхоноор бэелүүлхые оролдооройгты, таанадта амжалта хүсэнэб.

Улаан-Үдэhөө абаашаhан “Буряад үнэн” сонин, «Ошор зам», “Минии Буряад” гэһэн шэнэ сэтгүүлнүүдые хаража, эдэ хэблэлнүүдые хэшээлнүүдтээ хэргэглэхэ­дэмнай шухала удхатай бай­на гэжэ багшанар баясабад. “Буряад үнэн” сониноо захиха тухай, Интернет соо өөрынгөө байгуулhан «Мүнгэн тобшо» сайт тухай, «Найдал» фондын туhаламжын мүнгэн грант абаһан тухайгаа би багшанар­та хөөрэжэ үгэбэб.

Минии бодомжолходо, бу­ряад хэлэ шудалалгада мүнөө сагай эрилтээр элдэб шэнэ арга хэрэгсэлнүүдые хэрэглэхэ ёһотойбди, үхибүүд мүнөө саг­та интернет, ноутбук хэрэглэ­нэ, тэдэнэй дуратай, тэдээндэ таараһан зэмсэг дээрэнь буря­ад онтохонуудые, дуунуудые, шүлэгүүдые һонирхомоор, бо­гонихоноор интернедтэ табиха ажал хэхэ, үхибүүдтэ буряад хэлэ мэдэхэ байхада хүндэтэй гээшэ, хожом хойно ажабай­далдатнай хэрэгтэй болохо гэһэн мэдэрэлтэй хүмүүжүүлхэ байгаабди гэһэн һанамжатайб. Нютагай аялгаар гайхангүй хөөрэлдэхэ, нютагай зарим үгэнүүдые хэлэжэ, заншалта хори хэлые баяжуулхаар гэ­эшэ.

Бидэнэй өөһэдөө оролдоогүй һаамнай, ямаршье томо ноён, дээдын засаг түрэ буряад хэлыемнай һэргээжэрхихэ бэшэ ха юм даа. Багшанар ба түрэлхидһөө, бидэнэрһээ ехэ юумэн дулдыдана. Бидэ үхибүүдтээ һайниие хүсэбэл, бүлэ соогоо заабол буряадаар хөөрэлдэхэ, үхибүүдтээ буряад хэлэ зааха, шада-яда хэлэ­хэдэнь өөгшөөхэ ёһотойбди. Томо болоод тэдэнэр “юундэ һургаагүйбта?” гэжэ асуужа болохо бшуу. Саг ондоо бо­ложо байна, буряад хэлэн хүндэтэй боложо байна, аша зээнэрээ түрэлхи хэлэеэ мэ­дэхээр хүмүүжүүлээ һаамнай, тэдэнэр ухаа ороходоо, манда баярые хүргэхэл даа.

Багша зомнай тусгаар онсо ондоо, хүмүүжүүлхы үүргэтэй хүнүүд. Хүмүүжэл гэжэ үгэмнай үлгы соохи нарай нялхые хүмүүн болгожо үндылгэхэ гэһэн удхатай ха юм даа…
Намжилма Бальжинимаева
Авторай фото