1197
Буряадай Правительствын Түрүүлэгшын соөиальна асуудалнуудые залан хүтэлбэрилдэг орлогшо Владимир Матханов уншагшадай асуудалнуудта харюусаба.
Хөөрэлдөөнэй сэдэб – «Хүүгэдтэ хабаатай бэрхэшээлнүүд»
- Бидэ Улаан-Үдэдэ байдагбди. Би 3 ашатайб. Тэдэмни хүүгэдэй сэсэрлигтэ ябаха ээлжээндэ зогсоно. Ашанарай нэгэниинь хоёртой, багань – 7 һаратай. Хэзээ саадта орохобиибди? Цыпилма Лубсановна.
- Мүнөө Улаан-Үдэ хотодомнай энэ талаар байдал хүндэ. Хүүгэдэй саадта ябаха ээлжээн 10 мянган хүнһөө бүридэнэ. Гүрэнэй, республикын хэмжээн дээрэ тусхай программа абтанхай. Россиин Президентын зарлигай ёһоор бидэ 2016 он болотор энэ ээлжээ усадхахабди. Нёдондо Буряад Республикада энэ хэрэг бүтээхын тулада 641 миллион түхэриг гаргашалагдаһан байна. Мүнөө оройдоол 414 миллион түхэриг гүрэнэй бюджедтэ хараалагданхай.
- Хүдөөгэй соёлой байгуулгануудай хүтэлбэрилэгшэд мүнгэ өөрөө олохо уялгатай. Клубуудай ажалые нютагай захиргаанууд хангахаяа болиж, аймагай захиргаанда дамжуулна. Энэ ёһо гурим Россиин жэжэ можонуудта гайгүй һаань, Яруунын аймаг шэнги газарта яашье тааранагүй. Бэе бэеһээнь 200 гаран модоной зайда оршодог клубуудые аймагай соёлой таһагые даагша гансааран яагаад хүтэлбэрилхэ болоноб? Надежда Донсоронова, РЦНТ-гэй хүндэтэ президент.
- Буряад Республикын Соёлой министерствын нэбтэрүүлжэ байгаа ажал хадаа нютаг, нютагуудай депутадуудай соведэй һанамжатай зохилдуулагдана. Хүдөө газарта мүнгэн хомор. Гэбэшье, бидэ газар газараар ябажа, байдалыень хараха зэргэтэйбди. Бэеэ даагаад хүдэлжэ шадаха клубуудай хүдөөдэ байбал, юумэ тэндэ хубилгаһанай хэрэггүй. Мүнгэ ядаад, аймаг руу хүтэлбэриеэ даалгаха дуратай байбалнь, даалгахал болонобди.
- Басагамни 1-дэхи класс дүүргэбэ. Зундаа һургуулидаа амарха. Үхибүүнэй хооллохо мүнгэ, 3 гаран мянган түхэриг, республикын бюджет дааха гэжэ ойлгооб. Басаганайнгаа ехэ болоходонь, лагерьта ошожо амархын тула хайшаа хандахада зүйтэйб? Республикын Правительство амаралтада гаргашалагдаха мүнгэнэй хэды шэнээнииень даажа абахаб?
- Эдэ асуудалнууд Буряа д Республикын Һуралсалай болон эрдэм ухаанай министерствын мэдэлдэ байна гээшэ. Путёвкын ниитэ сэнгэй 70 процентыень Буряад Республикын бюджет түлэнэ. Мүнгөөрнь хараа һаа, 11 мянган түхэриг болохо. Хэрбэеэ хүүгэдэй гэртэхинэй бюджетнэ байгуулгада хүдэлдэг байбал, эгээл иимэ мүнгэ республика хангаха.
- Бидэ Сэлэнгын аймагай хүүгэдые олондо мэдээсэл тараажа һурганабди. Мүнөө маанадта 1 миллион түхэригэй мини-типографи хэрэгтэй болоо. Тэрэниие худалдан абахын тула юу хэлтэйб? Марина Геннадьевна Ринчинова, Нэмэлтэ һуралсалай түбэй директор.
- Мини-типографи абагты гээд мүнгэ сэхэ дамжуулха эрхэгүйбди. Харин Та конкурснуудта, грантнуудта хабаадахын аргаар энэ хэрэгээ бүтээхэ байнат. Буряад Республикын Толгойлогшын захиргаан энэ талаар хүдэлмэри ябуулна. Социальна хамгаалгын министерство мүн лэ өөрын грантнуудтай. Һуралсалай министерствын Залуушуулай политика эрхилхэ талаар хороон мүн лэ грантнуудые зарладаг. Грантын мүнгэн 300-гаад мянган түхэригтэ хүрэдэг. Тэрээнһээ үлүү гаража болохогүй. Бидэ өөрынгөө зүгһөө таанадта туһалалсахабди.
Харин 1 миллион түхэриг хүрэтэр хүсэлдүүлхын тула спонсорнуудые бэдэрэгты.
- Бидэ наһанайнгаа амаралтада гаранхайбди. Клюевкэдэ хүүгэдэй реабилитаөионно түб бии юм. Тэндэһээ үхибөө үргөөд абажа болохо гү? Елизова, Кабанскын аймаг.
- Болонгүй яахаб. Та минии приёмнодо 21-33-47 гэһэн телефоноор хонходогты. Хэрбэеэ танайхинай үхибөө үргэжэ абаха гэртэхиндэ табигдадаг эрилтэнүүдтэ хүсэд таараһан байбалтнай, саарһа, гуурһанай асуудал бидэн даажа абахабди.
- Манай гүрэндэ хуулиин наһа гүйсэһэн эрхэтэдэй 50 процентнь жэлэй туршада нэгэшье ном уншанагүй гээд эли болоо. Буряад Республикада ном гаргаха талаар ямар ажал бүтэнэб? Татьяна Васильева.
- Юумэ уншаха гэбэл, мүнөө заабол ном хараад һууха бэшэ, интернет, компьютер байна. Хүн юумэ уншажа байхадаа, хүмүүжэнэ гэжэ би һананаб. Буряад Республикын бюджет шэнэ ном гаргаха хэрэгтэ энэ жэлдэ 1 миллион 500 мянган түхэриг түсэблөө. Энэ хэрэгтэ мүнгэн үни заяанай хараалагдаагүй байһан. Һайн лэ хэрэг бүтэжэ байна. Номой сангуудые заабол дэмжэхэбди. Ном гээшэ уншагшын анхарал татажа байха ёһотой ха юм.
- Улаан-Үдэ хотодо буряад хэлэ шудалдаг хүүгэдэй сэсэрлигүүд байгуулагдаха гээшэ гү? Будажаб Арсаланов.
- Мүнөө бидэ буряад хэлэн тухай гүрэнэй программа абажа эхилээд байнабди. Тэрэнэй ашаар буряад хэлэнэй хэшээлнүүдтэ хэрэгтэй номууд шэнэлэгдэхэ, буряад хэлэ заадаг багшанар мэргэжэлээ дээшэлүүлхэ. Гадна имагтал буряад хэлэн дээрэ хэшээлнүүдые эмхидхэдэг хүүгэдэй байгуулганууд зохёон байгуулагдахаар түсэблэгдэнэ.
Буряад Республикын Үндэһэтэнэй 1-дэхи лицей-интернат шэнги шэнэ 2 һургуули бии болгохо һанаатайбди. Хүүгэдэй сэсэрлигүүдшье бии болохо юм гээбы. Мүнөө тиимэ байгуулганууд зондо хэрэгтэй болоод байна.
- Би Улаан-Үдэ хотын хоёрдохи һургуулиин багшаб. Манай һургуули саашадаа яаха гээшэб?
- Гүрэнэй болон Буряад Республикын бюджедһээ тусхай мүнгэн һомологдожо, һургуулиин байшан шэнээр баригдаха. Энэ ехэ хурса асуудал байгаа. Үни удаан саг соо шиидхэгдээ. Ушар юуб гэхэдэ, хоёрдохи һургуулиин байшан түүхын хүшөө гээд тодоронхой. 2015 ондо барилга түгэсэхэ. Улаан-Үдэ хотын захиргаанай мэдээсэһээр, ерэхэ жэлэй сентябриин нэгэндэ хоёрдохи һургуулиин һурагшад түрэл һургуулидаа һуралсалаа үргэлжэлүүлхэ ха.
- Социальна политика хадаа элдэб янзын форум, фестиваль, конкурс эмхидхээд лэ дүүрэшэнэ. Арад зоной ажаһуудал өөдэнь татаха үрэ дүн харагданагүй. Гоёор хубсалһан олон хүн уулзажа хөөрэлдөөд лэ, байгалай эрье ошожо амараад тарашахадань, юрын эрхэтэндэ ямар туһа болоноб? Любовь Владимировна.
- Бүхэроссиин болон уласхоорондын хэмжээнэй уулзалганууд дээрэ бидэ олониитын һонорто өөрынгөө туйлаһан амжалтануудые харуулнабди. Мүн тиихэдэ дутуу дунданууднайшье эли болоно. Хожомоо гүрэнэй хүтэлбэрилэгшэд эгээл энэ уулзалгануудай дүн хаража абахадаа, Буряад Республикада хэды шэнээн мүнгэ дамжуулбал зүйтэб гээд шиидхэнэ ха юм. Манай нютагта үнгэргэгдэһэн конференци бүхэн шухала дүн үгэнэ гэжэ хэлэхын аргагүй. Энэ ушарта та зүб һанамжалнат.
- Сайн байна! Олон хүн дайнай үеын үхибүүдтэ түлэгдэхэ мүнгэ арайл ахир гэжэ бодоно.
- Дайнай үеын үхибүүд тухай хуули мүнөө болотороо гүрэнэй хэмжээн дээрэ абтаадүй. Харин Буряад Республикада иимэ хуули хүсэндөө ороод байна. Дайнай хүүгэдтэ түлэгдэхэ мүнгэнэй хэмжээн бюджедһээ сэхэ дулдыдана. Ехэ болгоходо, һаалта хэжэ байһан зон үгы.
- Ажалай ветеранууд, эрэмдэг бэетэй аха захатан иимэ мүнгэ абахагүй болоно гү?
- Мүнөө дээрээ үгы. Юуб гэхэдэ, бидэн ямаршье хүнгэлэлтэ абадаггүй үбгэд, хүгшэдые тэдхэхэ гэжэ шиидээд байнабди.
- Үгы, тэдэ зондо 300 түхэриг нэмээжэ болохогүй байгаа юм гү?
- Бидэ хараад үзэхэбди.
- Би байгуулгын бии болохоһоонь хойшо ажалда ороод, наһанайнгаа амаралтада гаратараа тэндээл хүдэлөөб. 57-тойл болоходоо ажалаа орхиһон байна гээшэб. Теэд ажалай ветеран гэһэн нэрэ зэргэтэй болоогүй ябанаб. Мүнөө тэрэ ябуулга хээ һаамни үрэтэй байха гү? Виктория Викторовна.
- Таниие ажалаар хангаһан байгуулга таниие ажалай ветеран болгохо талаар үүсхэл гаргаха ёһотой.
- Мүнөө минии хүдэлдэг байһан байгуулга панхаруутаһан ушарһаа хаагданхай.
- Туршаад үзэебди. Маанадта хонходооройгты, 21-33-47 гэһэн телефоноор. Та хаана хүдэлһэн тухайгаа тодорхой мэдээсэл үгэхэт. Ямар шагналнуудта хүртэһэн байнабта. Тэрэнээ нэрлэжэ, тооложо үгэхэт. Бидэ Социальна хамгаалгын министерствын шугамаар танда туһалжа туршахабди.
Буряад Республикын Правительствын Түрүүлэгшын социальна асуудалнуудые залан хүтэлбэрилдэг орлогшо Владимир Матханов 11 сагһаа эхилээд, 12 саг болотор эдэ асуудалнуудта харюусажа үрдеэ. Удаань тэрэ «Буряад үнэн» болон «Бурятия» газетэнүүдэй уншагшадта баярые хүргэнэ һэн.
Баир Жигмитов
Радна-Нима Базаровай фото-зураг
