554
Түнхэнэй аймагай Хужар һууринай ажаһуугшад Сагаан һарынгаа һайндэрые ан-бун угтаба. Нэн түрүүн февралиин 7-до нютагайнгаа дасанда олоор сугларжа, Дүгжүүбын хуралда хабаадалсаа. Харин шэнэ жэлэй 1-дэ түрэл һууринайнгаа соёлой байшанда хүхюу зугаатайгаар, дуу, хатараараа гал улаан Бишэн жэлээ угтан абаба.
“Хужарай” һомоной дарга Валерий Сыбеновэй хэлэһээр, олон жэлдэ түрэл нютагтаа иимэ һонирхолтойгоор Сагаан һарын һайндэр хужарайхид үнинэй угтаагүй байна. “Минии түрэл гарал, аха захатан соёлойнгоо байшан соо урдандаа һайндэрлэдэг байһанаа хөөрэгшэ һэн. Тиихэдэ нютагаархимнай үйлсэ үйлсөөр хубааржа, һонирхолтой наада дэлгэдэг байгаа”, - гэжэ Валерий Сыбенов хөөрэнэ.
Хужарай соёлой байшан түүхэтэ болонхой. Ушар гэхэдэ, 2014 оной эхиндэ эндэ Эстониин кино-буулгагшад ерэжэ, “Черный альпинист” гэһэн һонирхолтой уран һайханай фильм бүтээжэ ошоо. Эндэ бөөгэй гол роль Хужар нютагай ажаһуугша Ванда Якшеева шадамар бэрхээр наадаа гэжэ Эстониин кино-буулгагшад магтаа бэлэй.
Хужарай соёлой байшаниие эстонецуудай шэлэһэниинь гайхалгүй. Ушар гэхэдэ, “Черный альпинист” соохи үйлэ хэрэг Түнхэнэй аймагта 1980-яад онуудай һүүл багаар болоһон байна. Тиимэһээ 30-аад жэлэй саада тээхи соёлой байшан оройдоол ганса Хужар нютагта тэрэл зандаа үлэһэн байна бшуу. Харин Түнхэнэй бусад нютагуудта адли соёлой байшангууд һандараагдажа, үгы болонхой.
Мүнөө үедэ эндэхи соёлой элшэ Туяна Саяновна Базарова бадараажа ябана. Хэдэн жэлдэ тэрэнэй ашаар соёлой байшанда ехэхэн ажал хэгдээ - нютаг һуурин тухай баримтата фото-зурагуудаар, һонирхолтой тэмдэглэлнүүдээр хананууд шэмэглэгдээ. Тайзанай хойто талада хүн зоной нюдэндэ таарама хүшэгэ үлгэгдэһэниинь олоной анхарал татаа. Амаралта бүхэндэ залуушуул эндээ сугларжа бүжэглэнэ. Мүн тиихэдэ элдэб һайндэрнүүдтэ зорюулагдаһан үдэшэнүүдые Туяна Саяновна шадамар бэрхээр эмхидхэнэ. Хэды бэрхэшээл дайралдабашье, Хужар нютагта соёлой талаар ажабайдал үдэр бүри хүгжэжэл байна.
Хужар нютагай урдаа хараха “Мүнхэ Бадар” театр үшөө 1980 онуудай һүүл багаар мэдээжэ уран зохёолшо, эрдэмтэн, ниитын ажал ябуулагша Ардан Лопсонович Ангархаевай ашаар байгуулагдаһан байна. Мүнөө сагта тус театр арадай, мүнөө үеын дуунуудые гүйсэдхэжэ, ёохор наадаяа харуулжа, ёһо заншалаа һэргээнэ.
Эгээл “Мүнхэ Бадарай” артистнар Сагаан һарын һайндэрые шэмэглэхээрээ шэмэглээ. Нэн түрүүн тэдэ бүхы сугларагшадые табан үнгэтэ хадагаар угтан абаба. Театрай үндэр наһатай таабайнарай залуу сагаа һанаһандал, уян нугархайгаар бүжэглэн, “Мэндэ амар!” гэһэн дуу гүйсэдхэхэдэнь, һайхашаамаар байгаа.
Хужар нютагһаа уг гарбалтай, мэдээжэ арадай поэт Лопсон Дунзынович Тапхаевай үгэ дээрэ бэшэгдэһэн “Наманшалан мүргэнэб” гэһэн дууе соёлой байшанай шэнэ уран һайханай хүтэлбэрилэгшэ Елена Галданова хангюурдаа. 2015 оной Буряад Уласай “Баатар- Дангина” гэһэн мүрысөөнэй хоёрдохи “Эдир Дангина” Алтангэрэл Зурбаева нютагаархидаа баярлуулба.
Тус хэмжээ ябуулгада аза талаанаа ганса “Мүнхэ Бадар” харуулаа бэшэ. Хужарай сэсэрлигэй (хүтэлбэрилэгшэ – Галина Валерьевна Маншеева), һургуулиин (захирал – Оксана Доржиевна Таряшинова) ажалшад дуу хатараа, шог зугаагаа баһа дэлгэжэ, нэрьемэ альга ташалганда хүртөө. Үшөө тиихэдэ тэдэ Сагаалганай шэрээ бэлдэжэ, амтатай эдеэ хоолоор сугларагшадые баярлуулаа. Эндэ хүүгэдэй сэсэрлигэй һайндэрэй шэрээ дээрэ 20 гаран эдеэ хоол байгаа гээд тэмдэглэмээр.
Гоё гэгшын энэ хэмжээ ябуулга ехэ ёохор хатараар түгэсэбэ. Бүхы сугларагшад соёлойнгоо байшанай газаа гаража, томо дүхэриг зохёон хатарба.
Борис БАЛДАНОВ.
Авторай фото-зурагууд.
