​«Найдал» жасада баярые хүргэнэбди - Янжама Даша-Доржин

Буряад хэлэ хүгжөөлгын ажал хэрэгүүдтэ хубитаяа оруулжа оролдоhон тухайгаа сурбалжалагша, «Мир-Бурятия» гэжэ телекомпаниин редактор Янжама Даши-Доржин манай уншагшадта хөөрэжэ үгэбэ.

- Буряад уран зохёолшодто зорюулhан шэнэ түлэб яагаад бүтээһэн тухай хөөрэжэ үгыт даа.

- «Хэрбэеэ мэдээсэл зондо дуулгахаяа hанабал, бүhэтэй хүндэ хандагты, хэрбэеэ үйлэ хэрэг бүтээхэеэ зорибол, эхэнэр хүндэ хандагты» гээд анханай Великобританиин премьер-сайд эхэнэр Маргарет Хильда Тэтчерэй үгэнүүд намда ехэ hайшаагдана. Эдэ үгэнүүдые иимэ ушарта жэшээ болгон хэлэhүү. Нёдондо жэл манай «Мир-Бурятия» телекомпани ехэ үргэн дэлисэтэйгээр Росси дотор үнгэрһэн Уран зохёолой жэлэй хэмжээ ябуулгануудта хабаадалсаа гээд хэлэе. 

Тодорхойлжо хэлэбэл, «Найдал» жасын грантда хүртэжэ, «Сэдьхэлэйм бодолнууд» гэһэн гаршагтай дамжуулгаяа эхилээбди. Түлэб Буряадай уран зохёолшодто, уран бүтээлнүүдтэнь зорюулагдаhан байна. Дамжуулгын нэрэ ахамад режиссер Татьяна Бальжинимаевна Хамаганова зохёогоо.

Энэ түлэбые удхалжа, ямар аргаар, ямар маягаар дамжуулгануудые бэелүүлхээр түсэблөөд, би «Найдал» жасын грантнуудай мүрысөөндэ хабаадалсаа һэм. Мүнгэндэ хүртөөд, дамжуулга хэхэеэ өөр дээрээ даажа абаа hэм. «Найдал» жасын ударидагша Юрий Балхановта, мэргэжэлтэн Тумэна Дондоковада болон бусад мүрысөөнэй жюриин гэшүүдтэ ехэ баярые хүргэхэ байнаб. Эдэ зоной тэдхэмжээр түлэб бүтээжэ эхилээд байтараа, хүнгэн гарhаань болоо юм гү, Буряад Республикын Толгойлогшын захиргаанай грантнуудай конкурсдо телекомпанимнай хабаадажа, түлэбөө саашань үргэлжэлүүлээбди.

- Танай зохёохы бүлэгтэй танилсуулыт.

- Энэ ажал манай буулгадаг бүлэгэй гэшүүд: би, зураг буулгагшад Светлана Богомолова, Булат Жигмитов, Даниил Дурхисанов, Чингис Осодоев, ахамад редактор Эржена Ламуевагай тэдхэмжээр түлэбөө бүтээhэн байнабди. Энэ түлэб соогоо Буряадай арбан уран зохёолшод, шүлэгшэд тухай харуулаабди. Нэрлэбэл, Ардан Лопсонович Ангархаев, Дулгар Ринчиновна Доржиева, Матвей Рабданович Чойбонов, Доржо Норбосампилович Сультимов, Чингис Цыренович Гуруев, Александр Галсаннимаевич Лыгденов, Тимур Батуевич Гомбожапов, Цырен Дашиевич Шойжинимаев, Туяна Лыгденова, Светлана Санжитова манай айлшад болоо һэн. Эдэ уран зохёолшодой хабаадалгатай дамжуулгануудые манай сайт http://mir.bicnet.ru/ дээрэ хаража болохоор. Мүн тиихэдэ, редакцидамнай 333-062 гэжэ утаһаар хонходожо болоно. Диск худалдажа абахада болоно.

Энэ түлэбөөрөө уран шүлэгшэн Эрдэни Дугаровта Хори нютаг ошожо үрдеэгүйбди. Ехэ хүлисэл гуйнабди. Буряад уран зохёолшод, уран шүлэгшэд үшөөл олон ааб даа. Харин иимэ тоогоор манай түлэб дүүрэбэ. Би мэргэжэлээрээ буряад хэлэ заалгын методико үзэhэнби. Энэ түлэбнай хүүгэдтэ хэрэгтэй болохо гэжэ һанагдана. Түлэб бэелүүлхэ үедөө буряад уран зохёолой саашанхи хүгжэлтын һанаа зобоомо асуудалтай ушараабди. Уран зохёолшодтой хөөрэлдэһэнэй дүнгөөр Эрдэм hуралсалай яаманда, гүйсэдхэхы болон хуули зохёолгын засагайхидта хандаха байнаб. Буряадай уран зохёолшодто, уран зохёолдо зорюулжа, видео-үйлэдбэри эрхилхэ хэрэгтэй. Эдэ буулгабаринуудые методическа хэрэгсэл болгожо, багшанар хэшээлнүүдтээ хэрэглэхэ байна ха юм.

- Энэ һайн хэрэгтнай үргэлжэлтэй байг лэ гэжэ хүсэнэб.

Танай дуратай уран зохёолшод?

- Буряад классигуудhаа эгээл намда дүтэ Хоца Намсараев гэхэ байнаб. Хэлэhэн үгэнүүдынь хурса, тон сэдьхэл дайран ородог. Цыденжаб Дондубон. Киргиз уран зохёолшон Чингис Айтматов. Ород классигуудhаа - Александр Пушкин, Антон Чехов, Фёдор Достоевский, Александр Грин. Хари гүрэнэй классигуудhаа – уран зохёолшо Жорж Санд, мүн Оскар Уайльд. Эрдэни-Хайбзан Галшиевай «Бэлигэй толи».

- Буряад хэлэнэй хүгжэлтэ тухай юун гэжэ һананабта?

- Улаан-Үдын 48-дахи hургуулида буряад классай hурагшадые заажа туршааб. Мүнөө заримашуул hургуули бүхэндэ иимэ класс нээе гэжэ дурадхал оруулна. Дурадхал оруулхада бэлэн ааб даа, ажаллаха ондоо ушар. Тиимэhээ хэрбэеэ иимэ дурадхалые нэбтэрүүлхэеэ hанаа hаа, багшалха эрмэлзэлтэй багшанартаа тэдхэмжэ хэжэ байха хэрэгтэй. Мүн тиихэдэ, буряад хэлэнэй багшанарай эблэлшье эдэ багшанарые хараадаа абажа, нягта харилсаатайгаар ажалаа ябуулжа байгаа hаань, тон hайн байгаа.

Буряад класс hургуули бүхэндэ байгуулха гээшэ бэлэн бэшэ. Заримашуул дурагүйшье байха. Иимэ байдалые дабажа гараха, хүүгэдээ буряадаар хүмүүжүүлхэ хэрэгтэй. Буряад хэлэ хүүгэдэй сэсэрлигүүдтэ зааhан байнаб. Тиихэ сагта буряад хэлэ зааха hуралсалай хэрэгсэлнүүд хомор байгаа. Жэл бүри саг эрьежэ, шэнэ эрилтэнүүд бии боложо байна. Тиимэhээ hурагшадые hонирхуулхын тула шэнэ оньhон хэрэгсэлнүүдые хэрэглээ hаа, тэдэнэр буряад хэлэеэ оролдосотойгоор үзэхэ гэжэ һананаб.

- Һайн даа. Ажалдатнай бүри ехэ амжалта хүсэнэб.