​"Буряад үнэн" уншагшадтаа хандана

Байгша ондо «Буряад үнэн» сониной түрүүшын дугаарай гараһаар 95 жэлэй ой гүйсэнэ. Иимэ оршон байдалда буряад арадые нэгэдүүлһэн сонин уншагшадтаяа бүри дүтэ харилсаа тогтоохо гэжэ шиидэһээр үнинэй. Тиин майн 27-до олон арадуудай «Орда» үзэсхэлэндэ Улаан-Үдэ хотодо ажаһуудаг, редакцидамнай саг үргэлжэ орожо гаража байдаг, буряад хэлэндээ эльгэтэй зон тус уулзалгада ерэжэ, һанамжа, бодолнуудаа нюунгүй элирхэйлбэ.

Автор: Аркадий Батомункуев
Описание: Уулзалгын үедэ

«Буряад үнэн» сониной редактор Туяна Владимировна Самбялова уулзалга нээхэ үедөө буурал сагай гүнзэгы руу шэртэн,«Үнэнэйнгөө» түүхэ тайлбарилан хөөрэбэ. Энэ хөөрөөень уран һайханай талаар дэмжэн, «Буряад үнэнэй» ветеран Бэлигма Доржиевна Орбодоева «Тоонто» ансамбльтаяа хүрэжэ ерээд, Эсэгэ ороноо хамгаалгын Агууехэ дайнда илалта туйлаһандаа баясажа дуулаһан дуу зэдэлүүлбэ.

Автор: Аркадий Батомункуев

Описание: Т.В.Самбялова

Сугларагша уншагшадай дүхэриг халуун альга ташалгаар нэрьежэ, олоной һонорто «Буряад үнэн» сониной үнихэнэй уншагша, һүүлэй үедэ уран зохёолшонойшье үнэр орожо байһан, Россиин арадай артист Доржо Норбосампилович Сультимов өөрынгөө һанамжа элирхэйлбэ. Эндээ гэжэ хэлсэхэдэ, Доржо Норбосампилович юумэнэй эхилхэһээ урид намһаа нюуса һагад иигэжэ асууһан байна: «Баяр, хөөрэлдөөн буряад хэлэн дээрэ бологшо аа гү, али ород хэлэн дээрэ гү?». «Буряадаар лэ хөөрэлдэнэ аабзабди», - гээд, дотороо тухайлжа байһан би, нэгэ мэдэрхэдээ, юугээшье мэдэдэггүй Мэдэгма абгай болоод: «Мэдэхэгүй», - гэжэ ама хахалбаб. Тиигэһэнэймни һүүлдэ «Ородоор дуугаралдашоо һаань, би һэмээхэн гаража ябашахаб», - гэһэн харюу соностобо.

Автор: Аркадий Батомункуев
Описание: Д.Н.Сультимов

Бурхан хаража, А.С. Пушкинай хэлэн дээрэ хөөрэлдэхэ үндэһэн байбагүй. Доржо Норбосампилович мүнөө «Буряад үнэн» сониной ажал эрхилжэ байһан бүхы зондо гүн сэдьхэлһээ баярые хүргөөд, иимэ дурадхал оруулба:

- Сэдэнэй Намсарайн бэшэһэн «Үхэжэ болодоггүй оршолон» гэжэ туужые бултыень «Буряад үнэндэ» гаргаа һэнта. Тэрэ туужа уншаһан хүнүүд ехэ баярые хүргэдэг. Бидэ газетэ, сониноо ябталаад, заал һаа бултыень уншажа байдагбди гэжэ хэлэдэг. Монголдо ямар хэмжээндэ манай буряад угсаатан нүүжэ ошоод, ехэ зүдэрүү, хүндэ байдалда, хамалган хашалганда орожо зобоһон тухай повесть ха юм даа. Дурадхални ямар бэ гэхэдэ, һарадаа нэгэ «Үнэндөө» уран зохёолой хабсаргалта гаргаа һаамнай, аргатай байхагүй гээшэ гү? Буряад классигуудайнгаа зохёолнуудые, богонихон рассказуудыень, үгүүлэлнүүдыень болон, һонин, һонин зохёолнуудые гаргаһайбди гэжэ би ехэ һанаха байнаб. Мүнөө сагта буряад хэлэн дээрэ бэшэхэ зохёолшоднай, сэхыень хэлэхэдэ, үсөөн болонхой гээшэ ааб даа. Тэдэниие гаргаа һаа, баһа ехэ дэмжэлтэ боложо үгэхэ байгаа. Тиихэдэ залуушуул, һургуулида һуража байһан нютаг нютагай үхибүүд зохёол бэшэхэ ехэ дуратай ха юм даа. Өөрынгөө нютаг тухай шүлэгүүдые, рассказуудые тэдэнэр бэшэнэ.

«Буряад үнэнэй» редакци уншагшадайнгаа дурадхал оруулха бүринь баясажа байдаг. Доржо Норбосампиловичай хэлэһэн үгэнүүд түүхын зөөри болоод орхихогүй. Арга мүрынь олдоно аабза. Харин хурса гуурһатай үхибүүдтэ зорюулагдаһан нюурнууд «Буряад үнэндэмнай» бии болоһоор үнинэй - буряад хэлэ заадаг багшанарай анхаралда бидэ иигэжэ һануулнабди. Шүлэг, рассказ, найруулга бэшэхэдээ ульгам шабинарай байбал, «Хонхо» гэжэ хуудаһандамнай үрдилдэн байжа эльгээгты. Үнгэрхэдөө, хүүгэдэй сэсэрлигтэ ябадаг үхибүүдтэшье зорюулагдаһан хуудаһан «Үнэндэмнай» байха. Энэмнай «Одон» лэ ааб даа.

«Буряад үнэнэйнгөө» редакци дотор ехэ солотой, һонюуша уншагша байхын саана, дээдын гарай бэшээшэ, өөрөө Яруунын аймагай сониндо 12 жэлдэ редактораар хүдэлһэн, түрэлөө мартаагүй, түхэлөө алдаагүй Эдуард Дансаранович Будаев «Буряад үнэниие» бэшүүлхэ тухай хүндүүлхэй асуудалые дэбэргээбэ.

- Иисингэ нютагта нэгэ абгайдаа ороходомни, «Буряад үнэн» газетэнь ура уршагар, хүнөөр эндэ тэндэ хаюулһан шэнги байба. Тиихэдэнь би хэлэбэб: «Үнэн» газетэеэ таанар унтаридаа хээд унтадаг хүн гүт? Юундэ иигэжэ уршышанхай гээшэб?» Тиихэдэм хэлээ: «Үгы. Энэш тиимэ бэшэ. Энээниие айл бүхэмнай иигэжэ бэе бэедээ дамжуулжа, бэдэржэ оложо уншадагбди. Почтодо абаха гэһэмнай, өөһэдөө бэшүүлнэгүй, тиигээд тэндэ ажал ябуулха хүн үгы. Анхан пенси абахадань, хажуудань почтальон байгаад: «Зай, Бадмын эжы, Дамбын эжы! Мүнөө «Буряад үнэнөө» бэшүүлжэрхигты даа», - гээд лэ, хуу бэшүүлдэг байгаа ха юм даа. Мүнөөтнай карта дээрэ мүнгэн унашаха. Хэдышье унаа юм, бии, үгыеншье хэншье мэдэхэгүй. Тэрээгээр халхалаад лэ, хүгшэд урдаа оруулхагүй».

Автор: Аркадий Батомункуев
Описание: Э.Д.Будаев

Эдуард Дансаранович бүгэдэ буряад арадайнгаа сониной ээлжээтэ ойн баярта зорюулагдаһан шүлэгүүдые найруулдаг һайхан заншалтай.

Хорёод гаран нюуртай,

Холо, ойрын нютагтай

Олон арадаа дахуулһан

Буряад һайхан хэлэтэй

«Буряад үнэн» нүхэртэйб.

Эрхүү, Агын тойрогуудта

Эхэ хэлэеэ үргэжэ,

Эбтэй бүгэдые ниилүүлһэн

Буряад үнэн хэлэтэй

«Буряад үнэн» һүртэй.

Алханын үндэр оройдо,

Буурал Саяанай хормойдо,

Байгал далайн эрьедэ

Буряад ульгам хэлэтэй

«Буряад үнэн» нүхэртэйб.

Хүгшэн, залуугай бүлэдэ

Хүлеэлгэжэ байдаг

заншалтай,

Хошон зугаа элбэгтэй,

Буряад түрэл хэлэтэй

«Буряад үнэн» нүхэртэйб.

Олон арадуудай «Орда» үзэсхэлэндэ уншагшадтай уулзалга һанаашалһан тус үзэсхэлэн эрхилэгшэ Дулма Содномова иимэ уулзалгануудые саг үргэлжэ хэжэ байя гээд дурадхана. «Буряад үнэн» уншагшадай зэргэдэ залуушуул олон байха ёһотой гэжэ тэрэ һанамжална:

- Бидэ мүнөө ажалдаа ородоор хөөрэлдэхэмнай багадаад, үнгэрхэдөө, гэртээ ерээд, бэе бэетэеэ ородоор дуугаралсанабди. Гэхэ зуура, хүн бүхэн буряадаараал хөөрэлдэхэ хэрэгтэй гэжэ ойлгоно. Энэ хэрэг бүтээхын тула «Буряад үнэн» сонин тухайгаа олон зондо һонирхолтойгоор хөөрэжэ, газетэеэ харуулжа үгэхэ хэрэгтэй. Гартаа «Үнэнэй» шэнэ дугаар баряад байхадамни, һонирхожо уншаха юумэнүүд олдоод лэ байна ха юм. Дан иража, иража, хаяжархихаар бэшэ. Би Буряадай Үндэһэ яһатанай 1-дэхи лицей-интернадта һурадаг байхадаа, буряад газетэеэ һайнаар уншадаг һэнби. Мүнөө дахин энэ заншалаа һэргээхэ хэрэгтэй.

Уулзалгын үедэ «Буряад үнэн» сониной журналист ябаһан, Буряадай арадай поэт, олоной багша Цырендулма Цыреновна Дондогойе хоёр шабинарынь дурсаба. 33 жэлэй туршада «Буряад үнэндөө» хүдэлжэ, мүнөө наһанайнгаа амаралтада гараад ябаһан Бэлигма Доржиевна Орбодоева иигэжэ хүсэнэ:

- Цырендулма Цыреновна шэнги бэрхэ һурган хүмүүжүүлэгшэ, багшанар үшөөл олон бэлигтэй үхибүүдые һургажа, бэлигтэй журналистнуудые һургажа байхань болтогой!

Автор: Аркадий Батомункуев
Описание: Б.Д.Орбодоева

Эдуард Дансарановичай наһанайнь хани Светлана Цыбиковна «Хүндэтэ багшадаа!» гэжэ Буряадай арадай поэт Цырендулма Цыреновна Дондогойн мүнхэ дурасхаалда зорюулһан шүлэгөө уранаар уншаба.

Залуу огсом зантай

Завуч һургуулидамнай

ерэлэй.

Журам шангаар сахинхай

Зугадаха аргагүй

хэшээлһээ.

Манай класста оронхой,

Маанадаар танилсаха

һанаатай.

Нэрэ обогоо хэлэнхэй,

Нэгэ нэгээр бодхоонхой.

Ород хэлэ, литература

Оролдосотойгоор

заабал ха,

Урмаашье хухардаг

һэн бэзэ:

Улаан таша тетрадьнай

Хэшээлэй удаа маанартаа

Хэмгүй олон номуудые

Этель Войничой

«Оводһоо» эхилээд,

Өөрөөшье уншаа.

Сагай үнгэрхэ бүри даа,

Саарһа эреэлдэг хүүгэдые

«Сэлгеэхэн Иисингын

долгинуудта»

Шүлэг бэшүүлжэ һургабал.

Бурханһаа үгтэһэн

талаантай

Буянтай багшамнай

һурагшадтаа

Зааһан заршамынь

үнэтэй,

Заяандаа хадуужа

абанхай.

Буряад, ород хэлэнүүдээр

Бүгэдэ баялигыень

мэдэдэг

Оршуулха баһал

абьяастай,

Олоной хүндэтэй

багша һэн.

Улаан-Үдэ хотын түбтэ оршодог «Орда» үзэсхэлэндэ уншагшадтаяа уулзажа байхадаа, «Буряад үнэн» хүдөөгөөрөө хүсэтэй гэжэ үшөө дахин ойлгожо абаабди. Ушар иимэһээ иимэ уулзалганууд Ярууна, Хэжэнгэ, Захаамин, Түнхэн, Ахадашье боложо болохо. Хүндэтэ уншагшад, һанамжа, дурадхалнуудаа оруулжал байгты!