​Хүүгэдэй амаралтын хаһа эхилхэнь

Хүүгэдэй һуралсалай хүндэхэн юһэн һаранууд үнгэржэ, хүлеэгдэһэн зунай амаралта эхилбэ гээшэ. Тиихэдэнь гэртэхин, хүмүүжүүлэгшэд хайшан гэжэ тэдэнэйнгээ энэ сүлөө хаһыень үнгэргүүлхэ гээшэбибди гэжэ бодолгото боложо эхилдэг. Энэ талаар уласай захиргааншье талада байнгүй, зунай амаралтын лагерьнуудые дурадхадаг гээшэ ааб даа. Тиимэһээ энэ зунай хаһын болзоо мэдэхын тула Буряад Уласай Тамирай болон залуушуулай яаманай залуушуулай хэрэгүүдэй талаар хороондо хандабабди.

Тиин Буряад Уласай Тамирай болон залуушуулай яаман хүдэлмэри хэдэг гэртэхинтэй (тэрэ тоодо ажал хэдэгшьегүй һаа, хүндэ байдалтай гэжэ тоологдодоггүй бүлын) хүүгэдые амаруулхын тала хангадаг юм. Эндэ 138 млн. 168 мянга 500 түхэриг һомологдоһон байна. Буряад Уласай Хүн зониие социальна талаар хамгаалгын яаман хүндэ, шахардуу байдалтай болон ажал хэдэггүй гэртэхинтэй үхибүүдэй амарха байдал эмхидхэдэг байна. Эндэ 55 млн. 617 мянга 800 түхэриг һомологдонхой.

Үхибүүдэй амарха хүдөөгэй лагерьнуудай сэн 14000 түхэриг гээд, багсаалхаар байна. Тиихэдээ бюджедһээ 80-70% түлэгдэнэ, харин гэртэхин үлээшэ 30-20% түлэхэ болоно.

Мүн иимэ лагерьнуудай хажуугаар һургуулинуудай дэргэдэ зунай талмайнууд хүдэлдэг юм. Хэрбэеэ анхан бюджедһээ путёвкын сэн дүүрэн түлэгдэдэг байбал, мүнөө гансал 3 дахин эдеэлхэ хоолой сэн түлэгдэнэ. Энэ болбол 18 үдэрэй 2214 түхэриг болоно. Эндэ ажал хэдэг гэртэхин эдеэнэйнь 15% түлэхэ ёһотой. Тэрэнь 332 түхэриг 10 мүнгэн болоно.

Дээдэ дурдагдаһан амаралтын газарнуудай дунда майханай (палаточна) лагерьнууд онсо һуури эзэлдэг байна. Буряад Уласта иимэ лагерьнууд аяар 66 гэжэ тоологдоно. Энэ хадаа хүүгэдые 7-10 хоногой туршада сэбэр агаарта бэеыень элүүр энхын талаар хүмүүжүүлхэдэ, аргагүй ехэ үрэ дүнтэй гэжэ тэмдэглэмээр. Үхибүүдшье иигэжэ аяншалгын байдалда амархадаа, бэе махабадаа бэхижүүлнэ, эб найрамдалай, хани барисаанай түшэлгэ гээшые мэдэрнэ ха юм. Жэшээлхэдэ, жэлһээ жэлдэ Прибайкалиин аймагай Налимовка гэжэ һууринда, Байгалай эрьеһээ хоёр модо газарта нэгэ зуура аяар 500 үхибүүн ошожо амардаг байна.

Үшөө тиихэдэ Буряад Уласта хоёр ажал хүдэлмэриин ба амаралтын лагерь бии юм. Түрүүшынхинь Ивалгын аймагай Хөөлэнхи (Карасинка) нуурай хажууда оршодог Уласай үндэһэтэнэй 1-дэхи лицейн «Туяа» гэһэн лагерь болоно. Хоёрдохинь хүндэ хүшэр байдалтай гү, али ПДН-дэ учёдто байһан хүүгэдэй ажал хэжэ амардаг Ацагадай талада байһан лагерь болоно. Тэндэ амаржа байһан үхибүүд Ацагадай дасанда эм домтой ургамалнуудые суглуулха, хартаабха тарилга, хуряалга гэхэ мэтэ ажалнуудые хэһэнэйнгээ түлөө түлбэри абадаг юм.

Мүнөө жэл үбдэдэг, бэе муутай үхибүүдэй Анапа хотодо бэеэ эмшэлүүлхын тула аймагуудай һуралсалай эмхинүүдтэ дүн хамта 300 путёвко тараагдаһан байна.

Энэ жэл ехэ олон тусхай шэглэлтэй лагерьнууд нээгдэһэн байна:

- «Залуушуулай олзын хэрэг эрхилэлгэ» – «Энхалук» лагерь, июль;

- «Ажал хэхэ саг ерээ» (волонтёрско бүлгэм) – «Дружба» лагерь, июль;

- «Арт-мьюзик» (соёлой һургуулинуудай уран бэлигтэй хүүгэдэй бүлгэм) – «Дружба» лагерь;

- «Алтарганиие угтуулан» (уласай хүүгэдэй суглуулагдамал хоор, энэ бүлгэмые уласай Соёлой яаман эмхидхээ) – «Берёзка» лагерь, июнь;

- «Найрамдал» (Буряад Уласай, Монгол болон Хитад оронуудай хүүгэдэй буряад хэлэ шудалалгын бүлгэм) – «Дружба» (багшанарай училищи);

- Майханай гуримаар зохёогдоһон «Ойкумен» лагериин эрэмдэг бэетэй үхибүүдэй инклюзивнэ ээлжээн («Безымянка» газарта, Улаан-Үдэ хотын 60-дахи дунда һургуули), «Родник» лагерь (Дээдэ Онгостой);

- «Байгалай ехэ зүргэ» гэһэн Социальна талаар хамгаалгын яаманай ниитын түсэл үргэлжэлүүлэгдэхэ. Эндэ хүндэ байдалда ороһон үхибүүд Шумаагай, Мүнхэ Һарьдагай, Черскын, Балдановай орьёлнуудаар аяншалгын экспедици хэхэ, Сэлэнгэ, Баргажан мүрэнүүдээр тамарха байна;

- Мэргэжэлэй дунда һуралсалай эмхи зургаануудта һурадаг үншэн хүүгэдэй тусхай экономическа бүлгэм («Дружба» лагерь, июнь).

Арбаад гаран жэл ажаллаагүй байһан Хэжэнгын аймагай Худан голой эрьедэ оршодог «Хэжэнгэ» гэһэн хүүгэдэй лагерь июль һарада нээгдэхэнь. Анханайхида орходоо, шэнэ маяг хэлбэринь гэхэдэ, тус лагерь һэеы гэрэй түхэлөөр бүтээгдэһэн байна. Нэгэн соонь хүбүүд, нүгөөдэ соонь басагад гээд, байрлаха ёһотой юм. Гурбадахи гэрынь - столово. Досоогоо хуу мүнөөнэй эрилтээр хэгдэһэн ванна корпустой, эдеэ шанадаг блогтой. Нэгэ 18 үдэрэй хугасаа соонь 100 үхибүүдые амаруулхаар хараалагдана. Хожомынь конференц-зал бодхоохо түсэбтэй юм.