​Залуу монгол хэлэ бэшэг шудалагшадай һуралсал

Түрэлхи буряад хэлэ бэшэгээ хүгжөөхэ, дэлгэрүүлхэ болон ерээдүйн эрхим мэргэжэлтэдые хүмүүжүүлхэ зорилготойгоор уласхоорондын залуу монгол хэлэ бэшэг шудалагшадай зунай һургуули 2016 оной июлиин 5-һаа 8 хүрэтэр Буряадай гүрэнэй ехэ һургуулиин Сурхайта нуурай эрьедэ оршодог “Олимп” гэһэн лагерьта үнгэрбэ.

Тус хэмжээ ябуулгые БГУ-гай Зүүн зүгэй дээдэ һургуулиин буряад хэлэнэй болон зааха онол аргын тэнхим дүрбэдэхиеэ эмхидхэжэ, үнгэрһэн һуралсалай жэлдэ буряад хэлэ бэшэгээрээ Буряад Уласай болон регион хоорондын хэмжээнэй мүрысөөнүүдтэ үндэр амжалтануудые туйлаһан хүбүүд, басагадые суглуулба. Мүн тиихэдэ хүндэтэ айлшад, Монгол Уласай мэдээжэ эрдэмтэд – хэлэ бэшэгэй доктор, профессор, Монгол Уласай болбосоролой ехэ һургуулиин (МУБИС) Монгол шудлалай түбэй хүтэлбэрилэгшэ Цэдэвын Өнөрбаян болон Монгол Уласай шэнжэлхы ухаанай Академиин залуу эрдэмтэ Мүнхэрдэнэ Жавхлан гэгшэд урилгаар ерэжэ, хабаадагшадай һонорто һонирхолтой элидхэлнүүдые дурадхаа.

Автор: Авторай фото-зураг
Описание: Баян буряад хэлэтэй үхибүүд суглараа

Түрүүшын үдэр баяр ёһололой оршон байдалда залуу монгол хэлэ бэшэг шудалагшадай зунай һургуулиин нээлгэдэ Зүүн зүгэй дээдэ һургуулиин зүгһөө Г-Х.Ц. Гунжитова, Б.В. Золхоев гэгшэд ерэһэн хүндэтэ айлшадые, бүхы хабаадагшадые амаршалаа. Лагериин харюусалгата даагша Б.Д. Цырендоржиева, буряад хэлэнэй болон зааха онол аргын тэнхимэй багшанар О.Г. Макарова, Л.Б. Будажапова, С.А. Дашиева, Б.Д. Шожоева, Д.П. Хинзеева гэгшэд оюутад болон һурагшадта буряад, монгол хэлээрээ эрдэм мэдэсэеэ улам үргэдхэхыень, үндэр амжалтануудые туйлахыень хүсэһэн байна. Һурагшадай дунда Сэлэнгын аймагай Жаргалантын дунда һургуулиһаа Аюшеева Дарья, Захааминай аймагай Бүргын дунда һургуулиин һурагша Баирова Янжима, Хэжэнгын аймагай Хоца Намсараевай нэрэмжэтэ нэгэдэхи дунда һургуулиһаа Дашиева Сарюна, Яруунын аймагай Эгэтын-Адагай дунда һургуулиин һурагша Жамбалова Дарицо, Захааминай аймагай Үлэгшэнэй дунда һургуулиһаа Мункуев Булат, Буряад Уласай нэгэдэхи лицей – интернадай һурагша Эрдыниева Снежана, Захааминай аймагай Санагын дунда һургуулиин һурагшад Цыденова Александра болон Цыбенова Очирма, Яруунын аймагай Үльдэргын дунда һургуулиин һурагша Борбоева Жаннагэгшэд зунай һургуулиин элдэб мүрысөөнүүдтэ эдэбхитэйгээр хабаадаа.

Һурагшад баян буряад хэлэтэй, зохёохы бэлиг талаантай, һанамжа дурадхалнуудаараа хубаалдаха дүй дүршэлтэй байһанаа харуулаа. Тэдэнтэй хамта БГУ-гай Зүүн зүгэй дээдэ һургуулиин 16244 бүлэгэй оюутад Раднаева Арюна, Жаргалова Эржена, Зандакова Марина, Доржитарова Нарана, Мандарханова Пунсэгма, Цыремпилова Юлияболон залуу мэргэжэлтэдМ.Д. Табитуева, Т.Ю. Бухаева гэгшэд хабаадалсаа.

Монголһоо ерэһэн МУБИС-ын Монгол шудлалай түбэй хүтэлбэрилэгшэ Цэдэвын Өнөрбаян «Монгол үгын гарбал», «Мүнөө үеын монгол хэлэнүүд болон нютаг хэлэнүүдэй байдал», «Монгол хэлэнэй үгын бүридэл» гэhэн сэдэбээр элидхэлнүүдые уншажа, илангаяа буряад хэлэ бэшэг заажа ябаһан багшанарай анхарал татаһан, мүнөө үеын буряад хэлэ бэшэгэй шиидхэгдээгүй гол асуудалнуудта харюусажа, гүнзэгы эрдэм мэдэсээрээ хубаалдаа. Залуу эрдэмтэ Мүнхэрдэнэ Жавхлан “Монголой нюуса тобшын” үзэг бэшэг шэнжэлгэ тухай” һонирхолтой элидхэл уншахаһаа гадуур, мүнөө үеын монгол хэлэндэ интернедэй нүлөөн тухай мэдээсэбэ. Мүн “Шэдитэ биирэ” гэһэн монгол бэшэг хэлээр оюутад болон һурагшадые тэнгэриин бэшэгтэ һургаха мастер-класс харуулаа.

Оюутад болон һурагшадай дунда түрүү хараа бодолтой ударидагшадые бэлдэхэ хараатайгаар “Урагшаа” гэһэн бүлгэм байгуулагдажа, тэдэнэр зунай һургуулиин хүтэлбэридэ гансашье элидхэлнүүдые шагнаха бэшэ, харин зохёохы элдэб мүрысөөнүүдтэ, тренинг, шухала хөөрэлдөөн, проектнэ ажал, мастер-класс г.м. янза бүриин ябуулгануудта эдэбхитэйгээр хабаадаба. Жэшээнь, “Чингисхаанай түрүүшын анда нүхэр” гэһэн уран һайханай кино хараһанайнгаа һүүлээр һанамжануудаараа хубаалдажа, залуу харагшад үндэр сэгнэлтэ үгэһэн байна. Илангаяа зүжэгшэдэй наадан, бүгэдэдэ ойлгосотой буряад хэлэн, һайн оршуулга болон буряад юртэмсэ харуулһан зураглалнууд бултанда һайшаагдажа, удхатай бүтээл зохёогдоһыень харагшад гэршэлээ.

Лагериин ажалай үедэ «Жэгүүртэ хүлэг» гэһэн зохёохы мастерской ажалаа эдэбхитэй ябуулжа, «Уран зохёолой шэдитэ долгин» гэһэн мастер-класс үнгэргэгдэжэ, уран хурса үгэтэй ханилдаг, гуурһаяа туршадаг һурагшад болон оюутад эссе бэшэхын оньһон нюусатай, гол дүримүүдтэйнь танилсаа. Мүн тиихэдэ хэдэн үдэрэй туршада «Уран үгэ» гэжэ һанамжаа хубаалдаха дүхэриг шэрээ эмхидхэгдэһэн байна. Һүүлэй үедэ нэгэтэ бэшэ хэлсэгдэдэг буряад литературна хэлэн болон нютаг хэлэнүүдэй харилсаан тухай зүбшэн хэлсэлгэ боложо, холо, ойрын нютагуудһаа буужа ерэһэн залуушуул нютаг хэлэнүүдэй өөрсэ шэнжынь элирүүлэн, зүжэглэмэл аргаар илгаануудыень харуулжа, булта харагшадые гайхуулаа. Юрэнхыдөө хабаадагшад нютаг үгэнүүдые абяанай талаһаа илгаатай байһыень хараадаа абан, гол түлэб үндэһөөрөө нэгэл байһыень тэмдэглэжэ, буряад литературна хэлые Байгал далайтай зэргэсүүлэн, нютаг хэлэнүүдые шудхан орожо байдаг гол горходтой жэшэн, бэе бэетэеэ тон харилсаатай байһыень тэмдэглээ.

Зунай һургуулиин түгэсхэлдэ залуу монгол хэлэ бэшэг шудалаашад дүтын хани нүхэд боложо, сэдьхэл зүрхөөрөө, ухаан бодолоороо нэгэн болоһоноо мэдүүлэн, хаягуудаараа андалдажа, һанаан дүүрэн бэе бэедээ һайниие хүсэн, саашадаа энэ ажалаа улам эршэтэйгээр эб хамта ябуулхые хэлсэһэн байна.

Монголой мэдээжэ эрдэмтэ Бямбын Ринченэй “Минии бахархал” гэһэн шүлэг буряад-монгол хэлэндээ дуратай залуу үетэндэ һайхан захяа болоһон мэтэ гээд һанахаар:

Дэлгэржэ байгаа Монголой

үринэр,

Дээдэ, дунда һургуулиин

залуушуулые

Замби түбиин үндэһэтэнэй

дунда

Заяата түмэнөө нэрлүүлһэй

гэжэ,

Зальбаран баясажа ябадагби.

Шэнэ юртэмсые гиигүүлхэ

Шэнжэлхэ ухаанай ехэ санда

Шэнэ шэнэ нээлтэ хэхэ хүнүүд

Һэргэлэн эдэнэй дунда бии гэжэ

Һэргэшэн урмашан хаража

ябадагби.