​Дүрөө Шулуунай шэдитэ хүсэн абардаг

Буряад үргэн дайдамнай шэдитэ удха шанартай газарнуудаараа элбэг. Нютаг бүхэндэ ямар нэгэ үзэмжэ һайхан болон юрын боро байдалаар тайлбарилмаар бэшэ, шэдитэ, үльгэр домог мэтэ түүхэтэй нангин шүтөөнэй газар һууринууд байдаг.

Холо хари гүрэнөөр аяншалжа, амаржа ябадаг зоной зарим нэгэн түрэл Буряад дайдаяа хүсэд мэдэдэггүй, али нэгэ шэдитэ нюусатайнь танилшье бэшэ байдаг. Тиимэһээ хизаар ороноо шэнжэлжэ, һонин удха шанартай түүхэтэ болон нангин шүтөөнэй газар нютагууд тухай бэе бэедээ мэдээсэжэ байял даа.

Нэгэ хэдыхэн жэлэй саана Агын тойрогой газар дэбисхэр дээрэ гайхамшаг үзэгдэл – Дүрөө Шулуун тухай бүгэдэндэ элирээ бэлэй. Энэ хадаа Агын аглаг талын дунда тобойн харагдадаг нангин Хаан Уулаһаа зүүн тээшээ юрын хүдөөгэй харгыгаар нилээд ябахада, Шара Хүнды гээд Ононой ОПХ-гай газар болодог. Тэндэ үни урайнай сагһаа Дүрөө Шулуун оршодог. Харин түүхэдэ ороһон элдэб үйлэ хэрэгүүдэй муу нүлөөгөөр эндэхи байгаалиин гайхамшагта үзэмжэнүүд һандаргагдаа. Үргэлтэй мүргэлтэй газарнуудта һүгэдэлгэ, сахин үнэншэлгэ тэрэ үе сагта муу мунхаг ябадал гэжэ тоологдоод, энээ руу хүн зоной ябалга хоригдоһон байгаа бшуу. Совет засагай үедэ шажан мүргэл үгы хэжэ, хүн бүхэнэй ой ухаанһаа ямар нэгэ нангин шүтөөнэй үйлэ үндэһөөрнь хобхолон үгы хэхэ гэһэн һэдэлгээр хэр угһаа сахижа ябаһан угсаатанаймнай газарнууд һандаргагдаа бэлэй. Гэбэшье арадай ухаан бодол хэншье үндэһөөрнь хюдажа шадахагүй ха юм даа. Үбгэд, хүгшэд нюусаар, һэмээхэн нангин шүтөөнэй газарнуудаа сахижал байхадаа, шэбэнэн һагад үри хүүгэдтээ дамжуулдаг лэ байгаа ёһотой.

Энэ Дүрөө Шулуун тухай мэдээсэл олон зондо эли һэн. Зүгөөр, саг хубилжа, хүн зоной гүн сэдьхэл гүрэнэй үзэл сурталһаа ходоржо, өөрын мэдэлэй болоходонь, хүн зон угсаатанайнгаа захяа заршам, һургаалай абдар уудалжа эхилээ.

Агын тойрогой хизаар ороноо шэнжэлэгшэ Бальжинима Цыренов Сүүгэл дасанай һэргээлгэдэ нилээн хубитаяа оруулһан хүн, нютаг нугынгаа нангин шүтөөнэй газарнуудые угаа һайн мэдэхэ юм. Тэрэ хадаа Жамсаранай Бадма гэһэн үбгэжөөлһөө һандаржа һалажа байһан энэ Дүрөө Шулуун хадаа урдандаа ямар түхэлэй байһан хаб гэжэ һурагшалан мэдэжэ абаһан байна. Тиигээд Ононой ОПХ-да ажаһуугша малшадай хүсөөр Дүрөө Шулуу һэльбэн шэнэлһэн байна.

- Дүрөө Шулуун хадаа ямар удхатайб гэхэдэ, энээн руу боом, шүлхы, адуунай яршаг, хониной хамуу үбшэнтэй малаа асаржа, хорёогой үүдээр мэтэ гаргахада, булта эдэгэшэдэг шэдитэй юм, - гэжэ Бальжинима Цыренов хөөрэнэ.

Үнэхөөрөө, мориной тоног-дүрөөдэ адлихан түхэлэй үүдэн соогуур гарахада, шэдитэ хүсэндэ абтагдадаг юм байна. Илангаяа сэдьхэлэй, ухаанай үбшэнтэй зон эндэ ерэжэ мүргэхэдөө эдэгэдэг, мүн хүндөөр үбшэлһэн зон ерээд, аргами хүсэнһөө хүртэжэ, бэе махабадынь һайн болошодог юм.

Энэ газар тоншье мартагдашоогүй, зарим зон, илангаяа наһатайшуул иишэ ерэжэ, шүтэжэ, мүргэжэ, адисһаа хүртэжэл ябаа. Теэд ехэ хорюултай байгаа бшуу.

Намнанай ламын 160-аад жэлэй саана арад зондо элирүүлһэн энэ Дүрөө Шулуун Үбэр-Байгалай хизаарай нангин газарнуудай нэгэн юм. Тэндэ мүнөөшье шэнэ таагдаагүй нюусанууд нээгдэһээр зандаа байдаг.

- һонин гэхэдэ, Дүрөө Шулуунай Хабсагайда Ямандага, Мандал Шива бурхадай дүрсэнүүд гараад байна бшуу. Иимэ үзэгдэл мүргэлтэй, һүзэгтэй жэгтэй шанга газарнуудта бии болодог гэжэ тодорхойлогдонхой ха юм, - гэжэ хизаар ороноо шэнжэлэгшэ хөөрэнэ.

Энэ газар руу хаа-хаанаһаа хүн зон ерэдэг болонхой.

Могойтын аймагай Зугаалай нютагһаа ерэһэн наһатай абжаанартай уулзажа хөөрэлдэхэдэ, тэдэнэр ехэ шүтэжэ байһанаа мэдүүлбэ.

- Эндэ ерэжэ, мүргэжэ байхадаа, бэемнай хүнгэн, сэдьхэлнай амар болодог. Иимэ шанга элшэ хүсэтэй газар ерэжэ мүргэжэ, нангин сахижа байхын тулада бидэ үхибүүдтээ, аша зээнэртээ хөөрэжэл, мэдүүлжэл, уг залгуулха хүсэлтэйбди, - гээд Цырендулма эгэшэ хубаалдаба.

Намнанай лама Этигэл Найдалай һахюуһан Ямандагын хубилгаан гээд Буддын шажан тухай ном соо бэшээтэй. Тэрэнэй даяанда һууһан газарынь Дүрөө Шулуунай хажууда байна. Бандида Хамба лама Дамба Аюшеев энэ газарта модон гэр бодхоогоод, ламанарай даяанда һуухада болохо гэжэ хэлэһэн байна.

Байгаалиин үзэгдэлнүүд манай угсаатанай нангин шүтөөнэй, гүн ухаанай болон бүхы ажаһуудалай заршамтай нягта, таһаршагүй холбоотой гэжэ үшөө дахин гэршэлэгдэжэл байдаг. Тиимэһээ хүн түрэлтэн энэ хүрьһэтэ газар дээрэ юрэ тооһо бурьюулжа, газар дайдаяа бузарлажа ябаха бэшэ, харин Эхэ байгаалияа, түрэлхи нютагаа, орон дайдаяа нангин хамгаалжа байха – манай уялга.