​Юртэмсэнүүдэй хоорондохи Загуурдиин орон

Алханын нюусануудһаа

Үүдэн Сүмэһөө дээшээ 40 метр гаран зайда Загуурди гэжэ бүлэг хабсагайнууд бии. Энэ үзэмжэ һонин, урдын сагай хабсагайнууд жэл бүри һалхинда үлеэгдэжэл байдаг. Дундуурнь утаашаа зэнхыһэн загуурдиин хабсагай элеэр харагдадаг. Эндэ юртэмсэ хоорондын байдал гээшэ. Буддын шажанай һургаалаар нүгшэһэн хүнэй һүнэһэн 49 хоногой туршада хоёр юртэмсын хоорондохи зайда ниидэжэ байгаад, һүүлдэнь удаадахи түрэлөө оложо ошодог гэдэг. Энэ ушараар ламанар “Хоног тарааха” гэһэн үргэл бүтээдэг.

Хэр угһаа манай элинсэгүүд Үүдэн Сүмые дабажа, Доржо Пагма ордон руу ошохо шулуутай харгыгаар Загуурдиин хабсагай гороолжо ерэдэг һэн. Загуурдиин хабсагайн онсо юумэн гэхэдэ, 2,5 метр утатай уйтахан забһар бии болгоһон байгаалиин табиһан томо хабсагайн хэлтэрхэй юм. Энэ хабсагай үндэрөөрөө нэгэ талаараа томо хабсагай түшэнхэй, нарин захаараа дорохи талаараа нүгөө хабсагай туланхай. Адаглан харахада, хабсагай гэнтэ унахаяа байһандал, арай шамай зогсоһон мэтээр һанагдадаг.

Урдын үе сагһаа эдэ хабсагайнуудай забһар һүзэгшэдэй шүтэдэг газар болонхой. Хабсагайн доогуур хүн зоной үргэһэн мүнгэн, торгон бүдэй зурам, хуурай модохонууд-һүзэгшэдэй тулгуурнууд гээд табяатай.

Юрын байдалдаа хүн гээшэ элдэб хүлеэгдээгүй ушарта орожо магад, оһолто ушар тохёолдохо, худал хуурмаг, хардалгада гү, али хүндэ үбшэндэшье нэрбэгдэхэ. Энэ ушарые буряадууд “Загуурдида төөрихэ” гэжэ тайлбарилдаг. Юуб гэхэдэ, хүн энэ ажаһуудалайнгаа саг байраһаа ходороод, ажабайдалай журам заршамаа алдаад, хоорондын юртэмсэдэ ородог гэжэ тоологдодог. Эдэ ушарнууд хадаа хүнэй урдахи ябадалай, үйлын үриин дүн гээшэ.

Иимэ оһолто ушарта орохогүйн тула хүн зон дасан дугангуудта ошодог, нангин шүтөөнэй газарнуудые гороолдог. Загуурдиин хабсагайн забһараар гаража, суглараад байһан нүгэлөө арилгахые оролдодог. Тиимэһээ “Алханын һайхан үзэмжэ байгаалида нүгэлөө арилгадаг нүхэн бии” гэжэ хүн бүхэн дуулаа ёһотой. Зарим ушарта хүнэй гулдиран гаража байхада, хабсагайнууд хабшуу болоод, хүндэ һаалта болохо, зарим ушарта бэеэр томошье хүн сүлөө мүлхин гарашаха аргатай. Ехэ нүгэлтэй хүн гаража ядаад, маани мэгзэм уншахадань, нүгэлынь табигдаха гэдэг ха. Эндэ хабшагдаһан зон мэгдэжэ сошодог, харин зариман сүлөө гараһандаа, ехэ нүгэлгүй байнаб гэжэ баярлаха ушаршье болодог.

Зүгөөр, Буддын шажанай ламанарай тэмдэглэһээр, энэ “үйлэдэ” буддын номнолой удха үгы. Тиимэһээ аюулта замаар өөдөө абиржа, ами наһандаа харша үйлэ хэлтэгүй. Харин эндэ хүрэжэ ерээд, мүнгэ, рис, орооһо үргэжэ, хабсагай гороолоод, өөрынгөө ухаан бодол һэргээжэ, бүхы амидын зүйлэй ажа амгалан байдалай түлөө, өөрынгөө һайн байдалай түлөө, энхэ тайбан ажаһуудалай түлөө зальбарха шухала.

Гэхэ зуура нүгэлөө арилгахам гээд, шулуунай обоолоотой забһар руу мүлхижэ шургажа, аюулта үйлэ үйлэдэлтэгүй гэжэ хизаар ороноо шэнжэлэгшэд мэдээсэдэг.

Юуб гэхэдэ, тэдэ шулуунуудые хүн баряа бэшэ, бүхэлэгдөөшьегүй, харин байгаалиин үзэгдэл хадаа он жэлнүүдэй ошохо бүри үмхиржэл, хэмхэржэл байна ха юм даа. Хүнэй толгой дээрэ шулуун унажа магад. Тиимэһээ үхибүүдтэ, томошье зондо хабсагай руу абирхыень хорихо хэрэгтэй гэжэ хизаар ороноо шэнжэлэгшэ Содбо Ешижамсоев һэргылнэ.

- Үшөө нэгэ харамтай үйлэ гэхэдэ, зарим эрдэмтэд, шэнжэлэгшэд Алхана ерээд, гороо хэжэ ябаһан юрын зонһоо асуужа, оршон тойронхи үзэмжэнүүдтэ буруу нэрэнүүдые үгэдэг байна. Жэшээнь, эрдэмтэд Лукьянов, Янков, Теруков, Гаврилова болон бусад “Загуурди” гэжэ нэрэ “Щель грешников” гэжэ, “Нара Хажад” гэжэ газар “Солнечная оправа” гэжэ буруу нэрлэнэ. “Нара Хажад” гэхэдээ, “Храм Небесной Музыкантши” гэжэ оршуулха хэрэгтэй бшуу. Шэнэ тодоруулалта, нээлтэ хэлтэгүй, бүхы юумэн үни хадаа нээгдэнхэй, элирүүлэгдэнхэй, манай элинсэгүүднай үни сагта бултанда өөрын нэрэнүүдые үгэһэн ха юм! Нангин газарнуудай нэрэ томьёонууд теологическа удха шанартай байгуулагдаһан, тиимэһээ тэдэниие оршуулхадаа бодомжолхо хэрэгтэй, - гэжэ Содбо Ешижамсоев тэмдэглэһэн байха юм.

Алхана нютагай хизаар ороноо шэнжэлэгшэ Содбо Ешижамсоевой хэлэһээр, велосипед шэнээр ухаалдин бүтээлтэгүй, манһаа урид энэ бүгэдэ үни мэдээжэ болонхой ха юм даа.

Арадаймнай түүхэтэ болон нангин шүтөөнэй соёл заншалтай нягта холбоотой энэ байгаалиин нөөсэ баялиг болохо Загуурдиин хабсагайе мүнөө сагта хамгаалха шухала. Юуб гэхэдэ, хүн бүхэмнай хойто наһандаа мордоходоо, түрэлөө урилгын хоорондын сэдьхэлэй байдал дабажа гараха бшуу. Хүн бүхэнэй үйлын үри сэбэр, сэлмэг, арюухан байг лэ даа.