​Алан-Гуа хатан Эхэдэ хүшөөгэй һуури табигдаба

Хорин нэгэдэхи зуун жэлдэ монгол туургата арад зон уг удхаяа, уг гарбалаа, эхи захаяа ойлгожо мэдэржэ, уг унгияа хүндэлжэ, саашадаа амар мэндэ, амгалан тайбан байхаяа оролдоно. Иимэ оршон байдалда монгол туургата арадай түлөөлэгшэ бүхэниие нэгэдхэхэ шадалтай хүн Алан-Гуа хатан гээшэ гэжэ олониитын ажал хэрэгүүдтэ улаагаараа ородог мэргэжэлтэн онсолон тэмдэглэнэ. Хорилардай мэргэнэй басаган Алан-Гуа холуур бодолтой, сэсэн эхэнэр, энэрхы һайхан эжы байһан юм гээд түүхын дансанууд гэршэлнэ. Тиимэ һэн тула Алан-Гуа хатаниие, Египедэй Клеопатрые гү, али молор һайхан Монгол ороной Мандуухай хатаниие хүндэлһэн шэнгеэр хүндэлхэ ёһотойбди.

Түнхэнэй аймагай депутадуудай зүблэлэй түрүүлэгшэ Аламжи Сыренов Алан-Гуада хүшөө табиял гэһэн дурадхал зунай эхин һарада оруулһан байна. Буряад Уласай Толгойлогшо Вячеслав Наговицын энэ үүсхэлыень хани халуунаар дэмжэбэ.

Хори-түмэдэй хатан Алан-Гуада хүшөө табижа эхилхэдэ хэрэгтэй хэлсээн долоодохи һарын хоёрто, Бүгэдэ буряадуудай “Алтаргана-2016” наадан соогуур баталагдаба. Түүхэтэ энэ бэшэг баримта доро алдар суутай эрдэмтэд, соёл урлигай ажал ябуулагшад, Хитадай болон Монголой, Үбэр-Байгалай хизаарай, Буряад Уласай ниитын ажал ябуулагшад гараа табиба. Буряад Уласай зүгһөө Толгойлогшын дэргэдэ мэдээсэлэй бодолго эрхилдэг Ирина Владимировна Смоляк энэ дансые мүн баталба.

Июлиин 22-то Түнхэнэй аймагай Галба нютагта Богдо Чингис хаанай алдарта элинсэг эжы болохо Алан-Гуа хатанай хүшөөгэй һуурида шулуун табигдаба. Хүдөөгөөрхин Галбайн нютагай захиргаанай дарга Эрдэни Сыбиковэй мэргэн хүтэлбэри доро хүшөөгэй һуури табилгын баяр үндэр хэмжээн дээрэ эмхидхэбэ.

Тайзан дээрэ алда хадагуудаа барижа, сагаан эдеэгээ дэлгэжэ, үндэр айлшадаа Түнхэнэй буряадай ёһо гуримаар угтажа бүтээбэ. Түүхын эрдэмэй доктор, арадай уран зохёолшо Ардан Ангархаев, Түнхэнэй аймагай аха захатанай зүблэлэй түрүүлэгшэ Лопсон-Доржо Сыренов, Галба нютагай захиргаанай толгойлогшо Эрдэни Сыбиков гэгшэд яб-тоб байса үгэ хэлэһэнэйнгээ удаа хүшөөгэй һуури табиха ёһолол бүтээхэеэ мори унаһан хүнүүдтэ суг ошобо.

- Алан-Гуагай хүшөө ехэ зохид газарта бүтээгдэжэ байна, - гэжэ Галба нютагай аха захатан, 87-той үбгэн Пурбо Ухинеев сэдьхэлээ хүдэлгэн байжа хөөрэнэ. – Манай байгаали һайхан, газараймнай хүрьһэн ургасатай, арад зомнайшье бэрхэнүүд ха юм даа. Алан-Гуа гээшэ манай Түнхэндэ түрөө юм гэжэ домог бии. Тэрэ сагта эндэмнай хори-түмэдүүд ажаһуудаг байгаа ха.

- Би уран зураашан, скульптор хүн хадаа архитектортэй хамта Алан-Гуа хатанай хүшөө хоюулаа хэхэбди. Монгол туургата арадуудай элинсэг хатанда зорюулагдаһан хүшөө Түнхэндэмнай үндэрлэхэ болоһондонь би ехэ баяртай байнаб, - гэжэ энэ хүшөө зохёоһон Оросой Холбоото Уласай ба Буряадай габьяата уран зураашан Чингис Шонхоров хөөрэнэ.

Хүшөө нээлгын ёһолол бүтээхэдээ, гал аһааба. Энэ ёһололой хэгдэжэ байһан һамбаанда Буряад Уласай элитэ зүжэгшэд дуу, хатараа сугларагша зоной анхаралда табиба. Сыдып Банчикова, Баяржаб Дамбиев, Намхайн Мүнхзул, Саян Жамбалов гэгшэд дуунуудаа арад зондо хүргэбэ. Арадай аман зохёолой “Хэнгэргэ” бүлгэмэй хүтэлбэрилэгшэ Дымбрын Борхонова Түнхэнэй буряадуудай дууладаг дуунуудые уран гоёор гүйсэдхэбэ.

Хүшөөгэй шулуу табижа дүүргэһэнэйнгээ удаа Түнхэнэй аймагай депутадуудай зүблэлэй түрүүлэгшэ Аламжи Сыренов, Үбэр-Байгалай хизаарай түлөөлэгшэ Гончикбал Баиров, мэдээсэлэй “АРД” түбэй юрэнхы захирал Бато Очиров гэгшэд баярай үгэ хэлэбэ. Тиин Бато Очиров хадаа Түнхэн руу оройдоо хоёрдохиёо ерэбэб гэжэ сэхыень хэлэбэ. Эрдэмтэн, уран зохёолшо Ардан Лопсонович Ангархаев үгэ хэлэхэдээ, удха түгэлдэр хэмжээ ябуулгын Түнхэнэй аймагта боложо байһаниие гэршэлэн, хөөрөөд үгэбэ.

- Байгаалимнайшье манай эхилһэн хэрэгые дэмжэжэ байна, - гэжэ Оросой Холбоото Уласай габьяата багша Юлия Ивахинова тайлбарилба. - Үсэгэлдэр хадаа бороо хура орожо байһан аад, мүнөөдэр замхажа, улаан наран гараба. Оршон тойроод дулаан, бэедэ зохид болошобо.

Ябан ошон арадай дуу бусадһаа бэлигтэйгээр гүйсэдхэгшэдые элирүүлэгшэ мүрысөөндэ хабаадагшадай саг оробо. Тэрээндэ 19 хүн хабаадаа. Элүүржүүлгын “Аршаан” гэжэ курортын эмшэн Николай Шагдуров энэ мүрысөөндэ түрүү һуури эзэлээ.

- Бидэ хара үглөөнһөө эндэ байнабди, - гэжэ Пётр Дёминой нэрэмжэтэ Ахалигай һургуулиин багшанарые зонхилдог хүтэлбэрилэгшэ Елена Муранская зугаална. - Би олон юумэ ойлгоногүйб. Гэбэшье, буряад арадай саашанхи хуби заяанда нилээд һайн хэрэг бүтэжэ байна гэжэ мэдэрнэб.

Угайнгаа бэшэг тон эрхимээр мэдэдэгээ Ахалиг һууринда ажаһуудаг Ирина Усольцева “Минии угай бэшэг” конкурсдо хабаадаха үедөө харуулба. Тэрэнэй элинсэг хулинсагуудаа удаа дараалан тон дуратайгаар дурдажа байхыень шагнажа, хаража байһан улад гайхахын ехээр гайхаба, гэлыхын ехээр гэлыбэ.

Алан-Гуагай хүшөөгэй һуурида шулуу табиһанай баярай түгэсхэлдэ, Түнхэнэй буряадууд ёохор хатаржа захалба. Буряад арадай урданай хатарай дүхэригтэ Түнхэн руу амархаяа ерэһэн ерүүл улад ехэл дуратайгаар хабаадаба.