990
Намарай шара үнгэ соо,
Набшаһадай хүнгэн хиидээн соо,
Наруули һайхан үзэсхэлэн соо
Наһанай ябаса элил даа…
Харамтай түргэнөөр үнгэрдэг наһан тухай уран гоё, удхатай үгэнүүдээр «Намарай шарай» гэһэн аргагүй һайхан аялга хүгжэмтэй, зүрхэ сэдьхэл уяруулма дууе (хүгжэмынь Пурбо Дамирановай) бэшэһэн алдар суута журналист, мүнөө «Байгал» журналай редактор, республикын арадай поэт, Россиин соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ Галина Дашеева-Базаржаповатаяа «Буряад үнэн» Хэблэлэй байшангай дууша зонтой гү, али үгы һаа, Дымбрыловтэнэйнгээ гэр бүлын ансамблиин гэшүүдтэй дуулалдахадамнай, Хэжэнгымнай аймагай уран бэлигтэнэй үлгы болоһон Ушхайта нютагһаа гарбалтай, Буряадай журналистикын ветеран, республикын соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ, ВЛКСМ-эй ЦК-гай ойн баярай тэмдэгтэ хүртэһэн, Буряадай АССР-эй КПСС-эй Обкомой болон Министрнүүдэй Соведэй Хүндэлэлэй грамотануудаар шагнагдаһан Далай Шагдарович Хубитуев ехэ дуратайгаар шагнадаг һэн. Үнэхөөрөө «сагай түргэн гээшэ гайхалтай…» гэжэ манай эсэгэ, баһал зохёохы бэлигтэйшүүлэй нютаг орон гүүлэдэг Ушхайтада (суута уран зохёолшод, поэдүүд, журналистнууд Цырен Галанов, Георгий Дашабылов, Владислав Тугдумэ…) түрэһэн, Далай Шагдаровичтай һониноо дуратайгаар хөөрэлдэдэг байһан уран зохёолшо, наһаараа киномеханик, киномастер ябаһан Доржопалан Дылгырович Дымбрылов хэлэдэг бэлэй.
Намарай дулаахан наруули үдэрнүүдтэ Буряад орондомнай үнгэргэгдэдэг, заншалта болоһон Буряад хэлэнэй үдэрнүүдэй эхилһэн хаһада түрэл хэлэеэ, литератураяа, соёл искусстваяа үргэхэ, ёһо заншалнуудаа дэлгэрүүлхэ хэрэгтэ хам оролсоһон, зохёохы ажалаа зорюулһан, 2012 оной декабриин 24-дэ хүндэ үбшэнһөө боложо, алтан дэлхэйтэеэ хахасаһан, гэр бүлынхидөө үншэрүүлһэн ахатан журналистаяа һайхан үгэнүүдээр дурсаха дуран хүрэнэ. Нэрэдээ хүрэмэ, далай шэнги үргэн сэдьхэлтэй, хүн зондоо хүндэтэй, хүхюун, дорюун зантай, ходол гоёор, ариг сэбэрээр хубсалһан, сэмсэгэр сэхэ бэетэй, урин зохидоор энеэбхилэн алхалдаг байһан, анхан аймагайнгаа «Хэжэнгын гол» газетэдэ нилээд бэшэһэн Далай Шагдаровичаймнай уран гуурһан дороһоо гараһан Улаан-Үдымнай болон хүдөө ажахын ажалша геройнууд тухай удха түгэлдэр очеркнууд, уншагшадые һонирхуулһан уран, баян үгэнүүдээр шэмэглэгдэһэн зураглалнууд, шогтой, зугаатай, шүүмжэлхы, хурса хэлэтэй материалнууд, илангаяа «Буряадай түрүү хүнүүд» гэһэн «Буряад үнэн» газетын конкурсын эрхим зон тухай статьянууд журналистикын ветеранай түрэхэһөө талаантай, анханһаа абьяас бэлигтэй байһыень гэршэлнэ бшуу.
Автор: Далай Шагдаровичай гэр бүлын альбомһоо абтаһан фото-зураг
Описание: Далай Шагдарович (зогсоно) суг хүдэлһэн О.П.Цыренова, Б.-М.Ж.Жигжитовтэй
Эсэгын гэрэй үүдэнһээ эхилдэг юм даа энэ харгы
Дайнай хатуу шэрүүн жэлдэ, 1943 оной августын 10-да Хэжэнгын аймагай Ушхайта һууринда түрэһэн манай ахатан журналистнай өөр тухайгаа ехэ һонёор хөөрэдэг бэлэй. «Үхэлтэ дайнда Баруун фронтдо дайлалдахаа ошоһон Шагдарай Хубита өөрынгөө наһанай хани нүхэр Юмдэлэгэй Мэдэгмаада иигэжэ захин хэлэһэн юм: «Бишни энэ аймшагтай дайнһаа бусахагүй хаб даа, тиимэһээ шимни нэрыемни нэрлүүлхэ хүбүү үргэжэ абаарай даа». «Тиигэжэ эжымни Гомбожабай Ошортонһоо һая гараһан намайе, нарай үхибүү үргэжэ абаһан юм. Баатарай үхэлөөр дайнда наһа бараһан эсэгэмни хүбүүтэйшье болоһоноо мэдэнгүй, 1943 оной августын 25-да харата дайсадһаа амияа алдаа бэлэй». Багаһаа һүбэлгэн, һонюуша сэдьхэлтэй Далай хүбүүн багшанарай училищида һуража байхадаа, халуун дуранай нангин мэдэрэлээр Хурамхаанай аймагай Бархан тоонтотой арюухан, сарюухан, саб сагаахан шарайтай, үндэр гоё бэетэй дангина Людмилатай танилсажа, айл бүлэ боложо, аятай зохидоор түбхинэжэ, ажабайдалай, ажалай хүнгэн бэшэ харгыда гараа һэн. Алтан дэлхэй дээрэ ами наһа бэлэглэһэн аяа хайрата Мэдэгмаа эжынь удангүй наһа баража, сэдьхэлдэнь гуниг түрүүлээ бэлэй. Хэжэнгэдээ суута багша Нина Мархасаевна Батомункуевагай ударидалга доро хүдэлхэдэнь, комсомолой райкомой һургуулиин ажалай таһагые даагшаар амжалтатай ажаллахадань, хани халуунаар дэмжэһэн энэ наһанайнь энхэрэл дүүрэн дураниинь болоһон наһанайнь хани нүхэр, налгай зохид зантай, нарин нягта, анханһаа ажалша, хүндэмүүшэ сэдьхэлтэй, медицинын хүдэлмэрилэгшэ мэргэжэлтэй Людмила Иннокентьевнань, эльгэ зүрхыень хайлуулжа шадаһан, эрхэхэн, бэрхэхэн, хөөрхэн, зохидхон Эржена, Эльвира басагадынь наһанайнь намтарые баяжуулаа, баясуулан жаргуулаа бэлэй.
«Ажалай үрэ дүнһөө жаргал дулдыдадаг»
«Буряад үнэнэй» журналистнуудай эбтэй эетэй коллективтэй суг хүдэлхэ зол хубитай байһан Далай Шагдарович 1971 ондо тус редакциин богоһо алхажа ороод, шударгы ажалай охиндо, зохёохы ажалайнгаа оньһондо орожо, хойно хойноһоонь һонин һонин статьянуудые, мүн түрэл Хэжэнгынгээ, холо ойрын аймагуудаар, нютагуудаар командировкодо гаража, «Сэсэн Сэнгын», «Толиин», «Халаахайн» материалнуудые һубарюулан толилуулжа, уншагшадаймнай анхарал татаа һэн.
Ажалһаа болиһон ушарыень ехэ зохидоор, тон хүхюутэйгээр ахатан журналистнай, «Эсэгэ оронойнгоо үмэнэ аша габьяагай түлөө» орденой 2-дохи шатын медаляар шагнагдаһан, бэлигтэй корреспондент-оршуулагшаар, «Бурятия» газетын редактораар, удаань выпускающи редактораар гушаад гаран жэлдэ амжалта түгэс ажаллаһан Николай Бадмаринчинов Д.Ш.Хубитуев – аха нүхэр тухайгаа 60 наһанайнь ойдо ульгам, уран хэлээрээ бэшэжэ, ахатан журналистынгаа шогтой ушаралнуудаар уншагшадыемнай гайхуулаа бэлэй. «Тиихэдэ хэзээ нэгэтэ Будамшуугай үдэр гэжэ тогтоогдоо һаань, энэмнай баһал Далай Хубитуевай хуулита һайндэрынь болохо зэргэтэй» гэжэ тэрэ статья соогоо тэмдэглэһэн Николай Дабаевичнай Ушхайтын урдаа хараха ахатан журналистынгаа, хаанашье (вагонно деподо, «Эльдорадын» байшангай барилгада…) хүдэлхэдөө, ажалша, уран гартай Далай Шагдаровичай хөөрүү, хүхюун, дорюун зангыень онсолон бэшэжэ, наадаша, зугааша, хүниие дууряахадаа бэрхэ (Ленинградай институдта драматическа артист болохоор һураха аад, эжынь үбдэһэн байгаа) талыень элирхэйлээ бшуу.
Суута журналистнууд Мижитцырен Намжиловые, Бадма Цыремпиловые һажаажа, дууряажа байжа харуулжа, бидэнииешье хүхеэдэг, ажабайдалда дайралдаһан шог ёгто үзэгдэлнүүдые, буряад зонтой ушарһан анекдодуудые хөөрэжэ, бидэнээ үнэхөөрөөл һайса энеэлгэдэг, жаргуулдаг һэн даа. Хаанахинайб гэжэ хэнииешье илгангүй, ехэ үргэдэг, ульгам, уран хэлээрээ дэмжэдэг, шадаха зэргээрээ туһалдаг, дулаахан сэдьхэлээрээ, үнэн сэхэ үгэнүүдээрээ, хүхюун дорюун зангаараа һанааемнай заһадаг бэлэй. Хожомынь дахинаа «Үнэнөө» бусан, Хэблэлэйнгээ байшанда корреспондентээр, харюусалгата секретариин орлогшоор хүдэлхэдөө, ехэ сэдьхэл дүүрэн болонхой, бидэнээ шогложо, энеэжэл, хүхижэл, бидэнээ ажалдамнай зоригжуулжал ябаа бэлэй. Ажалайнгаа амаралтада байгаад, маанадтаяа амжалтатай хүдэлөөд, ондоо газарта ябашахадань, «Үнэнэймнай» коридоршье ехэ уйтан, энеэдэ наадагүй, хон-жэн болошоходол гээ бэлэй…
Буряад һайхан хэлэтэй байһан хадаа Дымбрыловтэнэймнай ансамблиин 10 жэлэй юбилейн үдэшые «Баргажан» ресторан соо, Евгений Александрович хани нүхэрэймни алтан ойе, бусад түрэ найрнуудые Далай Шагдаровичнай аргагүй бэрхээр үнгэргэһэн тамада байгаа, ордоһотой гоёор хүтэлдэг онсо шадабаритай, тамада-хүтэлэгшын талаан бэлигтэй һэн. Юбилейнүүдтэ, түрэ найрнуудта зорюулһан, өөрынь зохёоһон шүлэгүүдынь, найруулгануудынь «Үнэнэймнай», «Морин хуур», «Вершины» журналнуудай хуудаһануудые ехэ удхатайгаар шэмэглэдэг байгаа.
Нэрыень дээрэ үргэжэ ябаһан басагадынь – тамуужанда харюусалгатай ажалтай, дээдэ тушаалтай Эржена, ВСГУТУ-да ажалладаг эрдэмэй кандидат Иннокентий нүхэртэеэ Сэндэма, Настя басагадтай, Юмжана зээтэй, харин онсо мэргэжэлтэй Эльвирань Юрий нүхэртэеэ Саша басагатай, олон конкурсдо илаһан гитарист Илья хүбүүтэй (Германи конкурсдо ошожо ерээ), Эрдэни зээтэй. Бэрхэ басагад, хүрьгэдөөрөө, бэлигтэй зээнэрнүүдээрээ, хөөрхэн зээнсэрнүүдээрээ омогорходог байһан эрилтэ ехэтэй эсэгэ, энэрхы сэдьхэлтэй үбгэн эсэгэ тэдээн тухайгаа бидэндээ тон дуратайгаар хөөрэдэг бэлэй.
Һайхан түрэлдөө түрэхынь тула бурхандаа мүргэжэ, буянгыень һайханаар бүтээһэн онкологическа диспансертэ хүдэлхэдөө, олон үбшэнтэндэ туһалһан наһанайнь хани нүхэр Людмила Иннокентьевна аша зээнэрээ аятай зохидоор тойрууланхай, наһанайнгаа нүхэрые дулааханаар дурсан, уяран, ехэ үгылэн һууна. «Бэе бэеэ гамнажа, хайрлажа һуугыт даа» гэжэ бултанда, түрэл коллективтэнь захина, ехэ зохидоор үреэнэ һэн даа.
…Һүүлшын дулаанай ольһон соо,
Һүниндөө бууһан ольбон соо
Һүгэдэмэ дуранай холодоон соо
Наһанай ябаса элил даа…
Автор: Бэлигма ОРБОДОЕВА
