1288
Хорин табан жэлэй саана би аймагай хэблэлэй дарга хадаа Зандан Жуу шʏтөөнэй нютагаа бусалганай олон тоото хэмжээнʏʏдтэ хабаадалсаһан байнаб. Хамтын хʏсөөр баригдаһан Эгэтын дасанай байшан баригдажа, уран гоёор шэмэглэгдээд, Зандан Жуу шʏтөөнөө Улаан–Yдэ хотоһоо вертолёдоор яруунынхид буулгахань гэжэ Буряад орон соомнай тунхаглагдаһан юм.
Тэрэ ʏдэр мянгаад гаран зон Эгэтынгээ дасанай хорой соо хʏлеэжэ байһан юм. Yглɵɵнһɵɵ хойшо һалхи шуурган хадын ʏндэрһөө буужа, саһан бороон хʏйтэн амисхалтайгаар хʏʏежэ байгаа һэн. Хʏнгэн хубсаһатай зон даараадшье ʏзɵɵ, яагаашье һаа, энэ дэмбэрэлтэ ʏйлэ хэрэгые нюдөөрөө хараха гэһэн хʏсэл диилэжэ, булта тарангʏй, тэсэмгэй хʏлеэжэ байгаа һэн.
Уданшьегʏй, нэгэ час гээгдэжэ, һалхи шуурганай шууяае агаарай онгосын моторой абяан диилэжэ, зохёогдоһон талмай дээрэ вертолёт буугаа һэн. Вертолёдой ашаанай таһагай ʏʏдэн нээгдэжэ, залуу ламанар хадагаар орёогдоһон Зандан Жуу шʏтɵɵниие дʏмэжэ, аргаахан Яруунынгаа газар дээрэ буулгажа, сугларһан зоной хоорондуураа гаргажа ʏгэһэн коридор соогуур дасанай ʏʏдээр оруулба. Эндэ дахинаа Зандан Жуу бурханаа байһан ёһоорнь тахиба. Уданшьегʏй сугларһан мянгаад зон багтажа ядан байбашье, тэсэмгэйгээр хʏл дээрээ бодоод, бурхандаа зальбаржа, “Гандан”, “Найдан”, “Гамбасамба”, “Жодбо” гэжэ бурханай номой уншалгануудые шагнажа, сэдьхэлээ хʏдэлгэн, зарим наһатайшуул ʏнгэрһэн сагай ʏймɵɵтэ хʏлгʏʏ сагые һанан, нулимсаяа дуһаан байгаа һэн. Энэ уншалгые тиихэдэ СССР–эй ЦДУБ–эй тʏрʏʏлэгшэ, Бандида-Хамба лама Цыбигэй Мʏнхэ, Агын дасанай шэрээтэ Гомбо лама, Ивалгын дасанай шэрээтэ Дашанима ламбагайтай олон ламанар, хубарагууд, мʏн бэшэ дʏтын дасанай ламанар гʏйсэдхөө.
Эндэ нютагай наһатанай нэгэн Рэгзэн Эрдынеевич Эрдынеев иигэжэ энээн тухай хэлээ һэн:
- Зандан Жуу шʏтөөмнай бусаха гэжэ этигэдэг һэмди. Юундэб гэхэдэ, Улаан–Yдэдэ ородой сʏмэ соо хаалтатай байна гэжэ дуулагша һэмди. Табин жэл соо баарһамнай эрхэ сʏлɵɵгʏй, арад зоноо хараха аргагʏй байгаа ха юм даа. Мʏнɵɵ морилоод, дасанаа буугаад байхадань, ямар ехэ баяр, дэмбэрэлтэ ʏйлэ хэрэг бʏтээгдэбэ гээшэб!
Арайшье гэжэ сʏлɵɵ забһар оложо, Мʏнхэ ламбагайе таниха һэн хадаа хэдэн асуудалда харюу абажа ʏрдибэб.
- Эсэгэшни мʏнɵɵ ʏбдэжэ байгаагʏй һаа, эндэл байха байгаа. Дансаран бидэ хоёр бэшэ хубарагуудтай зɵɵлэн торгоор бэеынь аршажа, урдань зула носоожо ябагша һэмди. Бʏхы наһаараа һанаагаа зобоһон, шиидхэгдээгʏй асуудални дахинаа дасан бодхоожо, Зандан Жуугаа арад зондонь, нютагтань бусааха гэһэн удхатай һэн. Харин энэ хэрэг нютагаймнай зоной ашаар, хʏсөөр, илангаяа Доржо Цыденов ламын мʏхэшэгʏй оролдолгоор, ударидалгаар Зандан Жуу шʏтөөмнай дасандаа буугаа. Энэ ажалай ашаар, хʏн зоной туһаламжаар, дасан һɵɵргɵɵ бодхоогдоо. Эндэ ямар ехэ туһа республикын, аймагай эмхи зургаанууд хʏргɵɵ гээшэб! Эндэ Хандагатайн комбинадай директор Молчановай ʏʏргэ бии. Эдэ бʏгэдэндэ һʏзэгшэдэй зʏгһɵɵ баярые хʏргэнэм. Тʏʏхэтэ орондоо Зандан Жуумнай ерэхээрээ ерээ.
В.И. Молчановтай уулзажа хɵɵрэлдэхэдэмни, иигэжэ хэлээ һэн:
- Би мʏнɵɵ булта зоноор сэдьхэлээ хананги байнаб. Барилга дʏʏрээ, саг соогоо дасанай ʏʏдэн нээгдээ. Би мʏнɵɵ айлшанби. Олон яһатантай уулзаад, Зандан Жуудаа мʏргэжэ байхадань, ямар зохид, ямар аятай гээшэб. Һʏзэгнай ондоошье һаа, бурхамнай нэгэн ха юм даа. Бурхан маанадые нэгэдʏʏлнэ.
Бʏхы ʏйлэ хэрэгэй буураад байхадань, ниидэхэеэ байһан вертолёдой экипажай командир А.В. Ватулинтай хɵɵрэлдэбэб.
- Энэ бордоһото, байгаалиин ʏймɵɵн сагта яажа зʏрхэлжэ ерээ гээшэбта? – гэжэ һурахадам:
- Минии экипаж Ярууна ниидэхэ захиралта абахадаа, арад зоной нангин шʏтɵɵн Зандан Жуу нютагтань ямаршье һаадгʏй абаашаха зорилгоёо минии экипаж хэдышье сагай уларилай муу һаань, бэе дээрээ даажа, бэелʏʏлжэ шадаа. Доромнай Yдэ голой уһанай урадхал харагдажа, маанадта туһа хʏргөө. Эгээл вертолёдойнгоо бага хэмжʏʏртэй ʏндэрые барижа, аргаахан ниидэжэ ерээбди. Эндэ минии нʏхэдэй Сергей Бойко, Василий Баюшеевэй эрдэм мэргэжэлэй бэлиг талаан харуулагдаа, шалгалта гараа гэхэдэ, алдуу болохогʏй, - гээ һэн.
Иимэ буянта хэрэгэймнай, Зандан Жуу шʏтөөнэймнай морилһонһоо хойшо 25 жэл болошобо. Энэ баярай һайндэрые тэмдэглэхэеэ Бандида-Хамба лама Дамба Аюшеев Буряадайнгаа аймагуудай шэрээтэнʏʏдээр буугаа. Дасан соо ʏдын урда тээ олон тоото уншалганууд ʏнгэргэгдэжэ, сугларһан зон Зандан Жуу бурхандаа, ламанар хубарагуудтаа мʏргэжэ, сэржэмээ ʏргэжэ, далгаяа абаа.
Yдын хойно сугларагшадые, һʏзэгтэниие аймагай гулбаа Цыденжап Шагдаров, Бандида-Хамба лама Дамба Аюшеев, Арадай Хуралай депутадууд Баир Цыренов ба Баин Гуробазаров, бэшэ бэшэ айлшад амаршалаа. Тэрэнэй һʏʏлээр сугларагшадай урда Россиин габьяата артист, Буряадай арадай артист Дамба-Дугар Бочиктоев нютагайнгаа зониие соёлшодой зʏгһɵɵ амаршалаад, шэнэ дуун тухай хɵɵрэбэ. Энэ дууе Энгельсина Гармаева зохёогоо. Аргагʏй зохидоор таараһан аялгаар Татьяна Шойдагбаева Дамба Дугар Бочиктоев хоёр Зандан Жууда зорюулһан дууе гʏйсэдхэжэ, сугларһан зон нэрьемэ альга ташалгаар энэ премьерэ дэмжэжэ, баяртайгаар баталба. Yнэхɵɵрɵɵшье ʏгэншье, аялганшье зохидоор, юрын хʏнэй дуулажа ябахаар зохёогдонхой. Дуунай автор сэдьхэлэйнгээ ʏгэнʏʏдые урин дулааханаар шагнагшадтаа зорюулжа, гайхамшаг баяраа хубаалдаа.
Эрын гурбан наадан соносхогдожо, Зандан Жуугаймнай мʏрысɵɵнʏʏд: һур харбалгаар, бʏхэ барилдаагаар, мориной урилдаагаар, шатар наадалгаар эхилээ һэн.
Абсолютна чемпионой нэрэ зэргэдэ 2004 ондо тʏрэһэн залуушуулай дунда Николаев Жалсан, харин 1999 оной ʏхибʏʏдэй дунда Чернигов Максим хʏртэбэ. Yни удаан 75 килограммһаа дээшэ шэгнʏʏртэй барилдаашадай дунда абарга ехэ хʏсэеэ Агын барилдаашан Цыбик Максаров харуулжа, Цыремпил Моисеевые – Яруунаһаа, Аюр Алдаровые - Хэжэнгэһээ шʏʏжэ, Зандан Жуугай Абарга бүхэ болоо.
Автор: Эдуард Будаев
Описание: Цыбик Максаров
Ардаг хʏлэгэй урилдаанда Аюр Арабжаев, Ия Раднаева, Мэргэн Цыденжапов гэгшэд шалгараа. Аюр Арабжаев урилдаанай хоёр зайда тʏрʏʏлжэ, хоёр шагнал абаа.
Автор: Эдуард Будаев
Описание: мори урилдаанай үедэ
Һур харбалганда Хэжэнгын дасанай мэргэн годлишон Владимир Лыгденов шалгаржа, буряад шатараар Баир Митыпов тʏрʏʏлээ.
Бʏхы мʏрысɵɵндэ илагшадта аймагай захиргаанай ба спонсорнуудай зʏгҺɵɵ ʏнэтэ бэлэгʏʏд, мʏнгэн шангууд, дипломууд барюулагдаа.
Автор: Эдуард Будаев
Описание: Эрхим барилдаашадые шагналгын үедэ
Автор: Эдуард БУДАЕВ
