​"Үлүү гарзануудые хүтэлбэрилхы компани түлэхэ"

- гэжэ байгша оной июлиин 1-дэ хүсэндөө ороһон гүрэнэй хуули дотор тодоор бэшэгдэбэ. Тиин болбосон болон бусадшье түхэлтэй гэрнүүдтэ байрладаг зон өөрынгөө байрын бэшэ, харин ниитэ гэрэй гарзын, жэшээнь, үдэшэ үглөөниинь үүдэ үрхэ гэрэлтүүлһэнэй түлөө тодорхой мүнгэ түлэхэ болобо.

- Хэрбэеэ гэрэлтүүлгын гарзын хэмһээ үлүү гараа һаань, гэр хүтэлбэрилэгшэд мүнгэ өөрынгөө һанһаа гаргажа үгэхэ баатай болохо, - гэжэ Буряад Уластахи гэр барилга болон байра хинадаг гүрэнэй албанай хүтэлбэрилэгшэ Николай Владимирович Павлюк олондо мэдээсэл тараадаг эмхинүүдтэй уулзаха үедөө дуулгаба.

Тус хубилалтануудые арад зондоо хүргэжэ, һанааень тэгшэлхын тулада гэр барилга болон байра хинадаг гүрэнэй Буряад Уластахи албан хото, хүдөөгэй өөһэдын хүтэлбэриин захиргаануудта хүдэлдэг мэргэжэлтэдтэй уулзажа, ойлгууламжын хүдэлмэри ябуулна.

- Бидэ өөһэдын хүтэлбэриин захиргаануудай түлөөлэгшэдтэй саг үргэлжэ уулзажа байнабди. Тэдэмнайл хүн зонойнгоо һанааень заһаха, гэрэй гарзын түлөө үлүү мүнгэ түлэхэеэ болибот гэжэ ойлгуулха. Байрын эзэн бүхэндэ үүдэ үрхэеэ гэрэлтүүлһэнэй түлөө хэды шэнээн мүнгэ түлэхэ ёһотойб гэжэ тооложо харуулха уялгатай юм, - гэжэ Николай Павлюк мэдээсэнэ.- Гэрэй зосоо газаа гэрэлтүүлһэнэй түлөө һара бүхэндэ түлэгдэхэ мүнгэнэй хэмжээе гүрэн тогтооно. Манай эндэ Буряад Уластахи үнэ сэнгүүдые тогтоодог албан энэ хүдэлмэри бүтээнэ.

Хүнүүдэй гомдол

Илангаяа Улаан-Үдэ хотодо ажаһуудаг зоной бариха зарганууд олон. Нэгыень эндэ дурдалтай.

- Би байрынгаа түлөө һарын 500 түхэриг түлэдэг хүм, - гэжэ нэрэеэ таһа нюуһан нэгэ уншагша бэшэг соогоо заажа бэшэнэ. Харин подъезд соомнай нэгэ яндан лампа үдэр һүнигүй носожол байгша. Газаа хэрэлсы дээрэ гарахадамнайшье, бүдэг-бадаг болохо багаар газаагуур гэгээтэй болгодог лампа үдэртөөшье хайра гамгүйгөөр гэрэлээ сасажа байгша. Тиин газаа зосоо гэрэлтүүлһэнэй түлөө түлэгты гэхэдээ, намһаа һарын аяар 1500 түхэриг нэхээд һаланагүй. Тиихэдэнь би сүүдтэшье хандаад туршааб. Хоёр дахин сүүд болоо, минии үгэдэ тэдэнэр ороно үгыл даа.

Уншагшын бэшэгэй удха эхинһээнь адаг болотор шагнаад һуухадаа, Николай Владимирович иигэжэл хэлэхэ байна:

- Дабхар гэрнүүдтэ ажаһуудаг зоной мүрөө харахын тула гэрэлтүүлдэг лампанууд хэды шэнээн түхэриг мүнгэ һарадаа гарзалха ёһотойб гэжэ тусхай дүрим соо яб-тоб байса заагаатай. 1500 түхэриг гэнэ гүт? Иимэ ехэ мүнгэ гарзалха оньһон түхеэрэлгэнүүд юрын гэрэй подъезд соо, тэрэнэй газааншье байха ёһогүйл даа. Эрхэтэн иимэ ушартай дайралдабал, нэн түрүүн өөһэдын хүтэлбэриин захиргаанда ошожо, зарга барин, хандаха ёһотой байгаа. Улаан-Үдэдэ хотын ажахын хороон иимэ үүргэ дүүргэдэг. Тэндэ хүдэлдэг мэргэжэлтэд дутуу дундануудые элирүүлээд, алдуугай гараһан байбал, заһаад, тодо гэгшын бэшэмэл харюу үгэхэ ёһотой. Хэрбэеэ тэдэнэй үгэһэн харюу эрхэтэнэй һанаанда таараагүй гээшэ һаань, тэрэ дансаяа баряад, сүүдтэ сэхэ ошохо хэрэгтэй. Иимэ дансатай хүнэй талые сүүд заал һаа баримталха.

Үшөө тиихэдэ гэрһээ холуур ябаха дурагүй зондо мүрөө гэрэлтүүлһэнэй түлөө хэды шэнээн мүнгэ түлэхэеэ мэдэжэ абаха калькулятор гэр барилга болон байра хинадаг гүрэнэй Буряад Уластахи албанай сайт дээрэ хабсаргагданхай. Мүнөө энэ калькулятор хэрэглэн, июль һарада хэды шэнээн мүнгэ түлэхэеэ эрхэтэн хаража абаха аргатай.

- Хэрбэеэ үлүү мүнгэ нэхэжэ байна гэжэ ойлгожорхибол, сүүдтэ тэрэ дороо хандаха хэрэгтэй. Сүүдтэ тушаадаг данса ямар байдаг бэ гэжэ мэдэхэ гэбэл, үнөөхил манайнгаа сайдта ороод, харахадатнай болохо.

Болбосон түхэлтэй гэртэ ажаһуудаг зон өөһэд хоорондоо эбтэй эетэй байбал, шүүхэ. Тиин тэдэнэр гэрэйнгээ зүблэл байгуулаад, коммунальна элдэб түлбэринүүдые өөһэдөө хинан шалгажа байха арга боломжотой болоно ха юм. Тэдэнэр үнөөхи өөһэдын хүтэлбэриин захиргаануудтай дүтэ харилсан, тэдэнэй хэжэ байһан хүнгэн бэшэ ажалда туһалха шадалтай.

Иимэ оршон байдалда танай гэр гээшэ амаргүй гарзатай гэжэ досоонь амидардаг зондо хэлээд, агаарһаа абажа ерээд, мүнгэ нэхэхэ хуурмаг ябадалтанай саг дүүрээ. Гэрэй хүтэлбэрилхы эмхинүүд үлүү мүнгэ жиирэй хүнһөө нэхэбэл, үлүү эриһэнээ өөрөөл түлэхэ болобо. Тиигээдшье үдэр һүнигүй, хайра гамгүйгөөр носожол байдаг лампануудшье иигэд гээд үгы боложо байна. Юуб гэхэдэ, хүтэлбэрилхы эмхи мүнгэндөө харуу. Тиимэһээ гэрэйнгээ подъезд соол хүнэй орожо ерээд, бүрэг-бараг гэхэдэ аһаад, байрадаа ороходонь унтардаг лампанууд олоор тодхогдоно. Гэрэй газаахиие гэрэлтүүлдэг лампанууд боро хараанаар носоод, нара гарахалаар унтараад байдаг болохо.

Болбосон түхэлтэй байрануудай подвал соо, жэшээнь, модо хюрөөдэдэг станок тодхожорхёод, тэрэнэй гарзалһан мүнгэ энэ гэртэ байгшадай хармаанһаа татаха арга һалажал байна.

Интернедтэй нүхэсэдэггүй байбал…

Хүн бүхэн компьютерта хурса бэшэ ха юм даа. Тиигээдшье гэрэйнгээ түлөөһэ наһанайнгаа амаралтада гараһан үбгэд, хүгшэд тон сэхэ сэбэрээр пенсиингээ хэды багашье һаань, түлөөд орхидог. Тэдэнэртэ Николай Павлюк иигэжэ хандаха байна:

- Мэнэ һая гараад байһан шэнэ хуулиин ёһоор гэрэйнгээ һарын туршада гарзалһан мүнгэ түлэхэдөө, танай түлбэриин хэмжээн өөрынтнай байрын ехэ, багаһаа дулдыдаха. Жэшээнь, та болбосон түхэлтэй хоёр таһалгатай байрада ажаһууна гэлэйт. Һарадаа та дунда зэргын багсаамжалгаар, 50 түхэриг түлэхэ болонот. Хэрбэеэ гурбан таһалгатай гэртэ байдаг һаатнай, түлбэритнай нэгэ заа ехэ байха. Харин ганса таһалгатай байратай зон нэгэ бага багаар түлэхэ. Гэхэ зуура байрын эзэнэй түлэхэ мүнгэнэй хэмжээн гэр бүхэндэ ондо ондоо байха. Улаан-Үдын байшан гэрнүүдые харанал ха юмта даа. Тэдэнэрнай бэе бэеһээнь баһал ондо ондоонууд ха юм. Зай, байрын эзэнэй түлэхэ мүнгэнэй хэмжээн хайшан гээд эли болодог бэ гэжэ хөөрэжэ үгэхэ болоол даа. Буряад Уластахи үнэ сэнгүүдые хинадаг албанайхидай тогтооһон хэм, бүхы гэрэй ниитэ талмайе байрын талмай үдхэжэ ерээд, байра доторхи хүнэй байдаг, байдагшьегүй таһалгануудай эзэлдэг талмайнуудта хубаагаад, хэрэглэһэн элшэ хүсэнэй сэндэ үдхэнэбди. Тиихэдэмнайл байрын эзэнэй гэрэй гарзануудые хааха һарын мүнгэн гаража үгэхэл даа.

Аха дүүнэр эбтэй һаа, абдар алтаншье хэрэггүй

Гэр дотор байдаг ажаһуугшад эбтэй эетэй байбал, шүүхэ гэжэ үшөө дахин һануулалтай.

- Илангаяа түлбэриин хэмжээе зүбшэн хэлсэхэ гэбэл, хүршэ хүбөөгөө тусхай суглаанда дуудажа ерүүлээд, дутуу дундануудые таһа зүбшэгты гэжэ хүн зондо бидэшье хандаха байнабди, - гэжэ Николай Владимирович хэлэнэ: - Хэрбэеэ гэрэй хүтэлбэрилхы компани хүн зоноо мэхэлхэ, эндэ тэндэ булхайлхые оролдодог байбалнь, байрануудай эзэд ондоо компани һунгаха эрхэтэй ха юм. Тиимэһээ гэрэй хүтэлбэрилхы өөрөө өөрыгөө уруу дарахаһаань тэбшэжэ, үлүү булуу гарза гэр дотор тохохогүй байха. Энээнэйл тулада Гүрэнэй Дүүмын депутадууд оролдонол гүб даа.