​Буряад FM-радио агаарай долгиндо гарахань

Буряад хэлэн дээрэ үдэр һүнигүй дуугаржа байха радио буряад орон дотор байгуулха гэһэн ажал хэдэн жэлэй туршада ябуулагдажа байһанаа, одоол бэелүүлэгдэхэнь гээшэ.

Буряад хэлэн дээрэ дамжуулганууд манай сэнхир дэлисэдэ тон үсөөн. Урдаа хараха Буряадай Гүрэнэй телерадиокомпаниин үсөөн тоото дамжуулганууд байбашье, сагынь хизаарлагдаһан. Үдэр һүнигүй буряадаар дуугаржа байһан радио байгуулха гээшэ буряад хэлэнэй хүгжэлтэдэ тон һайнаар нүлөөлхэ гэжэ эли.

Энэ ажал хадаа Россиин буддын шажантанай заншалта САНГХ-ын Бандида Хамба лама Дамба Аюшеевэй дэмжэлтээр, одоол һууриһаа хүдэлөө хаш. Хамба лама хадаа буряад хэлэнэй хүгжэлтэдэ ехэхэн нүлөө оруулжа байна ха юм даа. Ивалгын дасанда үнгэргэгдэдэг “Эхэ хэлэн - минии баялиг” гэһэн хэмжээ улам хүгжөөгдэжэ, нютаг яряанай хэлэнүүдэй хүгжэлтэдэ тон ехэ туһа хүргэнэ. Хүдөө нютагайшье, хотонуудайшье буряад, ородшье үхибүүд энэ урилдаанда ерэжэ, дуратайгаар хабаададаг болонхой. Тиимэһээ Хамба ламын энэ буряад радиогой байгуулгада хамһалсаниинь гайхалгүй. Буддын заншалта САНГХа радиогой утаһа худалдажа абалгада мүнгэн зөөреэр туһалаа.

Энэ FM–радио хадаа ганса дуу шуу табиха бэшэ, харин элдэб һонин, хөөрөөнүүдые буряад хэлэн дээрэ дамжуулха. Эндэ үшөө һонин, онсо юумэн гэхэдэ, гүрэнэй гэжэ тодорһон хори аялгата хэлэн дээрэ бэшэ, харин нютагай яряанай хэлэн дээрэ дуугарха болоно. Һүүлэй үедэ нютаг хэлээрээ дуугаржа, хэлээ баяжуулха гэһэн арга тон зүбөөр мүнөө хэрэглэгдэхэ болоно. Сэхэ утаһаар дамжуулагдажа байһан радиогой арга боломжонь ехэ, хэзээ нэгэтэ интервью абаад, тэрэнээ арилгажа, сэбэрлэжэ, үни болошоһон хөөрөө үсэгэлдэр, уржадэр болоо һэн гэжэ хэлэжэ байха бэшэ, харин дары түргэн мэдээсэл үгтэжэ байхада, мүнөө үеын түргэн абадаг мэдээсэлэй үе сагта тон тааранал хаш. Гэхэ зуура юрын ханын гэхэ радиодо хүгжэм дуунуудай жаса һэлгүүлхэ баһал мүнгэнэй хэрэг. Харин эдэ дамжууулгануудта мүнөө үеын хүгжэмшэд, шүлэгшэд, уран зохёолшод дуратайгаар ерэжэ, хүн зоноо өөрынгөө бүтээлтэй танилсуулха гэжэ оролдохол байха гэжэ һанамаар.

Буряад FM-радиогой захиралаар буряад орондоо мэдээжэ журналист, Буряадай хүгжэлтэдэ алишье талаһаа ехэ ажал ябуулагша Жанна Чимитовна Дымчикова томилогдоо.

- Буряад Уласай Толгойлогшын болон Засагай газарай захиргаанай хүтэлбэрилэгшын олоной мэдээсэлэй болон олониитын харилсаанай талаар орлогшо Ирина Владимировна Смоляк диктор болон сурбалжалагшадые бэлдэлгын курснуудые эмхидхэлгэдэ туһалаа. Дамжуулганууд болон зүжэгэй радио-найруулганууд, буряад хэлэнэй хэшээлнүүд, буддын шажанай, арадай, түбэд, монголой ухаанай программанууд гээд бэлдэгдэнэ. Ажалай газарай байрын асуудал шиидхэлгэдэ Гүрэнэй Дүүмын депутат Михаил Слипенчук туһалба. Хамба ламын гуйлтаар, Буряадай олзын хэрэгэй түбтэ (“Мэргэн Баатарай” байшанда) агаарай долгиндо нэбтэрүүлгын, хабсаралгын студинууд, хүгжэмэй студи түхеэрэгдэбэ. Арендын түлбэри гэжэ һанаа зобохо шалтаг даб дээрэ хэдэн жэл соо байхагүй, - гэжэ Жанна Дымчикова мэдээсэбэ.

“Соёл” гэһэн сүлжээ холбооной хуудаһанда дүршэлтэй сурбалжалагша Мүнхэ-Жаргал Очиров FM –радио тухай иимэ мэдээсэл табиһан байна:

“ФМ-радио байгуулагдахадаа, буряад хэлэнэй хүгжэлтэдэ шэнэ шата ерэбэ гэжэ бага зэргэ дэбэргэе. Юундэб гэхэдэ, ФМ-радио хадаа ёһотой хэлэнэй “тогоон” болохо ушартай. Хэлэ бэшэгэй эрдэмэй һалбарида шухала хэдэн ойлгосонууд байдаг. Нэн түрүүн литературна хэлэн гэжэ хэлэдэг. Энэ хадаа имагтал литературын, уран зохёолой (уран зохёолшодой) хэлэн бэшэ, юрэнхы үргэн удхатай. Литературна хэлэн гээшэ нютаг (диалектын) хэлэнһээ дээгүүр, бүгэдэ буряадуудта хабаатай, бэшэгээр тогтоогдоһон хэм дүримүүдтэй, стилистическэ һалбаринуудаар илгаатай, арад угсаатанай оршондо социальна үндэр үүргэтэй. Литературна хэлэн хадаа бүгэдэ арадай бэшэгэй хэлэндэ үндэһэтэй, албан ёһоной баримта бэшэгүүдэй, һургуулида шудалагдадаг, эрдэмэй һалбариин, һонин сэдхүүлэй хэлэн, имагтал бэшэгээр, заримдаа яряанай түхэлөөр гарадаг хэлэн гэхэ гү, али үгын түхэлөөр гарадаг соёл гэжэ тодорхойлжо болоно.

Литературна хэлэнэй хүгжэлтэдэ яряанай хэлэн аргагүй шухала үүргэ дүүргэдэг. ФМ-радиогой нэгэ шухала шэнжэнь: һайн дураараа шагнаха хүнүүдэй тоонь хараагүй олон болохо. “Шэхэн” дээрэ дуугаржа байһан хэлэн бэлээр ойлгогдохоор байдаг. ФМ-радиогой дамжуулганууд илангаяа залуушуулда туһатай байха зэргэтэй. Хаанашье – кухни соо, машина соо шагнажа ябахада һонин ха юм, хэлэн бэлээр хадуугдаха, ухаанда “үлгэгдэхэ” жэшээтэй. Үшөө һөөргэ харилсаан гэжэ зүйл байха. Радиогой дамжуулгануудта элдэбын зон хабаадаха болоно. Тэдэ өөһэдын арга шадал соо өөрын хубиин хэлэ, нютаг хэлэнэй зүйл, залуушуулай сленг хэрэглэн дуугарха, шада яда ород буряадые холин болин хөөрэлдэхэ болоно. Эдэ бүгэдэ хэлэнэй ёһотой “тогоон”, хэлэ үльтирүүлхэ, болбосоруулха, шанаржуулха арга зэбсэг болохо, эсэстэ хэлэнэй хүгжэлтэдэ түлхисэ болохо жэшээтэй. Иимэ радио хэдэн арбаад жэлэй саана бии болоһон һаа, буряад хэлэнэй байдал мүнөө нэгэ бага ондоо байха һэн”.

Буряад радиомнай сентябриин 1-һээ зэдэлжэ, бүхы буряад арадые хужарлуулхань лэ гээшэ! Энэ буряад хэлэнэймнай хүгжэлтын ёһотойл тэмдэг - манай һайндэр гээшэ. Һайндэрөөр, хүндэтэ нютагаархин! Шэнэ буряад радиодо ажаллаха сурбалжалагшад, найруулагшад, операторнуудые, мүн Жанна Чимитовнае хани халуунаар амаршалнабди!