​Буряад хэлэ үзэхэ сагые нэмээхэ

Заншалта ёһоор һургуулиин һуралсалай урда үнгэрдэг багшанарай августын конференци 22-ой үдэр үнгэрбэ. 29-дэхи буряад гимназида Улаан-Үдэ хотын һургуулинуудай буряад хэлэнэй багшанарай зүблөөн болобо.

Энэ секцидэ Улаан-Үдэ хотын буряад хэлэнэй дүшөөд гаран багшанар сугларһан байна. Секциин хүдэлмэри гимназиин захирал Б.К. Ширапов нээжэ, багшанарые амаршалаад, ерэхэ жэлдэ ямар хэмжээ ябуулганууд хараалагданаб, ямар шухала асуудалнуудые шиидхэхэ хэрэгтэйб гэжэ тодорхойлбо.

Монгол арадууд, буддын шажан болон Түбэд орониие шэнжэлдэг институдай мэргэжэлтэн, хэлэ бэшэгэй эрдэмэй кандидат Б.Д. Цыренов «Буряад литературна хэлэн» гэһэн сэдэбээр элидхэл хэхэдээ, литературна хэлэнэй хүгжэлтын түүхэ дээрэ богонихоноор тогтоод, мүнөө сагта телевидени, сонин, сэтгүүлнүүд, уран зохёол литературна хэлэнэй нормые баримталха ёһотой гэжэ тэмдэглээ. Харин нютаг хэлэн дээрээ зоной ярилдаха, хөөрэлдэхые хэншье хориногүй. Хото соо байһан бүхы һургуулинууд, предприятинууд, гүрэнэй эмхи зургаанууд нэрэ томьёогоо буряад хэлэн дээрэ бэшэхэдээ, олонхинь алдуутай байна гэжэ хэлэбэ.

Удаань һуралсалай соёл ёһололой лабораториие даагша, хэлэ бэшэгэй эрдэмэй кандидат Б.Д. Цырендоржиева багшанар хайшан гэжэ хэшээлэйнгээ зорилго, ябаса зүбөөр табиха ёһотойб гэһэн зүбшэлнүүдээрээ хубаалдаба. Харин ЦМРО-гой методист У.Е. Мангутова энэ 2016 ондо хотын һургуулинуудай 132 һурагшад өөрын дураар июниин 7-до буряад хэлээр гүрэнэй дүнгэлтын аттестаци гараһан байна гэжэ дуулгаба. Иимэ шалгалтанууд 2010 онһоо эхилһэн байна. Асуудалнуудай хүндэ байбашье, һурагшад булта дабажа гараа гэжэ тэмдэглэбэ.

Һүүлээрнь хотын 32-дохи юрэнхы һургуулиин багша Г.Р. Ванзатова, 35-дахи һургуулиин багша Д.М. Гуляева, 29-дэхи гимназиин багша Б.Ц. Цыремпилова мастер-классуудые харуулжа, бэшэ багшанараараа дүй дүршэлөөрөө хубаалдаһан байна.

Түгэсхэлдэнь дүхэриг шэрээ үнгэрбэ. Эндэ багшанар буряад хэлэн хэр үзэгдэнэб, хайшан гэжэ хүгжэхэб, хүгжэхын тула ямар ажал ябуулха хэрэгтэйб гэһэн асуудалнуудые зүбшэн хэлсэбэ. Энэ ерэхэ һуралсалай жэлдэ хотын 55 һургуули буряад хэлэ үзэхэ тухайгаа мэдүүлһэн байна.

Эндэ багшанар буряад хэлэнэй хэшээлнүүдэй сагые хорооно гэжэ эгээл хүндүүлхэй асуудал нэн түрүүн бодхообо. Анхан буряад хэлэ 2-дохи ангиһаа үзэдэг байбал, мүнөө олонхидоо 5-дахи ангиһаа 9-дэхи анги болотор үзэнэ. Зарим ушарта «Буряадай уран зохёол» гэжэ нэрлээд, буряад хэлэнэй хэшээлнүүдэй орондо ород хэлэнэй багшанар заана. Хоёр часай орондо нэгэ час үгтэнэ. Хайшан гэжэ энээниие заһахаб, хайшаа, хэндэ хандахаб гэжэ хэлсэһэн байна.

Энэ шухала зүрилдөөтэ асуудал шиидхэхыень Уласай Засагай газар, Арадай Хурал, ВАРК гэхэ мэтэ Буряад Уласай захиргаанууд, эмхи зургаанууд туһалха бэзэ гэжэ багшанар найдана.