​Һуралсалай шэнэ түхэлнүүд нэбтэрүүлэгдэнэ

Буряад Уласай Засагай газарта үнгэргэгдэдэг заншалта брифинг дээрэ эрдэм һуралсалай, соёлой, үйлэдбэриин яамануудай сайд ноёд болон арад зониие ажалаар хангалгын албанай дарга гээд хабаадалсажа, һүүлшын үедэ хэгдэһэн ажал хэрэгүүдтэеэ танилсуулба.

Һуралсалай болон эрдэм ухаанай яаман

Эрдэм Һуралсалай яаманай сайдай уялга дүүргэгшэ Баир Жалсанов һуралсалай шэнэ жэл, эрдэм һуралсалай шэнэ түхэлнүүд болон түрэлхидһөө мүнгэ суглуулгын хуули буса ябадал усадхалга тухай мэдээсээ.

Һуралсалай шэнэ жэлһээ Буряад ороной һургуулинуудта аяар 16 мянга 500 үхибүүд нэгэдэхи ангида ороо, бүхыдөө 136 мянган һурагшад һуралсалаа эхилбэ. Манай Буряад Улас дотор бүхыдөө 467 эрдэм һуралсалай эмхинүүд ажаллана. Тэдэнэр бултадаа хиналта шалгалтануудые дабажа, һуралсалай жэлдэ бэлэн гэжэ тэмдэглэгдээ.

Орлогшо сайдай мэдээсэһээр, бүхы Ород гүрэн дотор һуралсалай энэ жэлһээ 1-дэхиһээ 6 анги хүрэтэр ФГОС- гүрэнэй эрдэм һуралсалай шэнэ түхэл бэелүүлгэ тухай зарлиг хүсэндөө оруулагдахань. Мүн энэ жэлһээ хизаарлагдаһан бэеын тамиртай үхибүүд шэнэ түхэлөөр һургагдаха. Инклюзивна шэглэл хадаа булта адли һуралсал абахын хажуугаар, үбшэн, элүүр үхибүүд илгаагүй, суг хамта һураха аргатай. Энэ талаар ехэ бэлдэлгын ажал ябуулагдаһан байна.

- Нэн түрүүн багшанарай мэргэжэл дээшэлүүлгын һуралсалнууд эмхидхэгдээ, хизаарлагдаһан арга боломжотой үхибүүдтэ инклюзивна һуралсалай шэнэ түхэлнүүд байгуулагдаа. ФГОС-ой эрилтэдэ таарама туршалгын хоёр талмай бии болгогдоо. Психолого-педагогическа үндэһэн ажал эмхидхэлгын түсэбүүд зохёогдоо. 2016 оной түрүүшын хахад жэл соо 243 мэргэжэлтэд тусхай һуралсал гараа, бүхы һуралсалнуудай түсэбтэ үбшэн үхибүүдые хүмүүжүүлгын, һургалгын талаар дүршэл шудалуулагдаа. 121 хүн үбшэн хүүгэдые хэлэнэй болон ухаанай талаар хүгжөөлгын һуралсал гараа,- гэжэ Баир Баторович мэдээсэбэ.

Энэ жэлэй нүгөө хахадтань хизаарлагдаһан арга боломжотой үхибүүдые хүмүүжүүлгын һуралсалай шэглэлээр үшөө 135 багша мэргэжэлтэ дүршэлөө дээшэлүүлхэ юм.

Бүхыдөө Буряад Улас дотор ниитэ һуралсалай интернат түхэлэй 26 эмхи тоологдоно, тэдэнэй 16 – кооррекционно шэглэлтэй, тэндэ хизаарлагдаһан арга боломжотой үхибүүд һурадаг. Үнгэрһэн 2015- 2016 һуралсалай жэлдэ 1499 үхибүүд һураһан байна. Харин гэртээ байгаад 192 үхибүүд һуралсал гараба.

Нэгэ халаанда һураха тухай

Федеральна Гүрэнэй Концепциин шугамаар 2025 он хүрэтэр ниитэ һуралсалай эмхинүүд нэгэ халаанда һуралсалаа ябуулха ёһотой. Манай Буряад Улас дотор бүхы һургуулинуудай 30 хубинь хоёр халаанаар ажалладаг. Тус программа бэелүүлхын тула ганса шэнэ һургуулинууд баригдаха бэшэ, мүн хэдэн олон хэмжээ ябуулганууд хараалагдажа бэелүүлэгдэхэ ёһотой.

- Түсэбөөрөө Буряад орон дотор 113 шэнэ һургуули баригдаха, 165 һургуулида һэльбэн шэнэлэлгын ажал хэгдэхэ. Энэ хэрэгтэ федеральна болон Буряад Уласай мүнгэн зөөриһөө 23 миллиард түхэриг һомологдохоор хараалагдана. Тиигэжэ үшөө 25 мянган һуралсалай шэнэ һуури байгуулха арга олгогдохо,- гэжэ Баир Жалсанов мэдээсээ.

Мүн сайдай уялга дүүргэгшын хэлэһээр, Буряад ороной дээдэ болон дунда мэргэжэлэй һуралсалай эмхинүүдтэ дунда һургуулиин һуралсалай ангинууд байгуулагдажа магад.

- Хуулиин ёһоор, һуралсалай дээдэ болон дунда эмхинүүд доодо шатын һуралсалай программа бэелүүлхэ эрхэ нүхэсэлтэй юм. Тиимэһээ мэргэжэлтэ эдэ эмхинүүдэй талмайнуудые хэрэглэхэ аргатайбди. Байһан сүлөө талмайнуудые һуралсалай хэшээлнүүдэй танхимууд болгожо, юрэнхы һуралсалай дунда һургуулинуудай ажал эрхилжэ болоно, - гэжэ Баир Баторович тайлбарилба.

Энэл зарлиг бэелүүлгын шугамаар, Улаан-Үдын 112 –дохи кварталда 1008 һурагшадые багтааха аргатай шэнэ түхэлэй һургуули байгуулагдахань.

Мүнөө дээрээ бэлдэлгын ажал ябуулагдажа байна. 780 һурагшадые багтааха Хяагтада баригдаһан һургуулиин проект - дансын түсэбөөр энэ һургуули баригдаха.

Түрэлхид һургуулида һайн дураараа мүнгөөр туһалха

Һүүлэй үедэ һургуулиин хүүгэдэй түрэлхид һургуулидаа жэл бүри мүнгэн тэдхэмжэ туһа болгон үгэхэ заншалтай юм. Гэбэшье зарим һургуулинуудта энэ “бэлэг” заатагүй дүүргэхэ уялга болгодог байна. Байгша оной түрүүшын хахад жэлэй туршада Һуралсалай яаманда түрэлхидһээ 12 мэдүүлгэ-бэшэг ороһон байха юм.

Баир Жалсановай хэлэһээр, түрэлхид мүнгэ һургуулидаа һайн дураар түлэхэ аргатай.

- Мүнгэн зөөриин болон ямар нэгэ туһаламжа эрдэм һуралсалай эмхинүүд эрижэ, эрилтэ табиха гээшэ хуули бусын ябадал гээшэ! Мүнөө һургуулинуудта ниитын хороонууд, хүтэлбэриин зүблөөнүүд байгуулагдаһан. Тиимэһээ түрэлхид ямар нэгэ туһаламжа һургуулидаа олгуулха тухай шиидхэбэри һайн дураар абаха эрхэтэй, - гэжэ Баир Жалсанов онсолбо.

Гэхэ зуура, һургуули түрэлхидһөө туһаламжа эрихэдээ болохо. Энэнь хадаа түрэлхидэй хамтын суглаан дээрэ һуралсалай шэнэ жэлэй эхиндэ дуулгагдаха, һургуулиин сайт соо мэдүүлэгдэхэ. Тиигэжэ һургуулинууд түсэблэгдэһэн болон гаргашалагдаһан мүнгэн зөөри тухай тоосоо хэхэ ёһотой.

- Буряад Уласай һуралсалай эмхинүүдтэ заабари бэшэгүүдые эльгээгээбди. Тэрээн соогоо ямар ушарта һургуули түрэлхидһээ туһаламжа эрижэ хандаха аргатайб гэжэ тодорхойлообди. Хэрбэеэ һургуулида ямар нэгэ хуули буса мүнгэ таталгын ушар элирүүлэгдэбэл, хүтэлбэринь хуулиин ёһоор хэһээлтэдэ абтагдаха бшуу, - гэжэ сайдай уялга дүүргэгшэ тодоруулба.