​Эрдэм һуралсалай эрхим гуламта

Улаан-Үдэ хотын 29-дэхи гимнази мүнөө үе сагта олониитын ажабайдалда ехэхэн үүргэ дүүргэжэ байна.

Нэн түрүүн эндэ эрдэм һуралсалай дэлхэйн хэмжээндэ ажал ябуулхаһаа гадуур, буряад хэлэн, ёһо заншал, уран һайханай хүмүүжүүлгэдэ гол шухала анхарал табидаг юм.

Һуралсалай энэ эмхи олон тоото амжалтануудые туйлана. 1993 онһоо Буряад гимнази болон тодорһон. Һургуули Уласхоорондын, Ород гүрэнэй, Буряад Уласай элдэб грант, харалгануудта хабаадажа, үндэр солотой болонхой. 2015 ондо Россиин эрхим 100 гимназинуудай тоодо ороо һэн.

Буряад хэлэндэ эндэл һурахаар

Һүүлэй хэдэн жэлэй туршада Заншалта соёлой болон һуралсалай эмхинүүдэй эблэлэй гэшүүн болонхой. Тэрэнэй шугамаар үндэһэн заншалта соёлой болон һуралсалай олон хэмжээ ябуулгануудые жэлэй туршада эмхидхэдэг. Энэ шэглэлээр Буряад Уласай хэмжээ ябуулгануудай олониинь 29-дэхи Буряад гимназида болон Буряад Уласай 1-дэхи лицей- интернадта гээд үнгэргэгдэдэг. “Буряад хэлэ хүгжөөлгын талаар 2014-2020 онуудта бэелүүлэгдэхэ программада” 29-дэхи гимнази илаа һэн. Буряад хэлэнэй багша Бутид Цырендоржиевна Цыремпилова үнгэрэгшэ һуралсалай жэлдэ аха зонтой буряад хэлэнэй, ёһо заншалай хэшээлнүүдые үнгэргөө. Энэ һуралсалай гол анхарал һурагшадай түрэлхидтэ хандуулагдаа гэжэ тэмдэглэлтэй.

Автор: Цырегма Сампилова
Описание: 4-дэхи ангиин һурагшад

- Томо зон һуралсалда ерэхэдээ, буряад хэлэн, буряад арадай заншалта наадан, ёохор болон үндэһэн хубсаһа оёхо гэхэ мэтын һонин хэмжээнүүдтэ хабаадуулагдаа. Түрэлхид, үхибүүднай бидэниие буряад хэлэндэ һургадаг юм гэжэ тэмдэглээ. Гэхэ зуура, гэрэй даабари үхибүүдтэеэ хэхэдээ ядалдадаг байһанаа мэдүүлээ. Тэдэнэр буряад хэлэнэйнгээ нөөсэ нилээн баяжуулаа. Хайшан гээд буряад малгай оёхоб гэхэ мэтэ эрдэм мэдэсэтэй болоһондоо гэртэхин тон ехээр баясаа, - гэжэ Бутид Цырендоржиевна тэмдэглэнэ.

Буряад гимнази хадаа ганса буряадаар дуугардаг үхибүүдые абадаг бэшэ, мүн буряад хэлэндэ һураха хүсэлтэй үхибүүд эндэ һурана. Иимэ онсо шэглэлтэй һургуулида ороо хадаа, үхибүүдшье хэлэ шудалхые оролдоно. Гэбэшье, багшын хэлэһээр, хэды оролдоошье һаа, үхибүүдэй буряад хэлэеэ хэрэглэхэ арга нүхэсэл үгы бшуу. Баһал эндэ буряад арадайнгаа үндэһэн ажаһуудал, хэр угһаа сахижа ябаһан ёһо заншал, уран зохёол мэдэхэ шухала ха юм даа.

Уласхоорондын хани барисаа бэхижүүлгэ

29-дэхи Буряад гимнази Монгол ороной Дархан хотын “Монгол оюун” гэһэн үмсын һургуулитай хэлсээ баталанхай, ехэ эдэбхитэйгээр ажал хэрэгэй харилсаа ябуулдаг.

Автор: Цырегма Сампилова
Описание: 29-дэхи Буряад гимнази эхин шатын ангинуудта буряад хэлэ долоон хоногой гурба дахин үзэдэг болоһониинь баһал нэгэ амжалта.

Энэ шугамаар үхибүүд тоо бодолгын, англи хэлэнэй, биологиин, химиин, геометри болон тамирай шэлгэлээр мүрысэдэг, скайпаар викторина, харалгануудые эмхидхэдэг юм. Дарханай һургуулиин 50 үхибүүд эндэ ерэжэ, 29 - дэхи гимназида һурадаг, харин манайхин Дарханай һургуулида һарын туршада һурадаг. Иимэ харилсаан үхибүүдэй эрдэм мэдэсын хүгжэлтэдэ горитойхон туһа болодог.

- Ушар юуб гэхэдэ, Дарханай “Монгол оюун” гэһэн һургуулида үхибүүд монгол, ород, англи хэлэ шудалдаг, англи хэлэн үндэр хэмжээндэ шудалагдадаг юм. Анги соогоо 5-6 һурагшадтай, олзын хэрэг эрхилэгшэдэй байгуулһан энэ һургуули һайн эрдэм мэдэсэ үгэдэг, - гэжэ 29-дэхи гимназиин захиралай орлогшо Сэсэгма Дамдинова тэмдэглээ.

Буряад гимнази зунай амаралтын хаһада һурагшадые элүүржүүлгын асуудалда гол анхарал хандуулдаг. Мүнөө зун Байгал шадархи Сухая тосхоной һургуулиин дэргэдэ заншалта үндэһэн хэлэнэй “Хэсэг” гэһэн лагерь байгуулжа, Буряад гимназиин болон Монгол ороной Дарханай һурагшад суг хамта амараа. Тиихэ үедөө булта англи хэлэн дээрэ хөөрэлдэдэг байба.

- Мүн Улаан-Баатар хотын гүрэнэй 1-дэхи болон 23-дахи һургуулинуудтай хэлсээ баталанхайбди. Тэрэ хэлсээнэй ёһоор Монголой англи хэлэнэй багшанар манай үхибүүдтэ заадаг, харин манай ород хэлэнэй багшанар Улаан-Баатарай һургуулида багшалдаг. Энэ хэлсээгээр һургуулинууд ерэһэн багшанарайнгаа байра, эдеэ хоолыень өөр дээрээ даажа абадаг. Энэ харилсаан баһал ехэ аша туһатай юм, - гэжэ захиралай орлогшо онсолбо.

Англи болон хуушан монгол бэшэгтэ һурадаг

Монголһоо ерэһэн англи хэлэнэй багшанар хуушан монгол хэлэ сүлөө сагтаа заадаг. Үхибүүд ехэтэ һонирхожо, угсаата элинсэгүүдэйнгээ үндэһэн бэшэгтэй танилсажа, тэрэниие саашаа шудалхые оролдоно. Эндэ һаяхан Буряад гимназиин дэргэдэ хуушан монгол бэшэгээр мастер-классууд харуулагдаа.

Хэлэеэ хүгжөөхэ талмай боложо үгэнэ

Нёдондонһоо эхилжэ, энэ һургуули Улаан-Үдэ хотын һурагшадай дунда “Дүрбэн тэгшэ” урилдаа үнгэргэдэг болоо.

- Бэшэжэ, уншажа, дуугаржа, уншаад, ойлгохо гэһэн дүрбэн үйлөөр үхибүүд мүрысэнэ. Августын зүблөөндэ багшанар ехэ туһатай хэмжээн болоо гэжэ тэмдэглээ. Зүгөөр намар бэшэ, харин хабарынь, жэлэй туршада, эхин шатын ангинуудай буряад хэлэеэ шудалаад байхадань, үнгэргэхэ тухай хэлсэгдээ, - гээд, Сэсэгма Цыденпиловна мэдээсэбэ.

Иимэ эрдэм мэдэсын урилдаан үхибүүдэй хэлэ шудалалгада ехэ нүлөөлнэ. Үхибүүд һуралсалайнгаа үедэ урилдаанда бэлдэжэ, һайн дүнгөөрөө урмашуулагдахаб гэжэ мэдэжэ, оролдохо болоно. Мүн үхибүүдтэ һураһан мэдэсэеэ хэрэглэхэ һайн талмай боложо үгэнэл даа.

Энэ һургуулида ганса багашуулай дунда бэшэ, мүн ахалагша ангиин үхибүүдэй хоорондо “Оюун бэлиг” гэжэ мүрысөөн үнгэргэгдэдэг.

Автор: Цырегма Сампилова
Описание: 29-дэхи гимназиинхид "Оюун бэлиг" хуралдаанда

Дунда һургуулинуудта буряад хэлэн 1-дэхи ангиһаа 9-дэхи хүрэтэр шудалагдана. 9-дэхи ангиин һурагшад хэдэн жэлэй туршада буряад хэлэ шудалаад, ямар мэдэсэтэй болоһоной дүн согсолхын тула “Оюун бэлиг” мүрысөөн үнгэргэгдэнэ. Эндэ хотын һургуулинуудай һурагшад болон Монгол ороной Дарханай һурагшад баһал хабаададаг юм.

Элүүржүүлгэдэ – гол анхарал

29-дэхи Буряад гимнази һуралсалай программануудые гүнзэгыгөөр шудалуулхын хажуугаар үхибүүдые элүүржүүлгын шэглэлдэ анхаралаа табидаг юм. Энхэ элүүр үхибүүд һуралсалдаа амжалтатай ха юм даа. Мүнөө энэ һургуулиин 4-дэхи ангиин һурагшад Түнхэнэй аймагай Аршаан һууринда оршодог үхибүүдэй амаралга болон элүүржүүлгын «Эдельвейс» гэһэн санаторидо байна. 21 үдэрэй туршада үхибүүд бэеэ элүүржүүлхэдээ, хэшээлнүүдһээ һаатахагүй. Тэдэнэр багшанартаяа амархаяа ошоно. Түрэлхид путевкын үнэ сэнгэй оройдоол 30 хубииень түлэнэ. Энэ хүнгэлэлтэ үхибүүдэй гэртэхиндэ ехэ туһа болоно.

- Үхибүүгээ амаралгын газар руу эльгээхэдэ, тон үнэтэй. Гэр бүлөөрөө амархадаа, үсөөхэн үдэр ошохош, ходол сүлөөгүй, ажал гээд лэ ябадаг түрэлхид ха юмбибди. Одоо үхибүүднайшье ехэ баяртай, бидэ һургуулидаа, захиралда, багшанартаа ехэ баярые хүргэнэбди, - гэжэ һурагшадай эхэ эсэгэнэрэй зүгһөө Аурика Шегимова талархалаа мэдүүлбэ.