​Залуушуул Буряадай Толгойлогшотой хөөрэлдэбэ

Буряад Уласта мүнөө дээрээ ажаһуудаг хүнүүдэй 30 хубинь 35 хүрэтэр наһатай залуушуул мүн. Буряадай гүрэнэй ехэ һургуулида Буряад Уласай Толгойлогшотой уулзахабди гэжэ мэдэхэдээ, ажалладаг зон сентябриин 9-дэ табилга абаба. Үдэрэй 12 сагта Вячеслав Наговицын орожо ерээ. Тус уулзалга аяар 1 час 40 минутын туршада үргэлжэлөө.

Буряад Уласай Толгойлогшын ерэтэр, залуушуул дэмы һуугаагүй. 2030 он болотор сагые хараалһан эдэй засагай түсэл тэдэнэр зохёожо, сагаа барабад. Үнэхөөрөөшье, иимэ түсэл залуушуулай зохёогоогүй һаа, хэн зохёохо болоноб. Мүнөө оюутанай һандай дээрэ һуужа байһан хүбүүд, басагаднай эгээл тэрэ сагта хүсэд ажаллажа байха ха юм.

- Хүндэтэ залуушуул! Буряад Уласые залан хүтэлхэ саг эгээл таанадта тудажа бууха. Тиимэһээ таанар бэеэ абаад, талада һууха ямаршье эрхэгүйт. Танай ухаан хурдан. Шадал ехэ. Олониитын ажал хэрэгтэ таанадай хабаадаагүй һаа, хэн хабаадаха гээшэб? – гэжэ Буряад Уласай Толгойлогшо заалаар дүүрэн һууһан залуушуулда сэхэ хандаба: - Мүнөөдэр таанар 2030 он болотор сагые хараалһан түсэлдэ өөр өөрынгөө хубитаяа оруулбат. Харин мүнөө би танай ямаршье асуудалда харюусахаар бэлэнби.

Залуушуулай бэрхэшээлнүүд

- Буряад Уластамнай залуу мэргэжэлтэдые гэр байраар хангаха арганууд мүнөө бии гээшэ гү?

- Буряад Уластамнай «Залуушуулай гэр байрын комплекс» гэһэн программа гэмгүй һайн хүдэлжэ байна. Та тэрээндэ хамжабал, тон үнэгүйгөөр байратай болохо байнат. Хэрбэеэ барилгада өөрөө хабаадабал, танай гэр бүришье үнэгүй боложо үгэхэ. Үшөө тиихэдэ залуу мэргэжэлтэн һайн ажалтай байбал, ипотекэ абахада болохо.

- Улаан-Үдэ хотын ахалагша архитектор Буряад Уласай Толгойлогшын мэдэлдэ хүсэд ородог болоо гэһэн шэнэ хуули гүрэнэй хэмжээн дээрэ гараа. Та һаяар тэрээндэ ямар даабари үгэхэеэ байнабта?

- Улаан-Үдэ хотодо һүүлэй үедэ гэр байранууд зоной ябаһан газарта баригдажа байхадань, би ехэл дурагүйлхэнэб. Ниислэл хото гээшэ нэгэ адли архитектуратай байха ёһотой. Харин мүнөө барилгын фирмэнүүд гэр бодхооходоо, дуран зоргон соогоо барина ха. Урдань, Улаан-Үдэ хотын гудамжанууд һураггүй үргэн байдаг байгаа. Мүнөө би Москва хотын архитектортэй энэ асуудал зүбшэнэб.

- Хониной нооһо хонишодһоо тушаажа абаха талаар ямар хэмжээнүүд абтажа байнаб?

- 2 жэлэй саана «Наран» гэжэ фабрикада бидэ хониной нооһо угаадаг газар байгуулаа һэмди. Нэгэ һарын туршада 50 тонно нооһо гэхэ гү, али нэгэ жэлэй туршада 500 тонно нооһо тэндэхи мэргэжэлтэд угаагаад абаха аргатай. Мүнөө болоходо, тэрэмнай хүдэлнэгүй. Юундэб гэхэдэ, хүдөөһөөмнай нооһон ерэнэгүй. Хонин ажахынууд Улаан-Үдэ нооһо шэрэн харгылхаяа үнэтэйрхэнэ. Тиихэдэнь бидэнэр эд хэрэглэгшэдэй кооператив хүгжөөхэдөө, энэ асуудал тэндээ шиидхэхэ болонобди.

- Буряадай тамиршад һүүлэй жэлнүүдтэ үндэр амжалтануудые туйлана. Тэдэнь юунһээ дулдыданаб?

- Олимпиин абаргые хүмүүжүүлхын тула дүрбэн шатаар тамиршаниие бэлдэнэбди. Нэгэдэхи шатада эдиршүүл бэеын тамирай хэшээлнүүдтэ сүмөөрөө ябана. Бэлигтэй хүбүүд, басагадые харахадаа, багшань спортын һургуулиин һоригшодто һурагшадаа дурадхана. Тэндэ һорилго гараад, шалгарһан тамиршад Олимпиин нааданда бэлдэдэг һургуулида ороно. Тэндээ бусадһаа булюу тамиршад дээдэ мэргэжэлтэй спортын һургуулида бэеэ һорино. Мүнөө дээрээ спортын эгээл үндэр шатада Буряадаймнай 50 тамиршан Олимпиин наадануудта бэлдэжэ байна.

- Буряад Уласай Засагай газарһаа залуушуулые дэмжэһэн удхатай грантнууд нэгэл дахин үгтэдэг байха гү? Али олон жэлэй туршада таһалгаряагүй иимэ дэмжэлгэ ябуулагдаха гү?

- 2014 ондо ябаһан газарта гэхээр залуушуулай шэнэ эмхинүүд бии боложо эхилээ һэн. Олониитэдэ удха шанартай ажал бэелүүлхын тула грантнууд хэрэгтэй. Залуушуулай эмхинүүд олон байха бүреэл һайн. Тэдэнэр бэе бэетэеэ урилдаха, үрдилдэхын хүсөөр Буряад Уласта хэрэгтэй ажал бүтээхэ. Буряад Уласай Засагай газарташье ерээдүйн халаан хэрэгтэй ха юм даа. Үрдилдөөтэ гуримаар урагшаа ябажа һураһан хүнүүдые бидэнэр ажалда тон дуратайгаар абахабди. Үшөө тиихэдэ аймагай, нютаг һуурингуудай засаг гэжэ байна. Тэндэ мүнөө хүдэлжэ байһан ноёдые орлохо зон мүн лэ хэрэгтэй ха юм. Тиимэһээ грантнууднай бултанда хэрэгтэй һэн тула, иимэ хүдэлмэри бидэ ото ябуулжа байхабди.

- Азиһаа эхилээд, Номгон далай хүрэтэр нэмжыһэн регионой залуушуултай нягта харилсаа холбоо тогтоогоод хүдэлхын тула, аяншалагшадай таатай зохид байдал Буряад Уластамнай бүри үндэр шатада гаргаха шухала болоод байна. Тиимэ арга боломжо байна гээшэ гү?

- Манай Буряад орон руу Хитадай, Монголой, Япониин, Солонгосой аяншалагшад нэн түрүүн һонирхожо ерэхэ байна. Германи, Италиһаа хүн ерэбэшье, дурдагдагша гүрэнүүдэй эрхэтэдһээ һураггүй үсөөн байха. Аяншалагшадые хангадаг бизнес хүгжөөхын тулада Байгал далайн эрье дээрэ ехэ ажал бусалжа байна. Нэн түрүүн бидэнэр дардам зам бариһан байнабди. Зайн галай шэнэ утаһануудые татаабди. Энэ жэлэй эсэслэтэр Байгал далайн эрьедэхи һуурингуудаймнай гэрнүүдтэ тэрэ утаһанууднай зайн гал дамжуулдаг болохо.

- Залуу хүн бүхэн Буряад Уластаа туһатай байхые оролдоно бшуу. Эрэмдэг бэетэйшье һаа, бидэнэр миин һуудаггүйбди. Теэд манай бэедэ һайн эм, һайн арга хэрэгтэй. Буряад Уласай Засагай газар энэ талаар ямар хэмжээнүүдые абанаб?

- Бидэ жэл бүри эрэмдэг бэетэйшүүлэй бэрхэшээлнүүдые шиидхэхын тула 20 гаран сая түхэриг һомолдогбди. Энэ мүнгэн тухайгаа бидэ эрэмдэг бэетэйшүүлэй ниигэмтэй заабол зүбшэдэг гээшэбди. Жэл бүри һомологдодог мүнгэ яажа хэрэглэбэл зүйтэйб гэжэ эгээл тэрэ ниигэмүүдтэ ошожо хөөрэлдэхэдэтнай болохо.

Харин мүнөө ямаршье шэнэ байшан барихадаа, үлүү түбэг һаадгүйгөөр досоонь орохо, ямаршье дабхарта һаадгүйгөөр гараха тухай бодожо баридаг болонхойбди. Һургуули һудар шэнэ, хуушаншье байг, пандусуудые арга боломжоороо шудханабди.

Вячеслав Владимировичта асуудал табиха дуратай зоной ехэ олон байһан тула, зарим асуудалнууд интернедээр дамжуулагдаба. Буряад Уласай Толгойлогшо тэдэнииень дууһан уншаад, тон тодорхой бэшэмэл харюунуудые үгэхэ юм.