1223
Һургуулинуудые ганса үглөөгүүр һурадаг болгохо талаар шиидхэгдээгүй асуудалнууд, сагтаа таараһан техникээр хангалга тухай бэрхэшээл, һурагшадаа хооллуулхадаашье, шанартайгаар аад, үнэгүйгөөр хооллуулха онол арганууд, тэдэниие ном һудараар хангалга болон багшын ажалдаа үдэр бүхэндэ дайралдадаг хүндүүлхэй зүйлнүүдэй тон шухалануудтань Буряад Уласай Толгойлогшо, Буряадай Засагай газарай Түрүүлэгшэ Вячеслав Наговицын сүлөөтэйгөөр харюусаба.
Автор: Буряад Уласай Болбосоролой болон эрдэм ухаанай яаманай олондо мэдээсэл тараадаг албанай фото-зураг
Описание: Буряад Уласай Толгойлогшо, Буряадай Засагай газарай Түрүүлэгшэ Вячеслав Наговицын багшанарай асуудалнуудта харюусана
Улаан-Үдэ хотын 63-дахи һургуули хүүгэдэй сэсэрлигэй байшан соо түбхинэһэн юм. Тиимэһээ энэ һургуулида таарамжатай һаруул байшан түбхын түрүүндэ хэрэгтэй болоно. Тиигээдшье, сагай ябан-ошон байтар, тэрэниие түхэреэлээд, яла-толо сонхотой, болбосон түхэлтэй шэнэ гэрнүүдэй бодошоходо, һурагшадыньшье урданайхитай сасуулшагүй олон болошоо. Мүнөө элдэб наһанай 3000 һурагшадай хэшээлнүүд үглөөгүүр, үдын хойно эхилнэ гээшэ.
- Шэнэ һургуули хэзээ баригдаха гээшэб? – гэжэ тус һургуулиин багша Екатерина Сергеева Вячеслав Владимировичһаа сэхэ һураад, энээнһээ халта урид багшанартаяа таһа зүбшэһэн дурадхалнуудаа оруулба: - 113-дахи квартал Улаан-Үдын түбһөө холол ха юм даа. Тиимэһээ манай үхибүүд кружок, секцинүүдтэ ябаабди гэжэ бэеэшье зобоожо, гэртэхинээшье гарзатуулжа, хото руу урагша хойшоо ябалтагүй, бэеэ һорихо, хатар наадаха өөрын залтай, бэеэ зайлаха, һэрюусүүлхэ, шунгаха бассейнтэй болоо һаань, ехэ зохид байгаа.
- Ташни һанаа амар ябадаг хүн бэшэ байнат. Тиимэ һэн тула Буряад Уласай Болбосоролой болон эрдэм ухаанай яаман танда ямар һургуули барихань хаб гэжэ заабол һонирхогты гэжэ би тухайлжа байнаб, - гэжэ Буряад Уласай Толгойлогшо түрүүшын асуудалда харюусажа захалба. – Юундэ тиигэжэ хэлэнэбши гэхэдэ, бидэнэр ямар һургуули барихаяа уридшалан баталагдаһан данса соо хараад, шэлэхэ ёһотойбди. Али һургуулинь танай эрилтэнүүдтэ хүсэд таарана гү гэжэ та мүнөө мэдэжэ абаха ёһотойт. Тэрэ данса соо байһан һургуулинуудай алиншье танай эрилтэдэ таарахагүй байхадаа болохо. Тиигээ гээшэ һаань, һургуулиин ямар байшантай болохые өөһэдөө зуража үгөөд, дээрэһээ зүбшөөл абаһан хойноо бариха эрхэтэйбди. Гэхэ зуура нэгэ үхибүүн хэды шэнээн байра эзэлнэб, тэрэнь хэдытэ болохоб гэжэ эртээнһээ тоолонхой. Тэрэ тооһоонь үнэтэй һургуули барижа шадахагүйбди. Тэрэнииел, нүхэд, ойлгожо абагты. Хаража байхада, элдэб һонин юумэн болодог. Эндэ һая намайе Ивалгын аймаг абаашажа, нэгэ һургуули харуулба. 375 үхибүүнэй багтаха шэнэ һургуули хэрэгтэйл даа гэжэ хэлэхэдэнь, би нютагтатнай хэды шэнээн хүн байдаг юм гэжэ асуугаадхибаб. Тиихэдэмни 1500 халуун амин бии гэбэ. Тэдэнэйтнай хэдынь һургуулида ябадаг бэ гэн гэһээмни, 500 гэжэ харюусабал даа. Тиимэһээ тэдэнэй урид захяад байһан барилгын захил болюулагдажа, һургуулиин хээ зураг шэнээр шэлэхэ баатай болоо һааб даа. 2020 онһоо хойшо бүхы һургуулинууднай ганса үглөөгүүр лэ һурадаг болохо ёһотой.
2020 он болотор гүрэнэй тусхай программын ашаар Буряад орондо шэб шэнэхэн 114 һургуули мүндэлхөөр хүлеэгдэнэ. Харин удаадахи табан жэлэй туршада, тодорхойлходо, 2020 онһоо 2025 он болотор дунда 51 һургуули һэльбэн шэнэлэгдэхэ байна.
Автор: Буряад Уласай Болбосоролой болон эрдэм ухаанай яаманай олондо мэдээсэл тараадаг албанай фото-зураг
Описание: Багшанар Вячеслав Владимировичта олон асуудал табяа
- Һургуулинууд һэльбэн шэнэлэгдэхэдээ, ганса хана хаяануудынь гоё болоод дүүрэшэхэ бэшэ, харин үхибүүдэй хэшээлдээ хэрэглэдэг оньһон техникэ урилагдаха. Харин шэнээр баригдаһан һургуулинууд сагай эрилтэнүүдтэ хүсэд харюусаха. Тиимэһээ энэ талаар һанаа зоболтогүй, - гэжэ Вячеслав Наговицын багшанарые найдуулба.
- Залуушуул багшалхаяа яаранагүй, - гэһэн удхатай хандалга Улаан-Үдэ хотын 60-дахи дунда һургуулиин багша Арсалан Будаев Буряад Уласай Толгойлогшодо дуулгаха зуураа, иигэжэ һураба: – Һуралсалай зарим предмедүүдээр багшанар олон, нүгөө заримануудаарнь үсөөдэнэ. Энэ бэрхэшээл шиидхэхын тула Буряадай Засагай газар ямар хэмжээнүүдые абана хаб?
- Мүнөө дээрээ бидэ Буряадай гүрэнэй ехэ һургуулиин дэргэдэ нэгэ предмет заадаг байһан 180 багшые һуралсалай ондоо предмет заадаг болгожо бэлдээд байнабди. Энэ жэлдэ үшөө 86 хүн эгээл иимэ һуралсал гараад, багшалха ажалдаа хам орохо, – гэжэ Вячеслав Наговицын һургуулиин олохон захиралай толгойн үбшэн болоһон асуудалда харюусаба. – Аша үрэтэй энэ хүдэлмэриеэ бидэ саашадаа заал һаа үргэлжэлүүлхэбди. Үшөө тиихэдэ Ород гүрэнэй Болбосоролой болон эрдэм ухаанай яамантай тусхай хэлсээ баталжа, жэл бүхэндэ 150 багшые бэлдээд гаргажа байха болобобди. Иимэ оршон байдалда манай үхибүүд багшагүйдэжэ зобохогүй ха.
Буряад Уласта хүдэлдэг бүхы һургуулинууд гүрэнэй 44-дэхи хуулиин ёһоор гүрэнэй захил хэжэ, хангалтануудта хүртэхэ зэргэтэй. Үхибүүдые хоолоор үнэгүйгөөр хангахабди гэжэ мэдүүлһэнэйнгээ ашаар конкурс шүүһэн хангагша гол түлэб ондоо тээхи байдаг. Тиигээдшье, тэдэнэр шанар муутай хоол асарна гэжэ зарга оробо.
- Хари. Бидэ энэ бэрхэшээл Ород гүрэнэй бусад можо нютагуудта яагаад шиидхэгдэнэ хаб гэжэ шудалаад байнабди, - гэжэ Вячеслав Наговицын ойлгуулба. – Улаан-Үдэ хотын һургуулинуудые, хүүгэдэй сэсэрлигүүдые хангаха шэнэ эмхи байгуулха хэрэгтэй, - гэжэ ерээд, Вячеслав Владимирович хажуудаа һуужа һууһан Улаан-Үдын мэр Александр Голковто тусхай даабари үгэбэ. – Тэрэ шэнээр зохёогдоһон эмхи гүрэнэй хангалтада хүртэхын түлөө конкурсдо заабол иладаг болохо. Тиихэдэнь булта шүүхэ байна. Хүдөөдэ үүсэ хэжэ, мяха бэлдэдэг, хартаабха, огородой бусад эдеэ таридаг ажахыгаархин мүнгөөр хангагдаха. Харин хотын һуралсалай эмхинүүдтэ һурадаг үхибүүд үнэгүйгөөр аад, амтатайгаар хооллодог болохо.
- Гүрэнэй нэгэдэмэл шалгалта тушаадаг болоһоорнай, арбан жэл үнгэрбэ, - гэжэ Улаан-Үдэ хотын 9-дэхи дунда һургуулиин Виталий Иванов гэжэ нэрэ обогтой багша һууриһаань үндэгэд гэжэ гүбэд гэбэ: - Буряад Уласай Болбосоролой болон эрдэм ухаанай яаманай сайд Алдар Дамдинов бидэнэртэ, юрын багшанарта, иигэжэ ойлгуулхые оролдоно. Дунда һургуулинуудые бэе бэетэйнь зэргэсүүлхэдээ, гүрэнэй нэгэдэмэл шалгалтын дүнгүүдээр бү сасуулагты. Энэнь хэр зүб хаб? Та тэрэнииень дэмжэнэ гүт?
- Би зүбшөөнэб. Ород гүрэнэй Юрэнхылэгшэ Владимир Владимирович Путин энээниие манһаа урид зүбшөөһэн байгаа ха юм. Хэрбэеэ гүрэнэй нэгэдэмэл шалгалтын дүнгүүдээр һургуули бүхэниие бэе бэетэйнь зэргэсүүлхэ болоо һаамнай, тэрэнэй захиралнууд оролдообди гэжэ тодхор татаха. Юумэнэй урда орохын тула хуулишье эбдэжэ болохо. Һургуулинуудые бэе бэетэйнь сасуулха гэбэл, ондоо онол арганууд олон байна. Тиимэ сасуулга хэхэдээ, сасуулагдагша һургуулинуудай һурагшадай тоо бэе бэеынхидээ тон адли байха ёһотой,- гэжэ Буряадай Толгойлогшо һанамжаяа элирхэйлбэ.
Һуралсалай шэнэ жэлэй эхилхэтэй адли, олохон гэртэхин үхибүүдтээ ном һудар абажа, алта мүнгэеэ үринэ. Гэхэ зуура, һургуулинууд өөрынгөө һурагшадые уншаха ба үзэхэ номуудаар хангажа эхилэнхэй. Энэ хэрэгтэ жэлдээ 1200 түхэриг һурагша бүхэндэ гэжэ һомологдодог юм ха. Энэ мүнгэндэнь һургуули ганса ном бэшэ, харин химиин болон физикын хэшээлнүүдтэ хэрэгтэй микроскоп, тэрэнэй ухаанай бусад оньһонууд худалдан абтаха ёһотой. Тиимэ болохолоороо, энэ мүнгэниинь хаанаашье хүрэхэеэ болишоно. – Энэ мүнгэ нэмээхэ арга боломжонууд мүнөө дээрээ бии гээшэ гү? – гэжэ Улаан-Үдэ хотын 26-дахи дунда һургуулиин багша Людмила Ситникова һонирхобо.
- Би болбосоролой болон эрдэм ухаанай сайдта энэ талаар тусхай даабари үгэһэн байнаб. Мүнөө һургуулинууд нэгэдэхи ангиһаа эхилээд, зургаадахи анги болотор һурагшадаа уншаха ба үзэхэ номуудаар хангана ха юм даа. Саашадаа бүхы ангиин һурагшад номуудаа һургуулиһаа абадаг болохо ёһотой. Энэ хэрэгтэ хэды шэнээн мүнгэн жэл бүри хэрэгтэй болохоб гэжэ мүнөө Һуралсалай яаманайхид тоолоод гаргажа байна. Мүнгэн нэмэбэ гээд, жэл бүхэн шэнэ ном анги бүхэндэ абажа байлтагүй юм ааб даа. Һуралсалай жэлэй туршада үзэһэн номоо һурагша тушаагаад, удаадахи жэлэй эхиндэ удаадахи ангиин номуудаа абажа байдаг болохо. Энэ хэрэгэй зүб мүрөөр шиидхэгдэхэтэй зэргэ химиин, физикын, биологиин кабинедүүд хэрэгтэй зэр зэмсэгүүдээр хүсэд хангагдаха ха юм, - гэжэ Вячеслав Владимирович урдуурнь һууһан багшанарай һанааень тэгшэлбэ.
Автор: Баяр ЖИГМИТОВ
