893
Наһатайшуулай үдэр Оросой Холбоото Уласта октябриин 1-дэ тэмдэглэгдэдэг болонхой. Энэ үдэр аймаг, нютагуудта, эмхи зургаануудта – хаа-хаанагүй наһанайнгаа амаралтада гарагшадые хүндэлэн ёһолжо, бэлэг сэлэг барижа, концерт эмхидхэдэг заншалтайбди.
Сэхыень хэлэхэдэ, наһанай амаралтада гараһан хүн зон тухай жэл соогоо оройдоол нэгэ дахин дурсаад лэ, бэшэ үдэрнүүдтэ хэншье балай һанадаггүй. «Одоол пенсидэ гараад лэ, амархаб даа» гэжэ мүнөө залуушуул энеэлдэдэг. Харин наһанайнгаа амаралтада гараһан зоной байдал тиимэшье хүхюун бэшэл даа.
Хотын наһатайшуул хэр байна гээшэб? Ямар юумэ хэнэб? Гэнтэ бии болошоһон сүлөө сагаа хэр үнгэргэнэ гээшэб? Эдэ болон бусад асуудалнуудаар һонирхожо, Улаан-Үдэ хотодо ажаһуудаг наһатайшуултай уулзажа хөөрэлдэбэб.
- Сэхыень хэлэхэдэ, би октябриин нэгэнэй үдэртэ дурагүйб. «Наһатай хүнэй үдэр» гэжэ ямар муугаар нэрлээ гээшэб? Хари гүрэндэ «Алтан хаһын хүнүүд» («Люди золотой поры») гэжэ нэрлэдэг. Манай Буряад Уласай Толгойлогшо Вячеслав Наговицын баһал гоёор: «Хүндэтэй наһанай хүнүүд» («Люди уважаемого возраста») гэжэ нэрлээ һэн. Би энэ үдэр үнгэргэгдэдэг хэмжээнүүдтэ ошодогшьегүйб. Урилга дээрэ «Наһатай хүнүүдэй үдэр» гэжэ бэшээтэй байхадань, досоомни муу болодог. Хэншье һаа булта хүгшэрхэ, тэрээниие алад гарахагүй, зүгөөр ондоогоор нэрлэхэеэ яадаг юм, - гэжэ 60 наһатай Светлана Борисовна мэдүүлбэ.
Энэншье зүб. «Алтан хаһын һайндэр» гэжэ нэрлэбэл, һайн байгаа бшуу. Ородооршье хэлэхэдэ, «Праздник золотой поры» гэбэл, угаа тааруу ха юм.
Компьютер шудалаа наһатайшуул
Улаан-Үдэ хотын социальна талаар хамгаалгын түб наһатайшуулда «Наһанайнгаа амаралтада гарагшадай ехэ һургуули» («Университет третьего возраста») байгуулжа, элдэб һуралсал, лекци, уншалгануудые, уулзалгануудые эмхидхэдэг байна. Нэн түрүүн эндэ компьютерта һургадаг. Эржена Будаевагай нэрэмжэтэ байшан гэрэй дэргэдэ мүнөө сагта иимэ һуралсал үнгэрнэ. Минии иишээ ерэхэдэ, хэшээл түлэг дундаа ябажа байба.
Гүрэнэй харуул хэдэг албанай хэргэмтэн (офицер) Артур Гармаев эндэ ерээд, наһанайнгаа амаралтада гарагшадые хуулита дансануудай pravo.ru (право.ру) гэһэн порталтай танилсуулба.
- Хүн гээшэ өөрынгөө эрхэ мэдэжэ, ямар шэнэ хуулита дансанууд баталагдаад бэелүүлэгдэжэ байна гээшэб гэжэ мэдэжэ байха ёһотой. Хуулиин талаар эрдэм мэдэсэ тон хэрэгтэй. Тэдэниие ажабайдалдаа хэрэглэжэ байхадаа, хүн гээшэ бэеэ хамгаална ха юм даа, - гэжэ Артур Сергеевич мэдээсэбэ.
Энэ университедэй гол үүргэнь - наһатайшуулые компьютерта һургалга. Һуралсал хоёр бүлэгтэй үнгэргэгдэжэ, шагнагшад ехэ һонирхолтой мэдээсэлнүүдые абаһандаа урматай.
Михаил Алексеевич Молоткин мяха үйлэдбэрилдэг комбинадта бүхы наһаараа хүдэлжэ, наһанайнгаа амаралтада гараад, автомашинаараа энэ тэрэ хэрэгээрээ ябажа, сүлөө сагаа үнгэргэдэг байгаа.
- Би мүнөө одоо гэртээ һуудаг болохом ха. Үглөөдэртөө ошоод лэ, компьютер худалдажа абахамни. Гэнтэ социальна талаар хамгаалгын таһагһаа хонходожо, энэ һуралсал гарахыемни дурадхаа. Гурбан долооной туршада намда тад ондоо юртэмсэ нээгдээ. Би мүнөө хаанаһаашье, дэлхэй дүүрэн һонин мэдээсэлнүүдые абаха, элдэб газараар гэртээ һуугаад аяншалха аргатай болобо гээшэб, - гэжэ Михаил Алексеевич баяраараа хубаалдаба.
Любовь Агильдина энэ һуралсал тухай дуулаад, өөрөө социальна таһагта хонходоһон байна.
- Наһатайшуулда тон шухала юумэн гээшэ - хүн зонтой харилсаан ха юм даа. Компьютерта һурахадаа, танилнуудтаяа харилсанаш, аяар холын эдир наһандаа суг хамта һураһан нүхэдөө олонош, мүн түрэл гаралтаяа скайпаар хөөрэлдэнэш. Ямар ехэ арга боломжо олгогдоно гээшэб?! Эдир залуухан багшамнай бидэндэ угаа таарууханаар, тэсэмгэйгээр ойлгуулжа, заажа, олон юумэндэ һургаба бшуу, - гэжэ Любовь Леонидовна хөөрэбэ.
Харин Татьяна Елисафенко иимэ һуралсал хоёрдохиёо гараба.
- Би энэ һуралсал эмхидхэгшэдтэ ехэ баярые хүргэнэб! Одоол эхин шатын һурагшадта заажа байһан мэтээр бидэндэ ехэ һайнаар заажа үгэбэ гээшэ. Түрүүшын һуралсал гарахадаа, юрэ Яндекста һонинуудые уншажа, скайпаар холо ажаһуудаг хүүгэдтэеэ хөөрэлдэжэ һураа һэм. Харин мүнөө юумэ тоншожо, бэшэг бэшэжэ һурааб. Мүн үшөө олон элдэб аргануудта һуража, компьютергүйгөөр ажаһууха аргагүй болобо гээшэб, - гэжэ Татьяна Леонидовна энеэнэ.
Гансаардалгын далай гайтай даа
Москвада байрлаһан үхибүүдтэй Татьяна Леонидовна Улаан-Үдэһөө холо ажаһуужа шадахагүйгөө мэдэрэнхэй. Тиимэһээ тэдээнтэеэ скайпаар харилсаад лэ, бүхы сүлөө сагаа элдэб клуб, һуралсалнуудта зорюулдаг байна.
- Би хоёр жэлэй саана скандинавска ябадалаар һонирхожо эхилээ һэм. Теэд энээндэ хүсэ шадалаа ехээр гаргаһан тула зүрхэмни үбдэдэг болоходонь, тэрэнээ болюулжа, бэеэ аргалааб. Мүнөө «Гербалайф» гэжэ клубта ябанаб. Хоёрдохи һараяа эндэ ерэжэ, хүн зонтой харилсанаб. Үглөөгүүр аргаахан зарядка хэжэ, зүб мүрөөр амилжа һуранабди, - гэжэ тэрэ мэдээсэбэ.
Наһатайшуулай сүлөө сагта анхарал табигдадаггүй һэн тула тэдэнэр өөрынгөө арга боломжоор байдалаа зохёоно ха юм даа. Дээрэ нэрлэгдэһэн эмхи нэн түрүүн олзын хэрэг эрхилэлгэ юм аабза, теэд наһатайшуул сэнгыень үнэтэйрхэнгүй, эндэ ерэжэ, бэе бэетэеэ харилсаха аргатай болоһондоо баясана ха юм даа. Тэдэнэр үшөө хүсэ хабатай. Наһан соогоо олоһон дүй дүршэлөөрөө залуушуултай хубаалдаха аргатай. Гүрэнэй, мүн олониитын талаһаа зохихо анхаралай наһатайшуулда хандуулагдадаг байбалнь, һахал сагаан үбгэд, һаншаг сагаан хүгшэд ажабайдалай шэрүүн долгиндо сохюулхагүй, «Гербалайф» мэтын эмхинүүдтэ пенсиингээ ехэнхи хубиие үгэжэ байхалгүй һэн хаш.
Хэндэшье хэрэггүй дүй дүршэл
Һайн дураараа, түлөөһэгүйгөөр үбгэд, хүгшэдтэ туһа хүргэдэг арба гаран волонтёрнууд Улаан-Үдын наһатайшуулай таһагта бии. Тэдэнэр хотын элдэб хэмжээнүүдтэ эдэбхитэйгээр хабаададаг, наһатайшуулые хабаадуулха зорилготой ажал хүдэлмэри ябуулна бшуу.
Бэе элүүржүүлгын ажал шухала һуури эзэлнэ. Элүүр энхэ байдалай шэглэлээр Улаан-Үдэ хотын наһатайшуулай түб горитой ажал ябуулдаг.
Буряад Уластахи Наһанайнгаа амаралтада гараһан ажаһуугшадай холбооной Улаан-Үдэ хотын таһагай волонтёр Ольга Яковлевна Сагоякова наһатайшуулые ударидана.
- Манай таһаг Улаан-Үдэ хотын социальна талаар хамгаалгын албантай хоёр жэлэй туршада нягта холбоотой хүдэлнэ. «Үбгэн, хүгшэн – онлайн» гэжэ һуралсал манай үетэндэ тон шухала. Гэнтэ ажалгүй болошоходоо, наһанайнгаа амаралтада гарагшад бэеэ хэхэ газараа оложо ядана. Сэдьхэлынь уйдхарта дарагдана. Тиигэһээр байтарнь, үбшэн хүрэнэ. Харин манай үбгэд, хүгшэд интернедэй хүсөөр өөрынгөө дуратай хэрэг олоно, элдэб мэдээсэл абана, ажабайдалай долгин дээрэ ябана ха юм даа, - гэжэ Ольга Яковлевна тэмдэглэбэ.
Ольга Сагоякова Улаан-Үдэдэ һаяхан үнгэрһэн «50 плюс» гэжэ ехэ хуралдаанда өөрынгөө һанаа зобооһон асуудалнуудта харюу олоогүй байба.
- Наһатайшуулай асуудалнуудта анхарал хүсэд табигданагүй бшуу. Наһатайшуулай дунда асуулта үнгэргэхэдөө, яагаад сүлөө сагаа зохёохоёо һананабта, мүнгэ салин олохо хүсэлтэй гүт гэжэ асуудалнуудые табиһан байна. Харюусагша зоной 60 хубинь ямаршье түлбэригүйгөөр ажалаа үргэлжэлүүлхэ аргатай байһанаа мэдүүлээ. Энэ тоо юу гэршэлнэб? Наһатай зоной олониитын ажабайдалда хэрэггүй байһые харуулна ха юм, - гэжэ һайн дуратан (волонтёр) мэдээсэбэ.
Магад, эрхэ хамгаалагша туһалха?
«50 наһанһаа дээшэ» гэһэн ехэ хуралдаанда наһатайшуулые тааруу ажалда хэрэглэхэ болон бусад асуудалнууд табигдахал байгаа гэжэ ганса Ольга Сагоякова бэшэ, мүн олон хабаадагшад мэдүүлээ бэлэй.
Жэшээнь, зарим хари гүрэнүүдтэ наһанайнгаа амаралтада гараһан зон нэгэдүүлэгдэжэ, улас түрын бэшэ, олониитын элдэб албануудта даалгагдадаг юм байна.
- Жэшээнь, эрдэм һуралсалай, элүүрые хамгаалгын эмхинүүдтэ даалгагдахадаа, ямаршье түлбэригүйгөөр олониитэдэ туһа хүргэдэг байна. Тиихэдэнь манай эндэхи наһатайшуул буруугайнгаал бэлшээри соо үлэшэнэ ха юм даа, - гэжэ Ольга Яковлевна тайлбарилна.
Наһанайнгаа амаралтада гараһан олон зонтой уулзажа хөөрэлдэхэдэ, тэдэнэр үшөө хүсэ шадалтай, хэдэн жэл соо туйлаһан дүй дүршэлөөрөө залуушуултай хубаалдаха аргатай байһанаа мэдүүлдэг.
- Наһатайшуулай эрхэ хамгаалха омбудсмен хэрэгтэй. Гүрэнэй талаһаа бүрин эрхэтэй хүн наһатайшуулай асуудалнуудые шиидхэхэ, тэдэнэй хэрэгүүдые бүтээхэ ёһотой. Улаан-Үдымнай гурбан райондо иимэ тушаалтай гурбан хүн хэрэгтэй. Тэдэнэй шиидхэжэ боломоор зүйлнүүд алишье асуудалаар гаражал байдаг. Жэшээнь, амаралта, сүлөө саг гэжэ баһал шухала ха юм даа. Наһатайшуул ажалдаа ошохо бэшэ хадаа али нэгэ хэмжээ ябуулгануудта хабаадаха дуратай. Гэхэ зуура, тиимэ хэмжээнүүдые үнгэргэхэ газар олдодоггүй. Харин ганса пенсиингээ хүсөөр амидардаг зон түлбэриин мүнгэ яагаад диилэхэб даа, - гэжэ һайн дуратан омбудсменэй шиидхэмээр асуудалнууд тухай хэлэнэ.
Хүн бүхэнэй ажаһуудалда «Алтан» хаһа хэзээ нэгэтэ хүрэжэ ерэхэл даа. Мүнөө залуу шиираг, һайн ажалтай, хүн зоной хуби заяа шиидхэхэ арга боломжотой байгаа сагтаа наһатайшуулдаа анхарал табижа, ажаһуудалыень һайжаруулха хэмжээ ябуулгануудые зохёожо, гүрэн дотороо заншалта болгохо аргатай һаа, мүнөөнһөө бэелүүлбэл дээрэ бшуу. Юуб гэхэдэ, эрьехэ наран эжэлүүдгүй шаража эхилхэл хаш!
Алтан хаһадаа хүрэһэн хүн зондоо энэ һайндэрыень үндэр хэмжээндэ үнгэргэжэ, жэлэй нэгэ удаа бэшэ, харин үдэр бүри ажаһуудалдань анхарал хандуулжа ябаял даа.
Автор: Цырегма САМПИЛОВА
