​Дүрбэн үнэн тухай ном уншагдаа

Шэбэртын “Даша Лхундублин” дасанда гурбан үдэрэй туршада “Ганжуур” номой хурал уншагдаа. Ехэ дэмбэрэлтэ энэ үйлэ хэрэгтэ нютагаймнай шэрээтэ Данзан амбай, Баатар лама ба һүзэгшэд Ивалгын дасанай дээдэ һургуулиин багшанарые: Баяр лама – хуушан монгол хэлэнэй багша, Шэмэд лама – Согчин багша, Гендун багша – хуушан монгол хэлэнэй багша, Согчин дуганай унзад лама, Түгдэм лама – хамба ламын харюусалгата бэшээшэ, парчинай багша, ахамад курсын хубарагуудые залажа, Ганжуур хуралые уншажа бүтээлсэхые уриһан байна.

Үндэр ехэ айлшад, санаартан урда үдэрынь нютагтамнай морилжо буугаа. 11 модо баруун тээшэ Нарин-Заганда Римбүүшэ ламын арамнайлһан аршаан, амаралтын комплекс бии. Энэ комплексые даажа байһан, үмсын хүдөө ажахын үйлэдэбэриин толгойлогшо Дугар Цыбикжапов олон һэеы гэртэ байрлуулаа.

...Хахад һара урда тээ дасандамнай эмхидхэлэй хороон суглараа. Шэбэртын, Шанагын, Хонхолын хүдөө һуурингуудай гулбаанар-Ц-Д.Ц.Шоймполов, Э.В.Цыбенов, В.В.Митыпов, олон жэлдэ дасанай эдэбхитэн ябаһан Д.Ц.Дондубон, Д.Ц.Цыбикжапов, М.Г.Цыренов гэгшэд амбайнартаяа сугларжа, Ганжуур хуралай үдэрнүүдтэ ямар нютагууд хэзээ харюусалгатайб, «Эрын гурбан наадые», сайлахаһаа эхилээд, мүнгэ танганай асуудалнуудые хөөрэлдэжэ шиидэһэн байна.

Хүлеэгдэһэн сентябриин 23. Үглөөгүүр. Урда үдэрнүүдтэ бороо хура яһала орожо, сагай уларил хубилжа хүйтэншэг, үүлэтэйхэн байба. Энэ үдэр Шэбэртын хүдөө һууринайхид хүл дээрээ хүлбэжэ сүлөөгүй, сагай уларилда һаатангүй, ажалаа ябуулаа.

Сентябриин 24. Энэ үдэр Шанага нютагай эдэбхитэд эртэхэн ерэбэ.

Газаа утаанай үнэртэйхэн, энэ хадаа Эрхүүгэй можодо түймэрнүүд олошороо. Утааниинь энэ хүрэтэр ерээ. Энэ ушараар дашарамдуулан хэлэхэеэ һананаб. Амбайнараймнай хүсөөр, А.А.Цыбеновэй, ой модые хаража байһан хүнүүдэй ашаар нютагтамнай түймэр болоогүй.

Сентябриин 25. Эртэ үглөөнһөө эдэбхитэй ажалшад Хонхоло нютагһаа ерэжэ, уншалгын эсэсэй үдэр туһалба.

Хуралай боложо байхада, Данзан амбай һүзэгшэдтэ ходо туһалжа, заажа, хайшангэжэ гороо хэхэб, уншагдаһан номуудаар газаа гаража, ехэ гороо хэхыень заагаа.

Ехэ уншалганууд дүүрэжэ, бүхы һанаһан хэрэгүүд бурханай табисуураар, номой ёһоор бүтэжэ, нютагай ба һүзэгшэдэй досоо тэгшэрхэ, хии мориноймнай дээгүүр намилзаха болоһондонь, зомнай ехэ баярлаа. Хурал ябуулһан амбайнар, хубарагууд ажалаа ехэ һайнаар ябуулаа. Эмхидхэлэй хороон уншаһан амбайнарта, хубарагуудта, нютагай эдэбхитэдтэ һайниие хүргэжэ, гарыень сайлгаба.

Баяр ламын хөөрэһэн Шэгэмүүни бурханай түүхэ

Уншалгануудай дүүрэһэн хойно Ивалгын дасанай дээдэ һургуулиин хуушан монгол хэлэнэй багша Баяр ламатай хөөрэлдөөгөө үргэлжэлүүлээб. Хүдөө нэрэнь Дондоков Баяр Мункобулатович, хэбэлномхон Хэжэнгын Эдэрмэг нютагта 1974 ондо, бар жэлдэ түрэһэн. 1997 ондо Буряадай гүрэнэй багшын дээдэ һургуули дүүргэһэн.

Баяр ламбагайтай хөөрэлдэхэдэ, хүнгэн, зохид байба. Өөрөө һайн һанаатай, уужам досоохитой, шиираг томо бэетэй, нюдэндэ ехэ тааруу, дулааханаар үзэгдөө бэлэй.

Ганжуур ном тухай хөөрэхыень гуйһан байгааб. “Ганжуур ном хадаа 108 ботиһоо бүридэдэг, эндэ Бурхан багшын һургаалнууд бэшэгдэнхэй.

Буддын шажанай эхи табигша Шэгэмүүни 2558 жэлэй урда Энэдхэгэй зүүн – хойто орондо (мүнөөнэй Непал нютагта)нэгэ хаанай хүбүүн боложо түрөө.

29 наһандаа Шэгэмүүни хүнэй түрэхэ, үхэхэ, үбдэхэ, зобохые хаража үзөөд, энэ нюусые мэдэхэ гэжэ ордонһоо гаража ошоо. 6 жэл соо,35 наһандаа Бурханай боди хутагые олоо. Тиигэжэ Энэдхэгтэ олон нютагуудаар шажан дэлгэрүүлжэ, наян нэгэ наһатайдаа Нирваан болобо. Нирваанай урда Сиддхартха хаан хүбүүн эхэ, эсэгэдээ хандан гуйба: “Нэгэдэхеэр – хүгшэрхэгүй, хоёрдохёор – үбдэхэгүй, гурбадахяар – үхэхэгүй, дүрбэдэхеэр – зобохогүй арга олохыем зүбшөөгыт”.

Эхэ, эсэгэнь үндэр харшата ордон барюулжа, хүбүүгээ табяагүй.

Энэ дүрбэн асуудалда харюу олохо ёһотойб гэжэ, хойто үүдээр гаража ошоно.

Шэгэмүүни зүдэржэ, зоболоной үнэн, зоболоной ушарайнэгэн, зоболонһоо хахасахын үнэн, зоболонһоо гэтэлхын үнэн гээд, дүрбэн үнэн тухай ном номлоо.

Бурханай номой һургаалда бэе, хэлэн, сэдьхэл гурбые сэбэр байлгаха табан сээрлэхэ заабари номлобо.

1. Ами таһалхагүй.

2. Хулгай хэхые сээрлэхэ.

3. Худалаар хэлэхые сээрлэхэ.

4. Буруу хурисал сээрлэхэ.

5. Архи, тамхи, дэмырүүлхые сээрлэхэ болоно”.

Бурхан багша тухай уншаха гэбэл, Баяр ламын “Бурхан багшын намтар” гэжэ ном уншахыетнай дурадханабди. Ганжуур номой 108 ботиие Шэбэртэ нютагһаа гарбалтай Бато Цырендондокович Семёнов (Росгосстрах) Баатар амбайтай Монголһоо асаржа, Шэбэртын дасанда бэлэг болгон барюулаа һэн.

Хөөрэлдөөгөө дүүргэжэ байхадаа, Баяр лама залуу зондо буряад хэлэеэ мартангүй, ёһо заншалаа сахижа, буруу харгыһаа зайлажа, бурхандаа шүтэжэ, үнэн сэхэ ябахыетнай уряална.

«Эрын гурбан нааданай» эрхимлэгшэдтэ магтаал соло дуудаял!

Саашадаа “Эрын гурбан нааданай” эхилжэ байхада, уран һайхан бүлгэмые даажа ябаһан С.Г.Эрдынеева, Б.В.Содномова, Т.Б.Эрдынеева үхибүүдые һайнаар бэлдэжэ, 2 часһаа үлүүхэн концерт харуулаа. Концертын программые хүдөөгэй сэсэрлигые даагша Ч.В.Жигжитова хүтэлбэрилөө. Тайзан дээрэ таба наһатай Наяна Цыремпилова шүлэг уншаа. Нютагай аха захатанай нэгэн, ажалай ба дайнай ара талын ветеран, 86 наһатай Няндык Номогонович Очиров шүлэг уншажа, урданай дуу хангюурдажа, харагшадые баярлуулаа.

Уран һайханай бүлгэмэй дуунай багша М.П.Бадмаева – олон конкурснуудай лауреат, “арадай гургалдай”, өөрөө дуу зохёожо, хүгжэм тааруулжа, дуу дууладаг. Ерэһэн айлшад аярхажа һуугаа. Дуу дуулаһан Т.Б.Эрдынеевае, Зоригто Базаровые, Саша Чимитовае тэмдэглэхэ хэрэгтэй. Тэдэнэр концерт хараһан зоной нюдэнэй шэмэг, шэхэнэй хужар болоо.

“Эрын гурбан наадан”. Мори урилдаанда 2600 метрэй зайда Сергей Чимитовэй морин “Роза” (боохошон Баир Цыбиков) буляа.

“Азарт” гэжэ морёор Михаил Паньков 2-дохи һуурида гараа.

66 наһатай ажалай ветеран Юрий Мункуевич Шагжиев “Буян” дээрэ 3-дахи шанда хүртөө. Энэ хүмнай һүүлшын жэлнүүдтэ ходо түрүүшын һуурида гарадаг юм. Мүнөө жэл Юрий Мункуевичта тусхайта хонин шан барюулагдаа.

Номо һуршаар харбалгада олон сооһоо табан хүн финалда ороо. Үзөөнэй дасанай (АгынБуряадай тойрогой) түлөөлэгшэд Баярта Гармаев, Доржо Дамдинов 2-дохи, 3-дахи һууринуудые эзэлээ.1-дэхи һуурида Хэжэнгын дасанай жиндаг Баясхалан Дамбаев гараа.

Басагадай дунда Сарюна Баторова, Яна Бадмаева гэгшэд шалгараа.

Бүхэ барилдаан. Барилдаанай талмайн ногоон хибэс дээрэ һургуулиин үхибүүд барилдажа эхилбэ. Бага шэгнүүртэ, 35 килограмм хүрэтэр Дима Цыбенов (Шанага), Сультим Яндыков (Галтай), Валера Петухов (Харлан) гэгшэд шалгараа. 45 килограмм шэгнүүртэ 1-дэхи һуурида Алёша Пономарёв (Шэбэртэ), удаадахи һууринуудые Баясхалан Гармабазаров (Харлан), Ринчин Бадмаев (Шэбэртэ) эзэлээ. 50 килограмм шэгнүүрһээ дээшэ Шанагын Солбон Очиржапов түрүүлээ. Харланай Андрей Мункуев 2-дохи һуурида гараа. 3-дахи һуурида – Гутайн Цырен Цыренов.

Эрэшүүлэй дунда 63 килограмм шэгнүүртэ ана-мана тулалдаан болоо.

Дүй дүршэлтэй аяар холын Хурамхаанай Элбэг Санжижапов онсо шалгараа. Хонхолын бүхэ Саша Баиров 2-дохи һуурида гараа. Агын түлөөлэгшэ Жэгжэд Доржиев 3-дахи һуури эзэлээ.

Удаадахи 75 килограмм шэгнүүртэ Хурамхаанай Бархан нютагай Саяан Гармаев хаба шадалаа, дүй дүршэлөө харуулаад, 1-дэхи һуурида гаража, абаргын нэрэ хүндэдэ хүртэбэ. Шэбэртын Солбон Батуев 2-дохи һуури эзэлээ. 3-дахи һууриие Руслан Сантуев эзэлһэн байха юм.

Абсолютна мүрысөөнэй түгэсхэлдэ Хурамхаанай барилдаанай һургуулиин түлөөлэгшэд һоригшо Саяан Аюшеевич Гармаев шабинь Элбэг Санжижапов (Аргата) хоёр барилдажа, буряад барилдаанай бүхы оньһо аргануудые харуулжа, харагшадые баярлуулаа. Шабиһаань үлүү дүй дүршэлтэй байһанаа багша-һоригшо хүсэд харуулбал даа.

Саяан Гармаев мүрысөөнэй абарга барилдаашан болобо.

Барилдаанай мүрысөөнэй шүүгшэ (судья) Батор Баирович Цыренжапов (барилдаагаар спортын мастер) бусад мүрысөөнүүдтэ туһалаа. Бэшүүрэй аймагай дотоодын хэрэгүүдэй сагдаагай тамиршадые асараа.

Гар бүмбэгөөр (волейболоор) мүрысөөндэ Амгалан Владимирович Будаевай гурбан команда түрүү һууринуудые эзэлээ.

Хүл бүмбэгэ (футбол) наададаг талмай дээрэ олон команда сооһоо Ивалгын дасанай хубарагууд 3-дахи һуурида гараа. 2-дохи һуурида - Бэшүүрэй тамиршад. Харин бусадһаа хүнгэн, шамбай, шуран, эбтэй Хонхолын эдир тамиршад ялас гэмэ илалта туйлаба. Энэ командын Сандаг Ешеевые онсо тэмдэглэхэ хэрэгтэй. Энэ команда аймаг соогоо һүүлшын жэлнүүдтэ бултыень шүүдэг болонхой.

Тамирай мүрысөөнүүдтэ ахамад судья А.В.Будаев, Э.В.Цыбенов, Б.Б.Цыренжапов, Б.Б.Цыренов туһалаа.

Ехэ дэмбэрэлтэ эдэ үйлэ хэрэгүүдтэ нютагай ТОС-ууд: “Майла”, Улаан-Хада”, “Улаалзай”, “Хайранга”, холоһоо ерэһэн айлшад, нютагаархин, һүзэгшэд шадал зэргээрээ хандибаа оруулаа.

Мүнгөөр хамһалсаһан эбээн тэдхэгшэдые тэмдэглэхэдэ, олзын хэрэг эрхилэгшэд – Баяр ба Индира Шагдаровтанай гэр бүлэ, Буряад Уласай Арадай Хуралай Түрүүлэгшын орлогшо Владимир Анатольевич Павлов, Бэшүүрэй аймагай гулбаа О.И.Фёдоров, Бэшүүрэй тоһоной заводой дарга А.И.Савельев, Шэбэртэ һууринай гулбаа Ц-Д.Ц.Шоймполов, Улаан-Үдэ хотодо байдаг Солбон Самбуевич, Татьяна Батоевна Цыденжаповтан нилээхэн хубитаяа оруулаа.

Сайлалгын үедэ 1-дэхи һуури эзэлһэн тамиршадта хонин шан барюулһан А.В.Будаев, С.Ц.Дашанимаев, З.О.Тубанов, А.А.Цыбенов, Д.Ц.Цыбикжапов, С.Л.Улзытуева – эбээн тэдхэгшэдтэ ехэ һайниие хүргэжэ, буянтай арьбажажа һайн һуухыень хүсэнэбди.

Олон амбайнартаа, хубарагуудтаа энэ ехэ Ганжуур хуралые һайнаар уншаһандань, нютагай зон, сугларһан бүхы һүзэгшэд һайниие хүргэн, хэһэн ажалтнай урагшатай, шажан бурхан дэлгэржэ, хии моринтнай дээгүүр намилзажа, һанаһан хэрэгтнай номой ёһоор бүтэжэ, арад зоноо харалсажа, сэдьхэлтнай сагаан зандаа ябахыень хүсэнэ.

Туһалһан зондо, ерэһэн айлшадта, бүхы һүзэгшэдтэ элүүр энхые хүсэжэ, буянтай бурхантай ажаһуухатнай болтогой гэжэ эмхидхэлэй хороон өөрынгөө зүгһөө баяраа мэдүүлжэ байна.