​Хушуун-Үзүүрэй һургуулиин түүхэһээ

Һаяшаг Мухар-Шэбэрэй аймагай Хушуун-Үзүүрэй дунда һургуули 50 жэлэйнгээ ойн баяр тэмдэглээ. Аяар холын 1942 ондо энэ нютагта Барай эхин шатын һургуули нээгдэһэн түүхэтэй. Һургуулиие даагшаар арадай гэгээрэлэй эрхим багша Мария Артёмовна Бакланова томилогдоһон байгаа. Дайнай шэрүүн сагта бүһэтэйшүүлэй Эсэгэ ороноо хамгаалгын дайнда мордоходонь, гэртээ үлэһэн үбгэд хүгшэдэй, эхэнэрнүүдэй болон үхибүүдэй ээм дээрэ ажахын бүхы байдал тохогдоо ха юм даа. Тиигэбэшье хүн зон үхибүүдээ эрдэм номдо һургаха гэжэ оролдодог байгаа.

Табин жэлэй түүхэһээ

Хушуун-Үзүүр нютагта һургуули байгуулха һанамжа үшөө 1928 онһоо үүсхэгдэдэг һэн. Харин дайнайл жэлнүүдтэ Арадай гэгээрэлэй комиссариат һургуули нээхэ гэһэн шиидхэбэри гаргаһан юм. Нютагай түрүүшын һургуулида багахан модон гэр бэлдэгдээд, һурагшад хоёр халаанда һурадаг һэн. 1947 ондо тэрэ үедэ “Улаан туяа” колхозой түрүүлэгшэ байһан Дашибыл Дамбаевич Дамбаев үшөө нэгэ багашаг гэр табюулһан юм. Тиигэһээр “Шэнэ байдал” колхозой түрүүлэгшэ Цырен Будаев Хандагайта һууринһаа һургуулиин гурбадахи байшан асаруулжа табиһан байгаа.

1946 онһоо эхилээд, 27 жэлэй туршада Ширип-Нимбу Эрдынеевич Эрдынеев наһанайнгаа амаралтада гаратараа захиралаар ажаллаһан юм. Ширип-Нимбу Эрдынеевич Түгнын талын арад зониие гэгээрүүлхэ ажалда бүхы наһаяа зорюулһан хүн гээшэ. Дайнһаа бусаһан сэрэгшэ һургуули даажа абахадаа, ажалша бэрхэ арад зонойнгоо саашанхи һайхан ерээдүйень хараадаа абажа, эрдэм болбосорол хүгжөөхэ гэжэ оролдоо. Үхибүүдые эрдэм мэдэсэдэ һургахадаа, тэдэниие алишье талаһаань хүгжөөлгэдэ, ерээдүй сагта мэргэжэл шэлэлгэдэнь ехэ анхарал табидаг һэн.

Интернат байгуулагдаа

1959 онһоо түрүүлэгшээр хүдэлһэн Цырен-Дондог Семёновой ударидалга доро эхин шатын һургуулиин шэнэ байшан баригдаһан юм. Һутайн хуушан һургуули задалжа асаруулаад, 1964 ондо дунда һургуулиин байшан шэнээр табигдаһан байна. 1965 ондо эрдэмэй энэ гуламта дунда һургуули болобо. Тиигэһээр хүдөөгэй багахан һууринуудта ажаһуудаг малшадай үхибүүдтэ һургуулиин дэргэдэ интернат барюулагдаһан юм. Тэндэнь Харгааһата, Галтай, Калиновка, Нарһата, Боом, Хүсөөтэ гэһэн нютагуудһаа хамта дээрээ 180 һурагшад байрлажа, эрдэм ном шудалдаг һэн. Интернадые даагшад гэхэдэ, Мария Артёмьевна Бакланова, Анна Николаевна Мосорова, Роза Цырендоржиевна Бармитова, Сэсэгма Жамсоевна Чимитова, Людмила Будаевна Чимитова, Рэгзэма Дашинимаевна Мижитова, Налаза Очировна Батуева, Донара Очировна Батуева гэгшэд интернадай эрхэ байдал һайжаруулха гэжэ оролдодог байгаа.

Алдарта эрхим багшанар

1970 ондо хоёр дабхар шэнэ түхэлэй һургуули баригдажа, захиралынь Ширип-Нимбу Эрдынеев “Арадай гэгээрэлэй эрхим хүдэлмэрилэгшэ” гэһэн тэмдэгээр шагнагдаа һэн. 1967 ондо түрүүшын һурагшад дунда һургуули түгэсхэжэ, ажабайдалай үргэн харгыда гараһан юм.

Хушуун-Үзүүрэй дунда һургуулиин түүхэдэ алтан үзэгүүдээр аша габьяаень һиилэн бэшэмээр багшанарые нэрлэбэл: Ширип-Нимбу Эрдынеевич Эрдынеев, Мария Артёмовна Бакланова, Бальжинима Цыренович Цыренов, Балду Дашинамжилович Дашинамжилов, Цыпилма Базаровна Цыбикова, Пурбо Содбоевич Содбоев, Балдама Шагдановна Цыдыпцыренова, Геннадий Санжиевич Будаев, Галина Дабаевна Дармаева, Екатерина Гомбоевна Бальжинимаева, Дыжидма Гурожаповна Гурожапова, Анна Николаевна Мосорова, Даши Аюшеевич Дабаев, Бальжит Бальжировна Бальжирова, Валентина Цыбиковна Самбуева, Роза Цырендоржиевна Бармитова, Людмила Пунсыковна Чимитова, Мария Чимитовна Раднаева, Валентина Гомбоевна Гомбоева, Дамдин-Сурен Мункуевич Цыденов, Зинаида Нимацыреновна Бадмаева, Зинаида Дашиевна Мижитова, Галина Мункуевна Гармаева, Дэнсэма Цырендондоковна Цырендондокова болон бусад.

1993 онһоо һургуули үхибүүдые патриот ёһоной мэдэрэлтэйгээр хүмүүжүүлхэ хүдэлмэри ябуулжа эхилээ һэн. Тэрэ үедэ һургуулиин захиралаар Зоригто Лубсанович Цыбикмитов эрхимээр ажаллаа, һүүлдэнь Жаргал Гармаевич Цыдыпов, Мэдыгма Цырендондоковна Эрдынеева гэгшэд мүн лэ һургуулиие хүтэлбэрилөө.

1996 ондо Хушуун-Үзүүрэй дунда һургуули Ородой Холбооной эрхим һургуули гэжэ тодорһон юм. 1999 ондо “Школа-99” гэһэн Буряад Уласай харалгада нэгэдэхи шатын лауреат болоо һэн. Тиихэдээ Буряад Уласай табан һургуулинуудай тоодо орожо, Москва хотодо эмхидхэгдэһэн Уласхоорондын 3-дахи үзэсхэлэндэ хабаадажа, патриотическа талаар хүмүүжүүлгын жэшээтэ хүдэлмэриин түлөө лауреат болоо.

Һургуули бүхэн һурагшадаараа омогорходог

Энэ һургуули дүүргэгшэд элдэб мэргэжэлнүүдые шэлэжэ, ажабайдалай үргэн харгыда зоригтойгоор алхалдаг. Тэдэнэй тоодо Арадай Хуралай депутадууд Бато Цырендондокович Семёнов, Зоригто Лубсанович Цыбикмитов, Буряад Уласай арадай артистка Саяна Чойбалсановна Цыдыпова, сүлөөтэ барилдаагаар оло дахин абарга бүхэ болоһон Илья Санжиевич Гармаев болон бусад суутай хүнүүдые нэрлэмээр.

Эдэ жэлнүүдтэ хоёр хүн алтан медаляар, 17 хүн мүнгэн медаляар һургуулияа түгэсхэһэн байна. Эрдэмэй 2 доктор, 8 кандидат, элдэб шэглэлээр 27 габьяата хүдэлмэрилэгшэд, 25 хүндэтэ эрхэтэд эрдэмэй энэ гуламтаһаа гараһан юм.

2008 ондо Хушуун-Үзүүрэй дунда һургуулида Ширип-Нимбу Эрдынеевэй нэрэ олгогдоо. Мүнөө энэ һургуули эрдэм болбосоролой түб болонхой. Тэрэнэй бүридэлдэ Хушуун-Үзүүрэй, Барай, Галтайн, Калиновкын һургуулинууд, хүүгэдэй сэсэрлигүүд, нютагай элүүржүүлгын түб нэгэдүүлэгдэнхэй, ажал хэрэгүүдээрээ эрхимлэдэг анханайнгаа нэрэ алдаагүй, түрүүшүүлэй тоодо ородог зандаа.