777
Олон тоото зониие үбшэнһөө аргалдаг аршаан булагууднай ямар байдалда оронхойб, яагаад удаадахи үенүүдтээ энэ баялигаа байһан соонь дамжуулхаб гэһэн асуудалда һүүлэй үедэ засаг түрэ ехэ анхаралаа хандуулна. Һаяхан Буряад Уласай Арадай Хуралай һунгамалнууд Хурамхаан аймагаар ябажа ерэбэ. Тэдэнэй һанамжаар, хүн зониие элүүржүүлгэдэ нютагай аршаанууд аргагүй ехэ үүргэ дүүргэнэ.
Хурамхаан аймагта 50 гаран аршаан булагууд тоологдоно. Амаралтын газарнууд шадархи үргэл мүргэлтэй, аргагүй һайхан оршон тойронхи байгаалииень аршалха, хамгаалха асуудалнууд тон шухала. Буряадаймнай нютагуудай аршаантай газарнууд булта бэрхэшээлтэй байдалда оронхой.
Хүрэдэггүй нууртай Үмхэй
Баргажан голой дундахи нэгэ багахан олтирог дээрэ оршодог Үмхэйн аршаан олондо мэдээжэ. Энэ аршаан 20 гаран үбшэнүүдые эмнэхэ аргатай. Эндэ бэеэ аргалхаяа ерэһэн хүн торходо орожо, аршаандань хүртэнэ.
- Сэбэр агаараар амилхадаа, үбдэхөө болишонобди гэжэ амарагшад хэлэдэг. 10-15 үдэрэй туршада миин лэ амарна, - гэжэ Үмхэйн амаралтын газарай хүтэлбэрилэгшэ Ольга Николаевна Зулеян хөөрэнэ. - Халуун уһатай нуурта орохо дуратай юм. Нуур үбэлдөөшье хүрэдэггүй. Хүйтэнэй үедэ хүнүүд үсөөн ерэдэг.
Ольга Николаевнагай хэлэһээр, эндэ 50-55 хүн нэгэ доро амарха аргатай. 12 байра бии. Тэдэнэй сонхонууд Баргажан гол тээшэ харанхай. Халуун аршаанай хоёр торхо (ванна) тодхоогдонхой. Эндэ заримдаа аршаан 40 градусһаа доошо болотороо хүрөөд байдаг, нэгэ үедэ тэндэхи уһан 50 градусһаа дээшэ халуун болодог һэн.
Амаралтын газарта нэгэшье эмшэд үгы. Энэ болбол шиидхэгдээгүй асуудал. Юуб гэхэдэ, амархаяа ерэһэн хүн зоной олонхинь бэеынгээ үбшэн элүүрые, зариманиинь юугээшье эмнэхэеэ ерэһэнээ мэдэнэгүй. Тиимэһээ Ольга Николаевна амарагшадтай ойлгууламжын хөөрэлдөөнүүдые үнгэргэдэг.
- Эндэхи аршаанууд бэе махабадта шанга нүлөөтэй юм. Тиимэһээ нэгэ үдэр оройдоол хоёр дахин лэ торходо орожо болохо. Хамта дээрээ 9-11 торхо абабал, тааруу юм, - гэжэ Ольга Зулеян мэдүүлнэ.
Хурамхаанай аршаануудһаа Үмхэй эгээл холо байбашье, зунай сагта Ородой Холбооной холо ойрын можо, хизаарнуудай хүн зонтой эндэ уулзаха аргатайт. Хари гүрэнэй зон эндэ ерэжэ, аршаан хүртэжэ байдаг.
Автор: Борис Балданов
Описание: Үмхэйн аршаанда
Аллын аршаан абьяастай
Хоридохи зуун жэлэй үшөө 50-яад онуудта Аллын аршаанда эндэхи совхоз хэдэн гэрнүүдые табиһан байна. Тэрэ гэһээр тэндэ нэгэшье заһабарилгын ажалнууд хэгдээгүй.
Дэрээнэй сомоной дарга Баяр Кушеевэй хэлэһээр, үшөө нэгэ бэрхэшээл - газарай асуудал. “Аллын аршаанай дэбисхэр Ородой Холбооной ой модоной жасын мэдэлэй газар эзэлнэ. Нютагайнгаа захиргаанда тэрээниие оруулха гэһэн ажал хэды ябуулагдабашье, орёо асуудал шиидхэгдэнэгүй”, - гэжэ Баяр Кушеев хөөрэбэ.
Алла һууринһаа аймагай түб хүрэтэр харгы заһабарилха асуудал шиидхэгдэнэгүй. Долоон модо харгы асфальтаар хушаха хэрэгтэ 45 сая түхэриг мүнгэн хэрэгтэй. Иимэ зөөри мүнгэн һанда үгы.
Аллын аршаан дээрэхи дүрбэн гэр соо 30 хүн нэгэ дороо байгаад амарха аргатай. Амархаяа ерэгшэд эдеэ хоолоо өөһэдөө асарха баатай болонод. Гэр бүхэндэ хоол барилгын таһалганууд бии, газ пеэшэн, холодильник гэхэ мэтээр хангагданхай.
Торхонуудтай байранууд Алла голой хажууда баригданхай. Ехэ уһан ерэбэл, тэдэниие абаадшье ябашахадаа болохо. Совет үедэ голой урасхалай һабыень ондоо тээгүүр ябуулхадань, уһан иишэ ородоггүй байгаа. Харин мүнөө энэ ажал хэгдэнэгүй.
Хэды олон бэрхэшээлнүүдтэй Аллын аршаан дээрэхи амаралтын газар дайралдабашье, эндэ амарха дуратайшуулай тоо үсөөрнэгүй. Һүүлэй хэдэн жэл соо дунда зэргээр 200 гаран хүн зунай сагта бэеэ элүүржүүлнэ. Баяр Кушеевэй хэлэһээр, энэ тоогой 500-да хүрэбэл, амаралтын газар хүгжэхэ аргатай.
Автор: Борис Балданов
Описание: Дэрээнэй сомоной дарга Баяр Кушеев
Хүшэгөөр: хүндэ үбшэнтэн хүл дээрээ бододог
Хүндэ үбшэндэ нэрбэгдэһэн хүн зониие хүл дээрэнь бодхоодог суутай Хүшэгөөрэй аршаан юм. Шабараарнь бэеэ эмнэжэ, элүүр болоһон зон тоолошогүй олон юм. Амаралтын бааза дээрэ хүдэлдэг Ольга Емельяновна Лавшук шабарай шанга арга бэе дээрээ үзөө.
- Эрхүү хотодо байдаг бидэ элдэб аршаануудаар ябажа амарха дуратай байгаабди. Наһанайм нүхэр аршаан булагуудай хүсэндэ этигэдэггүй һэн. Нюргаяа гэмтээд, яһануудайнь хоорондо юмэрхэй бии боложо, ябажа шадахаяа болишоо бэлэй. Эгээл энэ үедэ Хүшэгөөр ерэжэ, хүл дээрээ бодоо бэлэй, - гэжэ Ольга Лавшук хөөрэнэ.
Автор: Борис Балданов
Описание: Хүл дээрээ бодоһон Лавшугай гэр бүлэ
Иигэжэ бэеэ аргалһан гэрэй эзэн бүлэ эндэхи аршааниие хүгжөөхэ гэжэ шиидэһэн байна. Торходо ороһоной һүүлээр даарахагүйн түлөө энэ бүлэ хуушан байрануудые һэльбэн шэнэлээ. Тэдэ гэрнүүд соо дулаанай соргонууд оруулагдаа, 32 һууритай 3 гэр болбосон түхэлтэй болгогдоо.
Уланхаанай сомоной дарга Баяр Болотовой хэлэһээр, зунай үедэ эндэ хоёр мянга хүрэтэр хүн амархаяа ерэнэ. “Эндэ хүдэлдэг Лавшук болон Цыдыповтэнэй бүлэнүүд хүн зониие аршаанаар һонирхуулжа, эндэ ерүүлнэ. Манай аршаанда бэе махабадаа һайжаруулһан амарагшад өөһэдынгөө танилнуудта амархыень дурадхана”, - гэжэ Баяр Болотов хөөрэнэ.
- Олон жэлдэ Хүшэгөөр ошоһойб гэжэ ходо һанадаг байгааб. Хурамхаанай автобусууд долоон хоногто хоёр дахин энэ аршаан хүрэдэг гэжэ һаял мэдээб. Тиигэжэ тэндэ амархаяа ошооб. Хүн зонһоо зүбөөр ваннада орохо тухай мэдэжэ абаад лэ, һайнаар амаржа ерээб. Намарай һалхи бороотой сагта даарахагүй гэжэ оролдоноб. Бэе махабадни аршаанай һүүлээр һайжараа, - гэжэ сентябрь һарада эндэ амарһан Ирина Гармаева хөөрэнэ.
Энэ аршаан дээрэхи байдалай саашадаа үшөө һайнаар хүгжэхын түлөө эмнэлгын шабарай нөөсэ тооложо гаргаад, лицензитэй болохо хэрэгтэй.
- Һүүлшынгээ найдал алдажа ябаһан үбшэнтэн эндэ ерэнэ ха юм. Тиимэһээ эм домто шабарай түлөө мүнгэ абаха болоо һаа, буруу гээшэ, - гэжэ Ольга Емельяновна хэлэнэ.
Автор: Борис Балданов
Описание: Хүшэгөөртэ амарагшад
Хүгжөөхэ, хараха хүнүүд бии
- Бидэ мүнөөдэр хармаанаар дүүрэн мүнгэ алтатай хүнүүдые хүлеэгээд һууха ёһогүйбди. Өөһэдымнай ажал хэжэ эхилээгүй һаа, хэншье манай түлөө хэхэгүй, - гэжэ “Джергинский” үндэһэтэнэй хүреэлэнэй захирал Цыренжап Доржиев хөөрэнэ. – Гааргын аршаан дээрэ ехэ ажал хэхээр түсэблөөбди. Улаан-Үдэ нүүжэ ошоһон Арзгуунай болон Аргатын 20 гаран хүбүүд, басагад энэ хэрэг бүтээхэ. Нэн түрүүн торхо абадаг байшан заһабарилха һанаан бии. Удаань бусад ажал хэгдэхэ байха. Үшөө совет үедэ Гааргын аршаанда нэгэ доро байгаад, 300 гаран хүн амарагша һэн.
Арад зоной нютагайнгаа аршаануудые бузарлангүй, саашанхи үенүүдтэ дамжуулха гэжэ оролдожо ябаһаниинь ойлгосотой ааб даа. Һүүлэй үедэ уласай Засагай газар энэ талаар ехэ ажал ябуулжа эхилээ. 2013 ондо хэдэн аршаануудай уһан шэнжэлэгдэжэ, тусхай саарһа дансанууд үгтөө. Харин мүнөө жэлдэ 23 аршаан булагууд бүридхэлдэ абтаад, арбаниинь 2017 ондо эмнэлгын курортын лицензитэй болгогдохо. Тиимэһээ мүнгэ зөөритэй хүнүүд нютагайнгаа шэдитэ аршаануудай газар хүгжөөхэ буянтай хэрэгтэ хабаадахань лабтай.
Автор: Борис БАЛДАНОВ
