Общество 10 ноя 2016 1408

​"Жабты" гэжэ юун бэ?

“Жабты” табюулхада, бузар һаладаг

"Жабты” гэhэн үгэ “жапчуй” гэжэ түбэд үгэhөө гарана. Жабты табюулхада, хүнэй хэhэн нүгэл hаладаггүй, харин хэлэнэй, сэдьхэлэй, бэеын бузар hаладаг юм.

Хүн зон “Энэ хүн намhаа баян болоо”, “Энэ хүн яагаад иимэ hайн нүхэртэй болошоо бэ?”, “Яагаад иимэ үнэтэй унаа абаба гээшэб?” гэхэ мэтэ муу hаналда абтажа, атаархажа, хэлэ ама хэжэ, хоб тараажа, сэдьхэлээ бузарладаг. Хүндэ мууе hанахада, хүнэй сэдьхэл зобоно ха юм. Али нэгэ юумэндэ hанаата болоод ябахада, бэе hулардаг, үбшэ хабшан няалдахаяа hанадаг юм. Иимэ хүн муугаар эдеэлхэ, үргэhэ нойргүй болохо, тархинь үбдэхэ, абари зангынь хубилха, хүн зонтой хэлэеэ ойлголсохоёо болихо гэхэ мэтэ. Нэгэ үгөөр хэлэбэл, муу hанаан хүниие доошонь дарана бшуу.

Хэлээрээ мууе хэхые, хүниие хараажа, элдэб хараалай үгэнүүдээр хадхажа дуугархые, гомдохоохые хэлэнэй бузар гэдэг. Тиихэдэ муухай газараар ябаад, энэ тэрэ юумэнhээ жэрхээд, бэеэ бузарладагбди. Хүнэй наhа барахада, ямбада ехээр сэдьхэлээ хүдэлгэhэн, hанаата болоhон хүн, али үгы hаа, муу зүүдэ хараhан хүн бузарлажа магад. Эдэ болон бусад ушарнуудhаа хүнэй бузарлахадань, жабты хүнэй досоохиие сэбэрлэдэг гээшэ.

Бэеэ зэһээд, дасан ерэхэ

Жабты табюулхаяа ерэхэдээ, гэрhээ гарахынгаа урда тээ бузараа hалгахаяа ошохомни гэжэ өөрыгөө бэлдээд, зэhээд ерэхэ ушартай. Уншалгын үедэ наманшалаад hууха, хоёр гарайнгаа эрхы хургануудые альган руугаа досоо тээшэнь хээд hууха хэрэгтэй. Тиихэдээ буян хэшэг тогтоно гэhэн удхатай юм. Мүн тиихэдэ жабты табилгын үедэ бурханда дүтэ hуубал, hайн байха, ондоо юумэн тухай hанажа, анхаралаа ондоо тээшэнь хандуулангүй, маанияа уншажа, бурхандаа мүргэжэ, сэдьхэлээрээ шүтэжэ hуугаа hаа, угаа hайн байха. Харин жабты табюулхаяа ерэhэн зарим зон үүдэнэй хажууда hуугаад, ороhон гараhан зониие хаража гү, али өөһэд хоорондоо хөөрэлдэжэ hуудаг гээшэ. Бурхандаа шүтэжэ hуугаагүй hаа, ямаршье бузар hалахагүй, жабты табюулхада, туhа болохогүй бшуу. Һанаан зүб тээшээ байгаа hаа, бүхы бурхад хараха, богонихон саг соо ехэ хэрэг бүтэхэ.

“Минии хүбүүнэй гүрэнэй шалгалта hайн барихын түлөө”, “басагамни хадамда гараhай” гэжэ түрүүшээр hанажа болохогүй, тэрэ hанааниинь бага гээд тоологдодог. Тон түрүүн эхэ зургаан зүйл хамаг амитан амиды мэндэ ябаг лэ, hайн байял, муу юумэн бү хүрэг лэ гэжэ hанаха хэрэгтэй.

Үргэлдэ ехэ бага гэжэ байдаггүй

Дасан ерэхынгээ урда тээ тэды мүнгэ үргэхэб гэжэ бэлдэхэ ёhотой. Yргэлдэ ехэ бага гэжэ илгаа байдаггүй, хүн бүхэнэй арга боломжо элдэб байдаг юм. Жэшээнь, хажуудахи хүнтнай табан зуун түхэриг гү, али мянган түхэриг үргэжэ байбал, харин өөрөө табин түхэриг үргэхэеэ байhан аад, аягүйрхөөд, хоёр зуун түхэриг табибат. Һүүлээрнь ондоо хэрэг бүтээхэеэ hанаад, мүнгэнтнай дуташоо hаань, дасанда үргэhэн мүнгэеэ hананат. Тэндэ үргөөгүй hаа, мүнгэмни хүрэхэ байгаа гэжэ hанахада, хэhэн буян hалана. Тиимэhээ урид гэрhээ гарахаhаа эхилээд, үдэрэй түсэб табяад, сэдьхэлдээ таарамаар мүнгэ үргэхэ шухала.

Жабты табихадаа, хонхо наяруулжа, бурхадые хүндэлнэ. Бидэндэ туhалалсагты гэжэ бурхадые уряална. Адис ууюулжа, аршаанаар бэеэ аршажа, орооhо сасажа, бурхадhаа адиста хүртэнэбди.

Жабты табюулхаяа ерэhэн зондо аршаан тараахадань, зүүн альгаараа хүртэхэ, тэрээнhээ гурба дахин ама хүрэхэ. Түрүүн ама хүрэхэдэ, хэлэнэй бузар hалана, хоёрдохёо - сэдьхэл заhана, гурбадахяа ама хүрэхэдэ, бэеын бузар hалана гэжэ мэдэхэ ушартай. Тиихэдээ тархиин оройhоо хүл хүрэтэр бузар hалана гэжэ тоотой. Хүндэ үбшэндэ хүртэhэн хүнэй ехээр шүтөөд, hарын туршада үдэр бүри жабты табюулхада, туhа болодог. Ламада үбшэн тухайгаа хэлээд, жабты табюулдаг. Жабты хэдэн янзын байдаг: Доржонамжомой гү, али Зунгаабай ёhоор табигдадаг. Уншалгын дүүрэхэдэ, досоогоо ехээр баярлажа, hанаhан хэрэгни бүтэбэ гэжэ сэдьхэхэ ёhотой.

Баатар ламын тэмдэглэлнүүдһээ абтагдаба.

Автор: Цырегма САМПИЛОВА