1240
Яруунын аймагай Үльдэргэ нютагта «Тарбалинга» дуганай рамнай ноябриин табанда болобо. Энэ нютагта 1300 халуун амин гэжэ тоологдодог юм. Гэбэшье, эрдэмтэй зоноороо үльдэргөөрхин түрүүшүүлэй зэргэдэ байнад. Холо ойгуур алдар солоёо дуудуулһан эрдэмтэд, буряад зоной урдаа хараха зүжэгшэд, тамиршад эндэһээ олон гараһан гээшэ. Үльдэргэдөө заларһан аяар 21 лама “Тарбалинга” дуганаа рамнайлба.
Автор: Баяр Жигмитов
Описание: Хуралай үедэ
Гэгээн ламые нюуһанай буян
Яруунын аймагай буряадууд бэе бэеэ хобложо хэзээшье ябаагүй юм гэжэ хэлсэдэг. Тэрэ үнэн ха. Ушар юуб гэхэдэ, шуһа мяхаараа түрэлшье бэшэ һаа, яруунаархин наһатай хүниие ахай гэжэ хүндэлдэг байна. Үшөө тиихэдэ буряад бусад нютагуудта гансал үмсэ үлэһэн һаань, үльдэргөөрхин хамта гэһэн ойлгосоёо мартаагүй зандаа. Тиимэһээ мүнгэ зөөриин хэды хомор байбашье, дуган ехэ болгохо хэрэг нютаг зоной хамтадаа оролдоһоной ашаар бүтэбэ ха юм.
- Улаантанай засагаа хүсэд гартаа оруулаад байһан үедэ, ламанарай ангиин дайсад гэжэ хардагдаха сагта Зэдын аймагһаа гарбалтай лама Үльдэргын дасанда һууһан байна. Ярууна нютагайхид тэрэ ламые улаантанһаа нюужа байһан. Аюулгүй сагай мандахада, тэрэ лама Үльдэргэ нютагаа бусахадаа, иигэжэ хэлэһэн гэлсэдэг: «Энэ һайхан нютагта ажаһуудаг зоной намайе хамгаалжа ябаһандань, эндэ олон лама, хубарагууд түрэхэ гэжэ үреэл табяад ябаһан байна, - гэжэ Үльдэргэ нютагта түрэһэн, мүнөө Ивалгын дасанай шэрээтэ Аюр лама айладхана.
Үльдэргын 21 ламанар соо гүн ухаа шудалһан эрдэмтэй санаартан олон.
Бурхан багшын һургаалай оршон Үльдэргэдэ
Зоригто лама Усть-Ордагай дасанай шэрээтэ. Бөө мүргэлтэй тэрэ нютагта Буддын шажанай ори ганса дасан бии. Хэды тиимэ байбашье, лама санаартанда хандаха хүнүүд Усть-Ордада яһала олон. Манай эндэхи буряадуудта орходоо, тэдэ бүри һүзэгтэй юм гэжэ Зоригто лама хэлэнэ.
- Би угаараа Үльдэргын хүнби. Минии хүгшэн абымни нютаг гээшэ, - гэжэ тэрэ хөөрэнэ. - Нютагтамнай нюдэнэй шэмэг, шэхэнэй хужар болохо “Тарбалинга” дуганай бүтэһэндэ би баясанаб. Нютагаймнай зон Бурхан багшын һургаалһаа хүртэжэ, намтарыень эндээ ерэжэ шудалха болоно гүб даа.
Дуганаа улам гоё болгохын тула нютагаархин нилээд оролдоо. Урданайхидаа орходоо, һураггүй уужам болоһон дуган түлеэгээр дулаасуулагдана. Хана зубшаад, соргонууд татагдажа, дулаасуулдаг оньһонууд түмэр пеэшэнһээ халана. Дасан дугануудай юрын модон шалатай байдагһаань, энэ дуганай шала ламинадаар хушагданхай. Тиимэһээ орожо ерэһэн хүнэй нюдэндэ дулаанаар харагдана.
Автор: Баяр Жигмитов
Описание: Дуганаа улам гоё болгохын тула нютагаархин нилээд оролдоо
Нютагай модошо дархан Амгалан Догсонов дуган барилгые залан хүтэлбэрилөө.
- “Тарбалинга” дугамнай анхан ород маягаар баригдаһан, юрын гэрэй түхэлтэй байһан юм, - гэжэ тэрэ тайлбарилна. – Тэрэнээ Буддын шажанай байшангай түхэлтэй болгохын тула нютагаймнай бэрхэшүүл задалаа. Теэд задалхань бэлэн, заһахань хэсүү гүб даа.Энэ хэрэгтэ хам оролсоогүйдэ аргагүй болоо. Тиигээдшье дугамнай нютагайнгаа тэг дунда, буужа ерэһэн айлшадай, манай зоной нюдэн дээрэ байна ха юм. Барилгын задагай байхада, хэншье байг, хамаагүй дүтэлдэг һэн. Хариндуганай шэнэ түхэлтэй болоод, барилгын дүүрэхэ тээшэ, зарим аха дүүнэрнай ама халамгай байбал, иишэ ерэхэеэ сээрлэдэг болошоо.
Дуган ганса үдэртөө хүнэй нюдэ баясуулна бэшэ, һүниндөөшье энэ гудамжаар ябахада,гэрэлээр яларжа, толоржо, үльдэргөөрхинэй һүр һүлдэ үргэнэдаа.
Гэр бүхэндэ гэбшэ, газар бүхэндэ габжа байха гэжэ энэл нютагай мэдэлшэ Молон багшын айладхаһанай ёһоор,үльдэргынхидэй хүгшэн залуугүй энэ гоё дуган соогоо маани мэгзэмээ уншажа, эхэ зургаанзүйл хамаг амитанда амгалан байдал түхөөн байхань болтогой!
Нютагай модошо дархан Амгалан Догсонов дуган барилгые залан хүтэлбэрилөө.
- “Тарбалинга” дугамнай анхан ород маягаар баригдаһан, юрын гэрэй түхэлтэй байһан юм, - гэжэ тэрэ тайлбарилна. – Тэрэнээ Буддын шажанай байшангай түхэлтэй болгохын тула нютагаймнай бэрхэшүүл задалаа. Теэд задалхань бэлэн, заһахань хэсүү гүб даа. Энэ хэрэгтэ хам оролсоогүйдэ аргагүй болоо. Тиигээдшье дугамнай нютагайнгаа тэг дунда, буужа ерэһэн айлшадай, манай зоной нюдэн дээрэ байна ха юм. Барилгын задагай байхада, хэншье байг, хамаагүй дүтэлдэг һэн. Харин дуганай шэнэ түхэлтэй болоод, барилгын дүүрэхэ тээшэ, зарим аха дүүнэрнай ама халамгай байбал, иишэ ерэхэеэ сээрлэдэг болошоо.
Автор: Баяр Жигмитов
Описание: Амгалан Догсонов
Дуган ганса үдэртөө хүнэй нюдэ баясуулна бэшэ, һүниндөөшье энэ гудамжаар ябахада, гэрэлээр яларжа, толоржо, үльдэргөөрхинэй һүр һүлдэ үргэнэ даа.
Гэр бүхэндэ гэбшэ, газар бүхэндэ габжа байха гэжэ энэл нютагай мэдэлшэ Молон багшын айладхаһанай ёһоор, үльдэргынхидэй хүгшэн залуугүй энэ гоё дуган соогоо маани мэгзэмээ уншажа, эхэ зургаан зүйл хамаг амитанда амгалан байдал түхөөн байхань болтогой!
Автор: Баяр ЖИГМИТОВ
