​Олоной эгэшэ - бултанай тулга

Хандажап Доржиевна Найданова 1946 оной ноябриин 28-най үдэр Үльдэргэ нютагта хойноо найман дүүнэрые дахуулха заяатай түрэһэн юм. Тэрэ Баруун-Үльдэргын эхин һургуули дүүргээд, долоо-найма модоной зайда оршодог Зүүн-Үльдэргын һургуулида ошожо һуралсаа. Тэндэ холо ойрын хүүгэд һургуулиин хашаа соохи хамтын байрада байрлахадаа, хүн бүхэниинь өөрөө өөрыгөө, мүн дүүнэртэй һаа дүүнэрээ харалсаад, хэшээлэй дүүрэхэдэ, эдеэ уһаяа пеэшэн дээрэ ээлжэлжэ байжа шанаад һурадаг саг байгаа. Эдэмнай дайнай хойнохи хатуу сагай үхибүүд хадаа хүдэр хүдхэнүүд, багаар эдеэлжэ, ехээр заруулжа, эртээнһээ харюусалга тохуулжа, эртэ эдеэшэһэн зон һэн. Хамтын байрыень харууһалдаг, угаадаг, аршадаг Тоомха үүриинь эжы Сасамаа абгай эртүүр тэдэниие бодхоодог, томо амһартаар дүүрэн уһа бусалгаад орхидог, галыень түлижэ, үрхыень хаадаг тон урдаа хараха хүниинь бэлэй.

Описание: Х.Найданова

Хандажап 7-дохи анги дүүргэһэнэйнгээ удаа Эгэтын-Адагай дунда һургуули 1965 ондо амжалтатай түгэсхөөд, Буряадай хүдөө ажахын дээдэ һургуулиин ветеринарна һалбари дүүргэһэн. Буряад ороной ветеринарна эрдэмэй эгээл түрүүшын доктор Гарма Чойропович Жанчипов ба тэрэнэй наһанай нүхэр - хари хэлэ заадаг Ирина Васильевна Жанчипова, мүн ветеринарна эрдэмэй кандидат Лидия Даржаевна Цыбикжапова болон бусад эрдэмтэ багшанар аша туһатай хэшээлнүүдые үгэжэ, саашанхи замдань бата бэхи мэргэжэлэй багажа үршөөн табиһан юм. Хожомынь Үльдэргэ нютагтаа ветврачаар ажалда орожо, 1970 онһоо 2003 он хүрэтэр хүдэлхэ сагтаа суута түрүүлэгшэ Лидия Даржаевна багшатаяа наһанайнгаа амаралтада гаратараа, “Коммунизм” колхозойнгоо мал адууһа һайсал аргалжа, харгалзалжа ябаһан гээшэ. “Бидэ ажахынгаа ажал урагшатай болгохын тула таарамжатай арга боломжонуудые ходол бэдэржэ, хозрасчётно һалбаринуудааршье хубааржа, өөһэд дундаа мүрысөөшье эмхидхэгшэ һэмди. Эндэ зооветхангалгын ажал тон харюусалга ехэтэйнь һэн. Анхан шабимни байһан, хожомынь нэгэ ажахыда суг хүдэлжэ ябаһан Хандажап Доржиевна энэ хэрэгтэ дундууса оролсожо, хамтынгаа мал адууһанай түлөө оролдожо ябахадаа, тон урид һанаатай, жүдхэмжэтэй, найдамтай хүн байһанаа харуулһан гээшэ”, - гэжэ Лидия Даржаевна багшань магтан дурсаа бэлэй. Хандажаб Доржиевна энэ ажахыдаа мүн Максим Осорович Цыбиков, Леонид Цынгуевич Цыдыпов, Цырен-Доржо Цыбикжапович Доржиев түрүүлэгшэнүүдээр суг хамта оролдожо хүдэлһэн юм.

Хандажап Доржиевна сэбэр сагаан, хорогүй сэдьхэлтэй хадаа нютаг нугадаа, үетэн нүхэдтөө хүндэтэй ябадаг. Тэрэ хэһэн ажалдаа нягта, шударгы, малай аргашанай жэлэй дүрбэн сагай хүдэлмэри жэншэдгүй хэжэ, бүтээжэ ябаһан, ябанашье. Аба эжын һургаалаар эрдэмтэ аргашан ганса ажалдаа бэшэ, мүн ямаршье үйлэдэ үнэн зүрхэнһөө хандажа, зоной хамтын хэрэгтэ шадалаараа оролдожо ябадагынь элитэ. 1970 ондо дээдэ һургуулияа дүүргэмсээрээ, тэрэ Комсомольско совхоз эльгээгдэжэ, тэндээ урагшатай хүдэлжэ ябатарнь, эсэгынь бэе муудаад, эхэгүй үлэһэн дүүнэрээ харалсахаяа нютагаа бусаа һэн. Тиигэһээр өөрһөөнь хоёр аха Цыренжапов Дугаржап Дамбаевич гэжэ эндэхи хүбүүнтэй хуби заяагаа холбожо, гурбан һайхан үринэрэй эхэ боложо жаргаһан. Хадамда гарабашье, дүүнэрээ ото харалсажа, тэдээндээ һанаагаа зобожо, эгэшын һайхан энхэрэлээр энхэржэл ябаа. Гурбан үринэрөө тон һайнаар хүмүүжүүлжэ, зоной зэргэдэ табяа. Ехэ басаган Дулмажабынь мүнөө Улаан-Үдын тусхай дунда һургуулиин (уласай индустриальна техникумэй) һуралсалай талаар захиралай орлогшоор хэдэн жэлдэ магтаалтай хүдэлжэ ябана. Удаадахи Жаргалынь – харгы замай сагдаа, МВД-гэй ахалагша лейтенант нэрэ зэргэтэй. Одхон Баярынь жолоошоноор хүдэлнэ. Хандажап Доржиевна наһанайнгаа нүхэрһөө эртэ гээгдэбэшье, хүүгэдтээ бата тулгань боложо ябаһан зандаа. Дүрбэн аша зээнэрээ тойруулан, жаргалтай хүгшэн эжын, нагаса эжын үүргые урматайхан бэелүүлнэ. Тэрэнэй хажуугаар хүнһөө гээгдэнгүй, хаа-хаагуур, хари гүрэнүүдээршье аяншалжа үрдихэ юм. Хүбүүндээ шэрүүлээд, нютагайнгаа хамаг нангин газарнуудаар: Алхана, Зандан-Жуу, Джарун-Хашор, Янжама бурхан гэхэһээ эхилээд, Монголой Гандан дасан, Богдын хүреэ хүрэтэршье мүргэлөөр ябаа. Мүн 2010 оной ноябрь һарада Дхармасалада 9 жэлдэ һуража гараһан, гэлэн һахилтай, мүнөө Ивалгын дасанай шэрээтэ Аюур ламын хүтэлбэри доро Энэдхэг ороной хамаг нангин газарнуудаар мүргэжэ ерэхэ золдо хүртэһэн. Тэдэнэй бүлэг Будда бурханай гэгээрһэн Бодхгайя, Номой Хүрдэ эрьюулһэн Варанаси, шажанай ехэ һургуулиин үлэгдэлэй байһан Наланда, хооһон шанарай Ном табиһан бүргэдтэ хада Ранжгир, Далай ламын ордон болохо Дхармасала ба агууехэ Джарун-Хашор (Соёмбонатх) субаргын оршодог Катманду хотонуудаар ябажа мүргэһэниинь энэ наһанайнь буян, мартагдашагүй һайхан ушар лэ.

2003 ондо наһанай амаралтада гарабашье, хүнгэн солбон Хандажап Доржиевна үшөө хэдэн жэл “Үльдэргэ” СПК гэжэ нэрэтэй болоһон хамтынгаа ажахыда малай аргашанай уялга даажа ябаа. Тиин мал ажалда бэрхэ, эмниг моридыешье һургаха шадабаритай Эрдэм дүү хүбүүнтэеэ Орхойтодо үбэлжөөнтэй, Баруун-Үльдэргэдэ зуһалантай эхэ хонидой отара зүрхэтэйхэнээр даажа гараа. Хонидые хэзээ хаана адуулха, хоол ундынь тааруулха эрдэм мэдэсэтэй, хони хурьгаяа аргалжа, абаржа шадаха мэргэжэлтэй байһанайхи, 100 эхэ хонинһоо 90 гаран процент түл саг үргэлжэ абажа байдаг. Хониной нооһоншье бараг һайн шэгнүүртэ хүрэдэг. Хонишоной тон ехээр һанаагаа зобохо зүйл гэбэл – 500-гаад эхэ хонидоо хээли соонь байлгамаар үбһэ тэжээлээ хүрэхысэ бэлдэлгэ мүн. Мүнөө жэлдэ ган гасууртайшаг байбашье, Орхойто, Урда-Ангир, Углуу, Шанартын тала дайдын үргэмжэтэ хэшэг барагдангүй, үбһэ хулһан яһала һайн абтаба гэжэ онсолхоор. Үбһэ өөһэдынгээ бригадаар сабшадагшье һаань, залуу түрүүлэгшэ Булад Цырендоржиевич Будажанаевай хүтэлбэрилдэг “Үльдэргэ” хамтын ажахынь обоо-хүбөө үбһэ хоройдонь оруулжа, тон ехэ туһа хэдэг юм.

Хүндэтэ эгэшэ Хандажап Доржиевна!

Арад зондо аша туһатай ажал хүдэлмэриеэ эрхилэн, үбэл зун илгаагүй хазаар морёоршье, велосипедээршье хонидоо захадан, тоонто нютагайнга сэбэр арюун агаараар амилан, далатай болоһоноо ойлгонгүй, хүл хүнгэн, сэдьхэлээрээ залуу зандаа, үшөөл үндэр наһа наһалжа ябахатнай болтогой гэжэ Танаа үреэнэбди!

Амаршалагшад: Гончик, Дамба-Дугар, Дымчигма, Эрдэни, Намсарай, Дулмажап, Цыден-Дамба, Цыпилма, Эрдэм дүүнэрэйтнай гэр бүлэнүүд.