​Алтай Дунгыгаа магтадаг хүм

Хандасуу... Иимэ һайхан нэрэ басагандаа эсэгэнь Доржо Банзаров үгэһэн юм. Мойһон харахан нюдэтэй, сэбэрхэн шарайтай, үндэр гоё бэетэй Хандасуу басаганда Хяагтын аймагай Алтай нютагайнь Цыбикжаб хүбүүнэй (Зүүн Адагай) дурлахадань, “Харыт, Хандасуу (Баруун Адагай) Цыбикжаб хоёрнай бүхэли һүни Сүхэ голой эрьеэр сэнгэнэ, хоюулаа хүтэрэлдөөд ябанал” гэлсэдэг һэн.
Нэгэ голһоо уһа уужа, нэгэ нютагта түрэхэ, жаргалаа олохо, нэгэ юртэмсэ, айл болон ниилэхэ зол хубитай байһан эдэ хоёр дүрбэн жэлдэ нүхэсэжэ, инаг дураяа үргэжэ, 1959 оной август һарада гэр бүлэ болоо бэлэй. Фронтовик Дугаржап Занданович Раднаев эсэгынгээ үргэмжэ доро айлай ганса хүбүүн Цыбикжаб (Василий) өөдөө боложо, бэрхэ хонишон ябаһан Дэмбэрэл Эрдынжаповна эжынгээ халуун анхарал доро гараа ганзагада, хүлөө дүрөөдэ хүргөө һэн. 1957 ондо уласайнгаа ажалай түрүүшүүлэй тоодо ородог эжынь ВДНХ-да Москва хото ошоо, Баярай бэшэг асараа бэлэй.
Тэрэ үедэ аяар холын Томскын политехническэ институт дүүргэхэ заяатай Василий нүхэртэеэ Хандасуу бэшэг бэшэлсэжэ, зол хубияа ниилүүлээ һэн. Бага һууринууд нэгэдэжэ, “Жданов” гэһэн колхоз байгуулагдаа. Шаазгай гэжэ газарта үбһэ сабшаһан үедөө инаг дуранайнь "түүдэг” носоо бэлэй.
...Ара-Дунгыдаа
                     нютагтайлби даа,
Ангирынь ганганахань
                     гоёл байн даа.
Алдартай һайхан
                     таанартайгаа
Аяглан зугаалхань
                      гоёхон байн даа.
Хүдэр-Дунгыдаа
                      нютагтайлби даа,
Хүхын донгодохонь
                      гоёл байн даа.
Хүндэтэй һайхан
                      таанартайгаа
Хүхин зугаалхань
                      гоёхон байн даа...
Түрүүшын дуранай эхин һайхан,-
энэ һайхан дуунай үгэнүүдые анхан “Буряад үнэндэ” 18 жэл соо амжалтатай хүдэлһэн, гоё хоолойтой Екатерина (Хандасуу) Доржиевна
дуулаһан хадаа аяар холын Италида 2005 ондо “Тоонто” гэһэн фольклорно ансамбльтаяа гастрольдо ябахадамнай, уласай арадай артист Г-Н.Ц.Гунзыновай буряад арадай хүгжэмтэ инструментнүүдэй аялга доро хангюурдахада, энэ дууень ехэтэ һайшаадаг һэмби. Тиихэдэнь лэ үлзы хэшэгтэй, үргэлтэй, мүргэлтэй Хүгтэй хаанай хормойдо оршодог Сүхэ голой эрьеэр эдир залуудаа сэнгэн ябаһан, гүлмэр залуу байһан Екатерина Доржиевна, Василий Дугаржапович Раднаевтанай түрүүшын дуранай эхи табиһан баян намтар һанагдаа һэн.

Описание: Е.Раднаева

Хоёр бэрхэ басагадые түрэһэн, гарыень ганзагада, хүлыень дүрөөдэ хүргэһэн Раднаевтанай жаргалтай бүлэ түрэл нютагаа суурхуулаа бэлэй. Бэлигтэй инженер Василий Дугаржапович Томскын политехническэ институт дүүргэһэнэй һүүлээр Алтайн хизаарай Барнаул хотодо котлостроительна заводто эльгээгдэжэ, 5 жэл соо ажаллаад, “түрэл нютагни зүрхэ сэдьхэлыем татана” гээд, Улаан-Үдэеэ бусажа, “Электромашина” заводто амжалтатай
хүдэлжэ, наһанайнгаа амаралтада гараа. Ахамад технологой орлогшоор, конструкторска бюрогой даргаар, орлогшоор хүдэлхэдөө, бэрхэ, оролдосотой, зон нүхэдтөө хүндэтэй байһанаа гэршэлһэн В.Д.Раднаевай наһанайнь хани нүхэр Екатерина Доржиевна “Буряад үнэн” газетынгээ бэшэгэй таһагта хүсэл оролдолгоо зорюулаа, аймагуудай штатнабэшэ корреспондентнүүдтэй ажаллаа, саг соонь хүн бүхэндэ гонорарай мүнгэ, мүн бэшэгүүдые ябуулха гэжэ эрмэлзээ.
1985 ондо Новосибирскын ВПШ-гай журналистска таһаг дүүргэһэн намайе бэшэгүүдэй таһагые даагшаар томилходонь, мэдээжэ журналист, Хэжэнгэһээ гарбалтай В.Э. Токтохоева, харюусалгатай ажалтай Е.Д.Раднаева гэгшэд намдаа ехэ туһалаа, дэмжээ бэлэй. Шүүмжэлхы статьянуудай үндэһөөр бэшэгүүдые аймагуудта эльгээдэг, харюунуудые хүлеэдэг, хүдөө бэшэгшэдтэй ехэ харилсадаг, бэшэлсэдэг һэмди. Тэрэ үедэ хүдэлһэн аха нүхэднай Г.Я.Цыреторов, Ц.Ц.Дондогой, Б.Б. Дашиев, Е.Д.Раднаевагай анхан суг һураһан Б.Ц.Цырендылыков, мүн П.Н.Нимаев, Б-М.Ж.Жигжитов гээд
булта туһалдаг һэн.
Ажал гээшэ жаргал
Баян гартай, хүндэмүүшэ сэдьхэлтэй Екатерина Доржиевна профкомдо бидэнтэй суг хүдэлдэг, мүнгэ зөөри тоолодог, хамтын һайндэрнүүдые ехэ зохидоор эмхидхэдэг байгаа. Нарин нягта, суг хүдэлдэг эгэшэмнай залуу, хүгшэн гэжэ илгангүй нүхэсэдэг, ходол һайн юумэ заажа үгэдэг, һургадаг, зүбшэл, дурадхал оруулдаг байгаа. “Һайнаар хүдэлэгты, бү залхуурагты, ажалһаа сэнтэй юумэ гэжэ үгы гээшэ. Ажал тээшээ яаран гүйжэ ябахаһаа
дээрэ жаргал үгы даа. Үнэхөөрөөл “ажал гээшэ жаргал” гэжэ оло дахин “Үнэндөө” бэшэнэ бэшэ гүбди” гэгшэ һэн. Тиимэһээ наһанайнгаа амаралтада гараһанаа мартаад, “ажалдаа хойнотохомни” гээд түрүүшын үдэрнүүдтэ үглөөгүүр эртэ һэрижэ, ажалдаа яарахаа һанахаш гэжэ хөөрэһэн Екатерина Доржиевнагайнгаа хэлэһэн үгэнүүдые өөр дээрээ үзэһэн байнаб. Мүнөөшье “Буряад үнэнтэеэ” хахасаагүй манай хүндэтэй эгэшэ хурдан түргөөр ажалдаа ерэжэ, амтатай пирожкинуудаар түрэл коллективээ хүндэлдэг, тэндээ “Пирожкиин эжы” гэжэ нэрлүүлдэг болоһон Екатерина Доржиевна урин миһэрэлээ бултанда бэлэглэжэ, элбэг гартай эжы, хүгшэн эжы болонхой, хүнэй түлөө баясажа, урмашажа ябадаг юм.
Үнэр баян, үлзы хэшэгтэй
Һаяын үдэрнүүдтэ 80 наһанайнгаа найрай баярые гэр бүлэтэеэ урматайгаар угтаһан Екатерина Доржиевна басагадайнгаа, зээнэрэйнгээ амжалтаар омогорходог. Ехэ басаган, Людмила Васильевна, Буряад Уласай габьяата багша, Ородой Холбооной һуралсалай профсоюзуудай хүдэлмэрилэгшэдэй Хүндэлэлэй грамотаар шагнагданхай, Россиин ажалай ветеран болонхой. Олзын хэрэг эрхилэгшэ Валерия басагатай, Ксения, Алан зээнэртэй. Нүхэрынь Баргажан тоонтотой Вячеслав Шагдуров. Сбербанкын хүдэлмэрилэгшэ Саша басагатай. Нүхэрынь автомобиль заһадаг олзын хэрэг эрхилэгшэ Николай Афанасьев. Николайтан Максим, Миша хүбүүдтэй.
Харин анхан горсоведэй депутат ябаһан Светлана Васильевна басаганиинь Хяагтадаа хүн зониие социальна талаар хамгаалгын таһагай бэрхэ мэргэжэлтэ. Баваасан Цыремпилов хүрьгэниинь сэрэгэй подполковник байһан. Екатерина Цыремпилова басаганиинь налогово албанда хүдэлнэ, тэрэнэй нүхэрынь Эрдэни худалдаа наймаанай предприятида эрхимээр ажаллана. Эрдэм Цыремпилов хүбүүниинь Шэтын медакадеми дүүргэһэн врач, мүнөө үедэ Эрхүүдэ ординатура гарана. Эмилия басагатай.
Раднаевтан 4 зээнэртэй, 5 зээнсэртэй боложо, ажалша, бэрхэ зандаа үнөөхил дачадаа жэмэс, овощ ехээр ургуулжа, багашуулаа, нүхэдөө хүндэлнэ.
Олон жэлдэ “Электромашина” заводой Москвагай түлөөлэгшэ байһан В.Д.Раднаев нүхэрынь – уласайнгаа габьяата инженер, ажалай ба ара талын ветеран юм. Алтай-Дунгынгаа аршаанда, адиста хүртэжэ, агаараарнь амилжа, нүхэртэеэ ан-бун ажаһуужа, 80 наһанайнгаа найр угтажа байһан

Описание: Е. ба В.Раднаевтан Светлана, Людмила басагадтаяа

Хяагтаһаа гарбалтай
Хандасуу эгэшэдээ (нютагаархидынь иигээд нэрлэдэг), суг нилээд хүдэлһэн, һайхан сэдьхэлтэй, уласай Верховно Соведэй, Арадай Хуралай грамотануудта хүртэһэн, Соёлой хүдэлмэрилэгшэдэй профсоюзһаа оло дахин шагнагдаһан, ара талын ветеран Екатерина Доржиевнадаа үреэлэй дээжые хүргэнэбди, үндэр наһанайнь ойгоор үнэн зүрхэнһөө амаршалнабди:
Он жэлэй ошохо бүри
Омог дорюун зандаа,
Һара жэлэй ошохо бүри
Һайхан сарюун зандаа,
Үглөө бүри нара хаража,
Үдэр бүри жаргал үзэжэ,
Буянгаа эдлэжэ,
багашуулаа тойруулжа,
Сээжэ һонор, сэдьхэл арюун,
Хүл хүнгэн, эбтэй эетэй
АжаҺуухатнай болтогой!

“Буряад үнэнэй” үргөөтэй юм даа 

Уран шүлэгшэ Галина Базаржапова суг хүдэлһэн Екатерина Доржиевнада Эхын үдэрөөр дамжуулан, иимэ мүрнүүдые зорюулба:
Аятайхан зантай
                эгэшэмнай
Алтай-Дунгыдаа
               тоонтотой юм даа,
Аба эжыгээ дурсадаг юм даа,
Аляа нүхэдөө
              дурдадаг юм даа.
Энхэрүү зантай эгэшэмнай
Эжын магтаал
              үргэдэг юм даа,
Энхэрэл һайгаар
              хандадаг юм даа,
Эрхэ бэрхэ басагадтаа.
Хөөрүү зантай эгэшэмнай
Хөөрхэн зээнэрээ
               эрхэлүүлдэг юм даа,
Хүгшэн эжын энэрил дураар
Хүүгэдынь тэдхээн
               туһалдаг юм даа.
Буурал эхэнүүдтэ
               энэрилтэй юм даа,
Буянтай ябахыень
                 үреэдэг юм даа,
«Буряад үнэнэй»
                    үргөөтэй юм даа,
Буряадхан орондоо
                   дуратай юм даа.

Тон дээрэ үгтэһэн гэрэл зураг дээрэ: Е.Раднаева түрэл коллективтэеэ (1992 оной мартын 8)