​Захын аман Захааминда

Буряад орон соогоо Захааминай буряадууд эгээл олон гэжэ суутай. Тиимэһээ “Буряад үнэнөө”, “Байгалаа”, аймагайнгаа “Ажалай туг” олоор захижа уншадаг магтаалтай.

Заха холын Захааминда “Буряад үнэнэй” ажалшадай хүрэжэ ошоходо, халуунаар угтаа. Аймагай засаг дарга Сергей Валерьевич Гонжитов захымнай аймагай зондо: «Буряад үнэн» ехэл хэрэгтэй, аймагтаа “Ажалай туг” гаргадагшье һаа, Буряад Уласайнгаа сониниие уншаха ёһотойбди. Энэ талаар ажал ябуулхабди. Ерэхэ жэлдэ 90 жэлэйнгээ ойн баяр угтахамнай. Тиимэһээ “Буряад үнэндөө” толилуулха материалнуудшье олон байха», - гэжэ хөөрөө. Захил хэлгээр аймагай захиргаанай хүтэлбэрилэгшэ Даша-Нима Владимирович Цыденов ажал ябуулха. Тиихэдэ хадата Захааминай хадаша таабай Алексей Шойжолжапович Норбоевые бараалхажа ороходомнай, “Үнэнэй” һүлдэ ехэ, Хии моринтнай өөдөө байна, ажал хэрэгтнай урагшатай гэжэ һанаа сэдьхэлыемнай тэгшэлжэ, амар мэндые айладхажа, 95 жэлэйнгээ ехэ ойе һайн һайханаар угтахыемнай хүсөө.

Захаамин аймагта шуудан (почто) оройтожо ошоно. Эгээл урда захада байдаг Үлэгшэндэшье, дайдын холо Далахайдашье нэгэл адли хүрэнэ. Гарагай 7-дол сонинуудаа абабал үшөө болоо гэнэ. Тиимэһээ почтодо үлүү мүнгэ түлэжэ байхын орондо (захилай хахад сэнгынь!) өөһэдын шадалаар асаржа шадабал, ехэл һайн гээшэ. Энэ талаар Захаамин аймагай Улаан-Үдэдэхи Түлөөлэлгэтэ таһаг ехэ туһатай болоно. Хэблэгдэһэн сонин сэтгүүлнүүдые тэрэ доронь асархадань, Захааминда хүргэхэдөө, аймагай түб залан сэхэ ошонгүй, харгыдахи нютагуудта оруулжа үгөөд ошохо. Харин түбһөө дээшэнхи нютагуудай дарганар гү, али Утаатын Гонгоров Лубсан ахатан мэтэ урагшаа һанаатай жолоошод нютагтаа хүргэхэ байна.

Захаамин аймагай болбосоролой таһагые даагша Сэсэгма Дугаровна Намдакова һургуулинуудай захиралнуудтай ажал ябуулха байһанаа мэдүүлээ. Тамирай һургуулиин захирал Александр Панжиевич Норбоев маанадтай ябажа, хүн зонтой уулзалгануудыемнай уригшалаа, баһал һоригшо багшанартаяа ажал ябуулхал даа.

Үлэгшэн нютагта

һургуулиин захирал Баярма Сергеевна Дамдинова баяртайгаар угтажа, үлэгшэнөөрхин “Буряад үнэнөөшье”, нютагайнгаа суута Галина Хандуевна Дашеевагай гаргуулдаг “Байгалаашье” захил хэжэ байнабди гэжэ хөөрэбэ. Эндэ нэмэжэ хэлэхэдэ, ноябриин 16-най дугаарта (14-дэхи нюур) “Түрэл хэлээ түүрээн ябая” гэжэ Жаргалма Гомбоевна Будаеватай хөөрэлдөөмнай толилогдоо. Уданшьегүй энэ бэрхэ багшамнай “Эрхим багшада” хабаадажа, удаадахи дугаарай 2-дохи нюурта гэрэл зурагайнь гарашахада, баярлаһаншье гээшэм аргагүй. Үшөө тиихэдэ Баярма Сергеевна нютагаархинайнгаа “Буряад үнэндөө”, “Байгалдаа” захил хэһэн мүнгыень оруулжа, манай бухгалтеридэ оруулжа тушаагаад, 25 процентыень захилнуудаа тарааха гаргашада гэжэ абаад, баяртайгаар “Эрхим багшада” түрэл һургуулиингаа багшые амаршалхаяа яараа.

Ёнгорбойдо

Баһал һургуулиин захирал, “Уран Дүшэ” нэгэдэлэй гэшүүн Михаил Цыбикович Доржиев, аха дүү Лубсан, Хандажаб Цыреновүүд, багша, хизаар ороноо шэнжэлэгшэ, Ёнгорбойн бэреэхэй Маргарита Дабаевна, нютагайнгаа зоной түрэл сониноо уншажа байхыень оролдожо, захил хэхыень уряалжал байнад. Арадай “Тоонто” ансамблиин эдэбхитэд: Венера Хандажаповна Батуева, Мэдэгма Жаргаловна Батуева, Цыпилма Ринчиновна Логинова, Эржена Владимировна Лыгденова, Валерий Бальжанович Жалсанов гэгшэд “Буряад үнэнөө” гэр бүлэнүүдээрээ уншахаһаа гадна, ажалдаа хэрэглэнэбди гэжэ хөөрөө. Никита Шойжинимаевич Балданов хүдөөгэй малшадта, үетэндөө захил хэхыень уряалжа байхаяа мэдүүлээ.

Нуртада

Һургуулиин залуу захирал Алдар Романович Жалсанов эмхидхэлэй ажал ябуулхаб, өөрөө нютагаархиндаа захиһан сонинуудынь асаржа байхаб гэжэ найдуулаа. Багшын ажалай ветеран Жаргалма Доржиевна Цыренова өөрөө ябажа, нютагаархиндаа захил хүүлэхэб гэжэ маанадые баярлуулаа. Нютагай хадаша таабай Николай ахатан баһал талархалаа мэдүүлээ.

Дүтэлүүртэ

Түрэл аймагайнгаа 90 жэлэй ойдо зорюулагдаһан хэмжээ ябуулгануудые үргэнөөр түсэблэнхэй. Нэн түрүүн Хүдөө ажахын ажалшадай һайндэртэ зорюулагдаһан “А ну-ка, фермеры!”, айл бүлэнүүдэй хоорондо “Буусын бүлэ” урилдаан энэ жэл үнгэргэгдэхэ. Шэнэ жэлэй эхиндэ “Становись на лыжи !– элүүржүүлгын үдэр” гэжэ мүрысөөн ТОС-уудай дунда үнгэргэгдэхэ. Сагаалган ехэ найртаа “Түрэл нютаг” гэжэ зүжэглэмэл наадам эмхидхэгдэхэ. Заншалта “Баатар-Дангина”, “Нютагайм дуунууд” урилдаанууд үнгэрхэ. Хабартаа “Ашата манай багшанар” , ТОС-уудай дунда шог зугаатай “Хүхюу үдэшэ” гэһэн энеэдэ нааданай баяр үнгэргэгдэхэ. Агуу Илалтада зорюулжа, “Илалта шэрээлсэгшэд” гэжэ зүжэглэмэл наадам үргэн дэлисэтэйгээр бэлдэгдэхэ. “Һүүлшын хонхын” найрта зорюулагдаһан найр үргэн хэмжээндэ заншалта ёһоороо үнгэргэгдэхэ. Тииһээр зунай ехэ найр “Сурхарбаандаа” бэлэдхэл эхилхэл даа.

- Эдэ бүхы хэмжээ ябуулгануудаа бэлдэхэдээ, “Буряад үнэндөө” ханданабди. Сонинойнгоо нюурнуудта шог ёгто зохёолнуудые олоор хэблэжэ байгыт даа, - гэжэ Дүтэлүүрэй соёлой хүдэлмэрилэгшэд манда хандаа.

Хамни нютаг

- Захааминдаа үсөөн буряадтайшье, буряад хэлэеэ гүрэнэйл хэлэн гэжэ үзэдэгшье һаа, буряадаараа уншадаг, “Үнэнөө” захидаг айлнууд бии. Бэшэшье зониие захил хэхыень уряалхабди, - гэжэ Хамниин һургуулиин захирал Сергей Валерьевич Цыренов манда талархалтайгаар дуулгаба.

Иимээр лэ үзэдэг юрэнхы эрдэмэй һургуулинууд Захааминда олон: Закаменск хотын мэдэлэй Холтоһондо, Новостройкодо, 1-дэхи болон 5-дахи һургуулинуудта, аймагай гимназида; Сахирта, Баянголдо, Харсаада, Сээжэдэ.

Нэгэдэхи һургуулиин буряад хэлэ бэшэгэй багша Долгорма Цыреторовна Омоктуеватай хөөрэлдэбэбди. Энэ һургуули 800 гаран һурагшадтай. Мүнөө жэл 11-дэхи хоёр ангиин 40 һурагшад дүүргэхэ. Долгорма Цыреторовнагай дүүргүүлхэ ангида холисоогүй буряадууд гэнэ.

Буряад хэлэ үзэхэдөө, хэшээлдээ класс хубаарна. Тиимэһээ багша аяар 34 частай, теэд салингынь багал даа.

- Буряадаараа хүдөөһөө ерэһэн хүүгэд бэрхэнүүд байдаг. Хотын хүүгэд ядалдаха даа, заримдаа ород яһанай үхибүүд дээртэжэ байха. Тиибэ яабашье, аймаг, улас соогоо үнгэргэгдэдэг буряад хэлээр бүхы урилдаануудта манай һурагшад хабаадажа, шангай һууринуудые абадаг. Һүүлэй үедэ буряад хэлээр яһала номууд хэблэгдэдэг болоо, электронношье һуралсалай ном бии. Тиибэшье уншаха ном дуталдана, эндэ “Буряад үнэмнай” туһа болоно, - гэжэ багша хөөрэнэ.

Сээжэдэ (Михайловка)

- Ород, буряадууднай үлүү дутуу бэшэшье һаа, хэлэеэ мартаһан буряадууд гээшэбдил даа, - гэжэ “Уран Дүшэ” нэгэдэлэй гэшүүн, Буряадай соёлой габьяата ажал ябуулагша, Ородой Холбооной Уран зохёолшодой холбооной гэшүүн Цыбикжаб Найданов голхоролтойгоор хөөрэнэ. – Харин урданиинь ородууднай буряадаар тордиһогүйгөөр зугаалдаг һэн. Далаад оноор һургуулида буряад хэлые болюулһанайнь аша үрэ иигэжэ гарабал даа, суглаан дээрэ болиит, яажа байнат, эхэ хэлэнһээнь һалабал, арад бэшэ болохолди гэхэдэм, нэгэ совет арад болохомнай гэжэ намайе ендэрһээ шэрэжэ буулгаа һэн. Харин нүгөөдэ нүхэрым КПЗ-дэ арбан хоногоор һуулгаа бэлэй. Тиигэжэл түрэл хэлэнэйнгээ ула мүрыень мухардуулһан зомди.

Дайдын холо Далахай

Нютагай зон үни холоһоо түрэл “Үнэнөө” уншажа ябаһан ааб даа. Теэд мүнөө почтомнай ехэл оройтожо ерэнэ, гарагай 7-дол хүрэжэ ерэнэ гэжэ гомдолтой байнад.

- Тиимэһээ почтогүйгөөр захил хэлгые ехэтэ дэмжэнэбди. Хямдаар захил хээд, нютагайнгаа зоной ашаар саг соонь абахаар хэлсээ баталхадаа, ехэл һайн гээшэ, - гэжэ “Уран Дүшэ” нэгэдэлэй гэшүүн, Ородой Холбооной, Буряад Уласай габьяата багша Хандажаб Дармаевна Дампилова дэмжээд, нютагайхидтаа захил хэхэдэнь туһалжа байхаяа найдуулба. Мүн баһа һургуулиин захирал Раджана Николаевна шадалаараа туһалхаяа найдуулаа.

Санагада

“Уран Дүшэ” нэгэдэлэй хүтэлбэрилэгшэ Санжай-Ханда Дармаева, “Уран Дүшын” гэшүүн Таисия Мархаева, Буряадай соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ Борис Тарбаев, сомоной дарга Юрий Александрович Дамбаев, Соёлой ордоной захирал Альбина Юрьевна Бандеева, хүүгэдэй сэсэрлигые даагша Алтына Григорьевна, һургуулиин захирал Ирина Викторовна, багшанар, хүмүүжүүлэгшэд гээд лэ олон хүнүүд түрэл сониндоо захил хэлгые уригшалхабди, сэлеэн бүхэндэ ажал ябуулхабди гээ.

Жэл бүхэндэ һургуулияа дүүргэжэ байһан шабинарнай заншалта болоһон зүжэг наадаяа нютагаархиндаа бэлэглэдэг. Ноябриин 4-дэ Санагын дунда һургуули дүүргэхэ (64-дэхи выпуск, хүтэлбэрилэгшэ багша Жаргалма Нанзановна Дымбрылова) үхибүүд наада зугаагаа харуулаа. Соёлоймнай ордон соо багтаха шэнгэхэгүй зон суглараа. Һурагшадай талаан бэлигые Борис Владимирович Дари-Цырен Цыреновна хоёр ехэ бэрхээр мүлиһэн байна. Буряад, кавказ, эвенк, испан, мүнөөнэй хатарнууд “дүлэ гарамаар” гүйсэдхэгдөө. Түрэлхид 14 хамниган хубсаһа уран гоёор оёо. Илангаяа Булат Логинов, Даба Бабалаев, Хэшэгто Жаргалов, Никита Бандеев гэгшэд шалгараа. Мүнөө жэл һургуулияа түгэсхэхэ эдэ залуушуулнай эндэ түрэл хэлэеэ һайнаар мэдэхэеэ харуулаа. Саашадаашье эдэмнай түрэл буряад хэлээрээ сонин сэтгүүлнүүдээ (сүлжээ холбоондошье) уншажа ябаха гэжэ батаар этигэнэбди гэжэ санагаархин омогорхожо байнад.

Захааминай уран зохёолшодой “Уран Дүшэ” нэгэдэлэй гэшүүд түрэл “Үнэнөө”, ”Байгалаа” олоор захихыень аймагайнгаа зоной дунда идхалгын ажал ябуулна. Илангаяа эдэбхитэйгээр Ехэ-Сахирта - Николай Соктоев, Бортодо – Дарима Цыденжапова, Хуртагада – аймагай сониной редактор Долгорма Тогмитова, Мэлэдэ – мүнөө 5-дахи һургуулида хүдэлдэг Дарима Дулмаева түрэл сонин сэтгүүлнүүдээ дэлгэрүүлнэд. Улаан-Үдэдэ ажаһуугша нютагайнгаа зониие Валерий Цыбиков Бадма Гомбоевна Базарова багшатаяа уряалдаг. Бадма Гомбоевнагай ууган хүбүүн, Ивалгын дасанай Дара эхын дуганай шэрээтэ Намжил ламбагай (Владимир Цыренов) нютагаархиндаа хэдэн хэһэг “Буряад үнэниие” захихаяа найдуулаа.

Автор: Сэнгэ Ринчинов
Описание: Заха холын Захаамин аймагаймнай ажаһуугшад "Буряад үнэн" сониноо, "Байгал" сэтгүүлээ ямаршье сагуудта уншадаг, дэмжэдэг һайхан заншалтай юм