​Жэгүүр үреэдэг жэнхэни гуламта

"Буряад үнэн» Хэблэлэй байшанда Буряадаймнай урдаа хараха бэлигтэйшүүл, мэдээжэ уран зохёолшод, суутай эрдэмтэд, түрүү сэтгүүлшэд ажаллаһан гэжэ түүхэһээ эли. Манай сониной энээнһээ урдахи дугаарнуудта алдар солото аха захатан тухай хэдэн толилолго, дурсалганууд хэблэгдээ. Наһанайнгаа аяар 32 жэлыень “Буряад үнэн” сониндоо зорюулһан Туяна Самбялова тухай хөөрэнгүй байхын аргагүй. Туяна Владимировна сурбалжалагшаар, таһагые даагшаар, редактораар ажаллаһан юм. Мүн 2010 оной эхинһээ 2011 оной май һара хүрэтэр Туяна Владимировна “Буряад үнэн” Хэблэлэй байшанай ахамад редакторай, генеральна захиралай уялга амжалта түгэс дүүргэһэн габьяатай. Эдэ жэлнүүд Хэблэлэй байшанай хүшэр үе байгаа гэжэ тэрэ сагта ажаллаһан зон тэмдэглэдэг.

Балшар бага наһанһаа “Буряад үнэнтэй” холбоотой

Домог түүхэтэ Түнхэн аймаг тоонтотой зон уран зохёолдо абьяас бэлигтэй байдаг. Саяан уулын үзэсхэлэн һайхан байгаали хаража үндыһэн Туяна Самбялова уран шүлэгэй нюусатай балшар бага наһанһаа танилсажа эхилһэн юм.

Буряад хэлэнэй багшань, Софья Доржиевна Сотникова, өөрөө Түнхэнэй уран зохёолшодой “Мүнхэ Һарьдаг” нэгэдэлэй гэшүүн, багашуулые шүлэг, рассказ, онтохонуудые бэшүүлжэ һургадаг һэн. Һурагшадайнгаа туршалгануудые “Саяан” болон “Буряад үнэн” газетэнүүдтэ хэблүүлжэ, үхибүүдэй бэлиг мүлихэ, тэдэниие дэмжэхэ гэжэ оролдодог байгаа.

- Өөрынгөө зохёоһон шүлэгүүдые сониной хуудаһанда уншахадаа, амташаад, урмашаад, саашаа зоригтойгоор бэшэжэ эхилээ бэлэйб, - гэжэ Туяна Владимировна энеэн хөөрэнэ.

9-дэхи ангида һуража байхадаа, буряадаар бэшэдэг эдиршүүлэй уласай олимпиадада хабаадаба. Тэндэ Буряадай арадай поэт Цырендулма Дондогойтой түрүүшынхиеэ танилсаһан юм. Бэлигтэй залуушуулые ехэтэ дэмжэдэг Цырендулма Дондогой “Үнэн” сониндоо һурагшадые дахуулан асараад, ажабайдалтайнь, ажалшадтайнь танилсуулаа. Тэрэ үедэ сониндо ажаллажа байһан Буряадаймнай мэдээжэ сурбалжалагшад, уран зохёолшод эдиршүүлые ехэ хүндэтэйгөөр, аятайханаар угтажа абаа бэлэй. “Ямар һайхан зантай, бэлигтэй зон энэ сониндо ажаллана гээшэб гэжэ гайхан, одоо эндэ ажалладаг һаа” гэһэн хүсэл Туянын сэдьхэлдэ һэмээхэн мүндэлэн байгаа һэн.

Үльгэрэй орон - Үнгын голдо

Эрхүүгэй гүрэнэй ехэ һургуулиин буряад хэлэ бэшэгэй таһаг дүүргээд, Туяна Самбялова Эрхүү можын Нүхэдэй аймагай үльгэр домогто Үнгын гол үзэжэ ерэхэ гэһэн бодолдо абтажа, Тангадай дунда һургуулида багшаар ажалайнгаа зам эхилһэн байна.

- Үнгын гол - суута үльгэршэдэй нютаг орон, тэдэнэй түрэһэн гараһан газар дайдыень үзэжэ, танилсажа, энэ гайхамшаг һайхан газар өөрынгөө нюдөөр үзөөб даа. Эндэ ажаллаһан гурбан жэлни намда ехэ туһа, түлхисэ болоо, бэедээ туһатай ехэл юумэндэ һураа һэм, - гээд Туяна Владимировна хөөрэдэг.

Журналистын түрүүшын хэшээл

Теэд Туяна Самбялова журналист болохо гэһэн хүсэлөө алдаагүй, ходол Улаан-Үдэ, “Буряад үнэн” сонин руу сэдьхэлынь татуулжал байгаа. Багшаар хүдэлжэ зоригжоһон хүн“Буряад үнэн” сониндо ерэхэдэнь, тэрэ үедэ ахамад редактор байһан Ревомир Гармаев гурбан даабари үгэһэн юм. Пионерскэ лагерь, барилга болон гэр байрануудай газаа тэрэ үедэ байгуулагдаһан идхалгын талмайнууд тухай статьянуудые бэшэжэ, даабаринуудыень дүүргэжэ, һөөргөө бусахадань, Ревомир Баярович шалгаба.

- Дээдэ Онгостойн “Эспада” гэһэн пионерлагериин ажабайдал тухай статьяем уншаад, энэ юун гэһэн удхатай үгэ гээшэб гэжэ асуугаа. “Хэрэгтэй һаань, толи соо бэдэрһүү, испан үгэл хаш даа гэжэ харюусабаб”, - гэжэ Туяна Владимировна хөөрэнэ.

Барилга болон идхалгын талмайн ажал тухай материалнуудыень магтаад, ахамад редактор “Журналист хүн гээшэ нэн түрүүн “Эспада” гэжэ нэрэ юундэ үгтөөб, ямар удхатай үгэ гээшэб гээд, энээнһээ эхи абан, асууха байгаа гүбши даа, - гэжэ һургаал хэлээд,- зай, бэшэжэ шадахал хүн байнаш, ажаллыш даа, саашань хаража үзэе”, - гээ бэлэй.

Тэрэ гэһээр аяар 32 жэлэй туршада Туяна Самбялова “Буряад үнэн” сониндоо үнэн сэхээр ажаллаа.

Түлбэригүй захил ябуулжа, уншагшадаа олошоруулаа

Туяна Самбяловагай “Үнэндэ” ажаллаха сагта элдэб үйлэ хэрэгүүд ушараал һааб даа. Долоон хоногой дүрбэ удаа “Тусхай дугаар”, “Дүхэриг”, “Бизнес-олзо”, “Уран үгэ” гэһэн хэдэн шэглэлэй сонинууд хэблэгдэжэл байгаа. Ажалаа хайшан гэжэ һайжаруулхаб, яагаад уншагшадайнгаа тоо олошоруулхаб гэһэн гол асуудал табигдаа һэн. 1996 ондо “Буряад үнэн” сониной 75 жэлэй ойдо зорюулагдажа, жэлэй туршада ямаршье түлбэригүйгөөр захил хэгдэһэн байна. Буряад ороной ажаһуугшад түлбэригүй захил хүүлэхэдээ, олоороо сониноо уншажа захалаа. “Буряад үнэн” уншажа амташаһан зон удаадахи жэлдэнь мүнгэеэ түлэжэ, захил хэдэг болоод, сониной хэһэг эгсэ дээшэлээ бэлэй.

“Одон” журнал Москваһаа дэмжэлгэтэй һэн

1998 ондо хүүгэдтэ зорюулагдаһан сэтгүүлнүүдые Ород гүрэн дотор дэмжэжэ эхилээ бэлэй. Тиигэжэ “Буряад үнэн” Хэблэлэй дэргэдэ “Одон” сэтгүүл байгуулагдаа һэн.

- Буряад хэлэн дээрэ гарадаг ори гансахан сэтгүүл хадаа Москваһаа мүнгэнэй талаар дэмжэлтэ абадаг һэн. Ород, буряад хэлэн дээрэ, зарим сагта англи хэлэн дээрэшье хэблэгдэдэг байгаа. Эндэ ажаллажа байхадаа, бүхы Буряад Уласай аймаг, нютагуудай эдир сурбалжалагшадтай ажал ябуулдаг байгааб, - гэжэ Туяна Самбялова тэмдэглэнэ. Буряад хэлэн дээрэ зохёохо үхибүүдые элирүүлгын ажал тэрэшье үедэ, мүнөөшье сагта тон хэрэгтэй, шухала ажал гээшэ. 2014 ондо “Одон” сэтгүүл мүнгэ зөөриин хомор болоһон ушарһаа хэблэгдэхэеэ болиһон юм.

Бэлигтэй халаан «Үнэниие» залуу болгоо

Туяна Владимировнагай олониитын ажалай болон залуушуулай таһагые даагшаар ажаллажа байхадань, 1995 ондо Буряадай гүрэнэй ехэ һургуулиин бүлэг оюутад практика гараһан юм.

- Буряад хэлэндээ хурса, һонор залуушуул бии болоо һэн. Батамүнхэ Балданов, Бадмажаб Гындынцыренов, Баяр Балданов, Дэжэд Мархадаева, Лопсон Гергенов, Борис Балданов, Владимир Дашинимаев гэгшэд, нэгэ һүрэг залуушуул, редакцидамнай харгылдаг болоо һэн. Тэдэнэрэй дээдэ һургуулияа дүүргээд, манда ажалда ороходонь, “Үнэнэймнай” коллектив нэгэ доро залуу болошоо һэн, - гэжэ Туяна Владимировна дурсана.

Һүниндөө ажалаа хэдэг бэлэйбди

Үнгэрһэн зуун жэлэй 1990-ээд онуудай шахардуу хүшэр байдалда журналистын ажал шэлэһэн зон түрэл сониндоо нэгэшье урбажа байгаагүй. Саг хүндэ, салин бага, үшөө тиигээд саг соогоо түлэгдэхэгүй - иимэшье үедэ урмаа хухарангүй, булта хэһэн ажалаа үргэлжэлүүлжэл ябаа. Ардан Ангархаев Хэблэлэй байшан байгуулжа, ехэ ажал ябуулаа.

- Бидэ өөһэдөө вёрстко, корректура, редакторай ажал, һүниндөө фальцовко хэдэг һэмди. Тиигэжэ өөһэдөө суглуулжа, түрүүшынгээ номуудые хэблэлдэ бэлдэжэл, “Буряад үнэн” Хэблэлэй байшаниие хүл дээрэнь гаргаа бэлэйбди, - гэжэ тэрэ үедэ ажаллагшад хөөрэдэг.

Туяна Владимировна сэрэгэй алба хаагша Гомбо Самбяловтай хуби заяагаа ниилүүлжэ, гэр бүлэ болоһон. Гомбо Нуржаевич наһанайнгаа амаралтада гарахадаа, “Үнэн” сониной фотокорреспондентээр ажаллаа һэн.

Описание: Т.Самбяловагай наһанай нүхэр Г.Самбяловта шагнал барюулагдана

Найдамтай харууһан доро ороо

“Буряад үнэн” сонин хадаа үнэн сэхэ ажаллаһан хүбүүд, басагадаа үргэдэг юм. Эндэ ажаллахада, дали ургаһан мэтэ болодог гэжэ олон зон тэмдэглэдэг. Туяна Самбялова наһанайнгаа горитойхон хубиие энэ ажалда зорюулха үедөө олон жэлнүүдтэ досоогоо бөөмэйлжэ ябаһан хүсэлөө бэелүүлээ - 2011 ондо тэрэ хэлэ бэшэгэй эрдэмэй дид-доктор болоһон юм.

- Диссертаци хамгаалһандаа суг хамта хүдэлһэн зондоо ходол баяртай ябадагби. “Буряад үнэндэ” хүдэлхэ ехэ буянтай, жаргалтай хүн байгааб даа, - гэжэ Туяна Владимировна мэдүүлбэ.

Мүнөөшье Буряадайнгаа түрүү сонин – “Буряад үнэн” Хэблэлэй байшантаяа холбоогоо алдаагүй, хамта хүдэлһэн нүхэдтэеэ уулзаһан зандаа. “Үнэндөө” боложо байһан үйлэ хэрэгүүд, шэнэ һонин тухай хөөрэлдэжэ, ажалаа саашань яагаад һайжаруулхаб, хүгжөөхэб гэжэ хэлсэжэ, зүбшэлсэжэ байдаг.

- Хэблэлэй байшанай захирал Баяр Дашеевич Балданов, намайе халажа абаһан Бадмажаб Валерьевич Гындынцыренов гэгшэд минии шабинар ха юм даа. Һанаандамни ехэ һайн байна. “Үнэнэй” уурхайһаа гараһан дальбараанууд далижажа, гэдэргээ бусаад, уурхайгаа өөдэнь татаха гэжэ ехэ найданаб, омогорхоноб, - гэжэ Туяна Самбялова талархалаа мэдүүлнэ.