​Саһанай шэди

Байгаалиин үзэгдэлнүүд гайхамшаг даа. Үбэлэй ерэхэдэ, сагаан хүбэн хүнжэлөөр тала дайдамнай хушагдадаг. Сагаан саһа хараад, хүн бүхэн баясадаг ёһотой. Илангаяа балшар бага наһаяа һанахада, һонин: түрүүшын саһанай ороходо, шарга, санаяа гаргаад, һолжорхош. Теэд хүүгэн саһан хара газартай холисолдон, дары түргэн хайлашаха. Огторгойһоо сагаан саһан орожол байха, абаахай саһаханууд альган дээрэшни унажа, аргааханаар хайлаха, хүбэн саһан “намаар наадыш” гэһэн мэтээр дуудажал-дуудажал байха. Саһанай ехээр ороод, хүнгэрэгэй бии болоходонь, хотонойнгоо үхибүүдтэй саһан хүүхэлдэйнүүдые дархалхаш. Иимэл байгаал даа, балшар бага наһанаймни саһата үбэлэй үдэрнүүд! Мүнөө үхибүүд саһан хүүхэлдэйнүүдые дархалхаа болишоо.

Үргэлэй саһан хүүхэлдэй

Юуб гэхэдэ, славян яһатанай элинсэгүүдэй үльгэр түүхын ёһоор, анхан сагта эдэ хүүхэлдэйнүүдые наадахын түлөө бэшэ, харин тусхай үргэл бүтээхэеэ дархалдаг байгаа бшуу. Урданай нэгэ заншал тухай хэлэбэл, һамгад түрэхэеэ һанаагүй һаа, хүүхэлдэйе саһан соо буладаг байгаа. Тиигэжэ тэдэнэй һүнэһэн саһан хүүхэлдэйнүүд руу орожо, тала дайдаар тэнэдэг байгаа гэлсэдэг. Саһа мүльһөөр дархалһан амитад үбэлэй ерэхэлээр, дулаан саг хүрэтэр амиды голтой болоод, бүхы муу юумэ, сүйд татана гээд дэлхэйн арадуудай домог, үльгэрнүүд соо байдаг. Жэшээлхэдэ, Андерсенай Саһан хатан ерэжэ, хүн зондо зоболон үзүүлхэеэ һэдэлгэ хэнэ. Альпын хадануудта төөриһэн аяншалагшад, хонодог буудалаа оложо ерээд, саһан хүүхэлдэйнүүд болоод, һалхи шуурганай эхилхэдэ, амиды мэтэ болодог гэжэ домоглогдодог. Харин хабартаа бүхы юумэн амидыржа, дулаахан наранай элшые байгаали хүлеэн, угтан байдаг.

Тиигэжэ саһанай орожо эхилхэдэ, газар тогтоһон шэнги болоод, юумэн ургахаяа болидог ха юм. Хада газарта ажамидардаг арадуудта саһан, мүльһэн – булта амиды юумэндэл үзэгдэдэг. Тиимэһээ оршон тойронхи саһатай байгаалитай газартаа ходол шүтэжэ, найдажа, номгоруулжа байдаг юм.

Ород арадай талын аймагууд тухай үльгэрнүүд соо саһан хүйхэрнүүд хүн зоной ябадалда саһатай шуурга, һалхи дуудадаг, аяншалагшадые төөрюулдэг гэжэ хэлсэдэг. Хойто зүгэй полярнигууд мүльһэн дээрэ һалхи шуурган гэжэ үгые шангаар хэлэдэггүй, хэлэбэл, нэрэеэ дуулаад, заабол ерэхэ гэлсэдэг. Буряад малшад “шоно” гэжэ хэлсэдэггүй, харин “хүдөөгэйхи” гэһэн үгөөр нэрлэдэг ха юм. Дэлхэй дээрэ заншалта бэлгэ, зүн тэмдэг гэхэ гү (примета) баримтагүй байдаггүй, урдын зоной хэлсэдэг, сахидаг заншал зүйтэйл байгаа бшуу.

Саһанай һайн нүлөө ехэ

Теэд саһан ганса муу бэшэ, мүн баһал һайн нүлөөтэй юм. Саһан хушалта доро газар амардаг, таряалан абарагдадаг. Дээрэһээ унаһан саһан тухай хэлэхэ болоо һаа, бидэ үшөө багаханууд байхадаа, саһан юунһээ бүридэнэб, яахадаа багахан, томонууд абаахайнууд болоноб гэжэ мэдэдэг болоо аабзабди. Дээрэһээ унахадань, дулаан агаар доошонь шэдэхэ, хүйтэн амисхал газар руу унагааха, тиигэжэ элдэб гоё сэсэгүүд, мүшэхэнүүдэй дүрсэтэйгөөр һарбайгаад байһан альган дээрэтнай унаха. Зүгөөр саһахан бүхэн адли бэшэ, заабол ондо ондоонууд байдагынь гайхалтай. Эгээл хүн түрэлтэн шэнги, адлихан хүнүүд дэлхэй дээрэ байдаггүй ха юм.

Саһан, уһан муу һайн мэдээсэл суглуулдаг

Мүнөө үеын эрдэмтэдэй шэнжэлэлгын мэдээгээр, уһан хүрэхэдөө, оршон тойронхи бүхы мэдээсэлнүүдые суглуулан, хадагалаад байдаг. Тиигээд, хабарай наранай түрүүшын элшээр хадагалагдаһан бүхы мэдээсэлнүүд хайлан үгы болошодог. Хабартаа бүхы байгаали шэнээр һэрижэ, шэнээр амилжа захалдаг ха юм. Тиимэһээл Шэнэ жэл үбэлэй тэнһээ эхилдэг хаш. Үбэлэй тэн болотор орон дэлхэйн тала дайда ехэхэнээр саһанда хушагдаад, бүхы муу, муухай юумэн үгы хэгдэжэ, хүн зоной һайхан һанал, найдал шэнээр мүндэлдэг ха юм даа!

Саһан тухай һонин мэдээсэлнүүд

Дэлхэй дээрэ эгээл томо саһахан үзэгдэһэн юм. Тэрэнэй диаметр аяар 38 сантиметр хүрэһэн байна.

1944 оной апрелиин 30-да Москва хотодо страус шубуунай үдэн шэнги аад, хүнэй альганай шэнээн саһан ороһон байна.

1969 оной Рождествогой үедэ Швейцарида хаб хара саһан ороһон гэхэ. Тэрэ саһа амталжа туршаһан зон тэрэ дары үхэшэһэн юм. Тэрэ хара саһан ДДТ инсектицидэй холисотой байгаа.

1955 ондо Калифорнидо ногоон саһан ороһон юм.

Саһаханууд уһанай сөөрэм руу унахадаа, дуу гарадаг, зүгөөр тэдэнэй абяа хүнэй шэхэн дуулахагүй, харин уһан соо ажамидардаг загаһад тэрэ абяанда угаа дурагүй юм.

Франциин король 14-дүгээр Людовигой һамган мадам Ментенон ааяма халуун зунай сагта хүнгэрэг саһан соо шаргаар һолжорхоёо һанашоо ха. Харин нүхэрынь Версалиин харгыгаар дабһан саахар хоёроор мүльһэ хэжэ, хатан нүхэрэйнгөө хүсэлыень дүүргэһэн байгаа ха.

Гэхэтэй хамта, бүмбэрсэг дэлхэймнай ажаһуугшадай хахадһаа олонхинь ёһотой саһа хаража үзөөгүй бшуу. Тиимэһээ бидэ шэрүүхэн уларилтай, жэлэй 5 һара соо үбэлтэеэ хахасадаггүй жаргалтайл зон болонобди. Саһа хаража, саһан дээрэ хүльбэржэ, саһаар наадажа байдагбди. Саһанай хайлан ошоходо, бүхы муу муухай юумэн, үбшэ хабшан – булта манай ажабайдалһаа хобхорон, хайлан ошодог ха юм. Тиихэдээ бидэ жаргалтайбди. Шэнэ жэлэй мэндэ амар!