​Залуу наһанай залитай үе

Январиин 25-да гэгээн Татьянын үдэр гэжэ олондо мэдээжэ. Энэ үдэр оюутадай һайндэр үргэнөөр тэмдэглэгдэдэг заншалтай.

1775 оной январиин 25-най үдэр Москва хотодо дээдэ һургуули нээхэ тухай тогтоол хаан шэрээдэ һууһан Елизавета Петровна Романова баталһан байна. 2005 ондо Ородой Холбооной Уласай Юрэнхылэгшэ Владимир Владимирович Путин энэ үдэрые «Ород гүрэнэй оюутадай үдэр» гэһэн зарлиг гаргаһан юм. Тиигэжэ оюутад хуулита ёһоор баталагдаһан һайндэр тэмдэглэдэг болоо.

Болбосоролой болон эрдэм ухаанай яаманай тоо баримтануудай еhоор, 2016 -2017 һуралсалай жэлдэ Буряад Уласай дээдэ һургуулинуудта 27430 оюутад һурана. Тэдэнэй 25185-иинь гүрэнэй дүрбэн дээдэ һургуулинуудта һурана. Нэрлэбэл, Буряадай гүрэнэй ехэ һургуули, Буряадай гүрэнэй хүдөө ажахын академи, Зүүн Сибириин гүрэнэй соёл урлагай дээдэ һургуули болон Зүүн Сибириин гүрэнэй технологиин болон хүтэлбэриин университет болоно. Очноор 12954, заочно таһагта 3133 оюутад һурана. 2016 ондо тус дээдэ һургуулинуудта 5150 оюутад hурахаяа ороһон байна. Түлбэригүйгөөр һурадаг оюутадай тоо зуунай 46,8 хубинь болодог, түлбэригүйгөөр очно һурадаг оюутадай тоо 65,6 процент гэжэ тоологдоно.

Оюутанай хаһа юунтэйшье жэшэшэгүй, согтой залитай, хүнгэн солбон, эгээл сэнгүү үе гэжэ бүхы хүнүүдтэ һанагдадаг. Дээдэ мэргэжэлдэ hуража байһан залуушуул ажабайдалай орёо асуудалнуудта нэгэшье һанаата болодоггүй гэжэ ажаглахаар байдаг. Юундэшьеб тэдэниие аргагүй сүлөөтэй зон гэжэ тоолодог. Үнэн дээрээ оюутан бүхэн олон асуудалнуудые шиидхэдэг гээшэ ааб даа. Һая һургуули түгэсхэһэн, аба эжын дали дороһоо ниидэн гараһан гүлмэрхэн үхибүүн өөрынгөө саашанхи ажабайдал тухайгаа бодолгото болоно. Анхан анхаралаа хандуулдаггүй байһан ажабайдалай асуудалнуудые тэдэнэрэй шиидхэхэ саг ерэнэ. Тиигэбэшье һанаа үнөөндэ дарагдангүй, нэгэ зүб мүрынь олоод лэ байха. Залуу зоной зан абари тиимэ ха юм даа.

Оюутан хаһынгаа эгээл һонин ушарнууд тухай хөөрэхыень хэдэн хүнүүдтэ хандабабди.

Александр Шодонов, «Байгал» театрай хүгжэмшэн:

- Гурбадахи курсда һуража байхадаа, бүхы бүлэгөөрөө хэшээлһээ зугадажа, спортзал ябашообди. Тэндэ ороод, наадажа байтарнай багшамнай ерээд:

- Юун боложо байнаб? - гэжэ асууба. Суг һуража байһан нүхэдни Саша хэшээл болохогүй гэжэ маанадта хэлээ гэһэн харюу үгэбэ. Бинь гайхашоод, юушье дуугархаяа мэдэхээ болёод дуугай зогсобоб. Багша нэгэн хоёр хараагаад, теннис наададаг столой ойро ошоод зогсобо. Тиигээд нэгэ хэшээлэй туршада багшатаяа теннис наадажа үнгэргөөбди. Энэ ушар ходол һанажа ябадагби.

Солбон Субботин (эгээл дээрэхи гэрэл зураг дээрэ), Буряадай драмын театрай артист:

- Оюутан хаһын һуралсалай түрүүшын үдэрнүүд эхилбэ. Хүдөө нютагуудһаа сугларһан бидэнэр хоорондоо танилшье, нүхэдшье болообди. Нэгэтэ үглөөгүүр танил хүбүүнтэеэ уулзаад, трамвайда һуугаад, хэшээлдээ ошожо ябабабди. Трамвай соо хүн зон олон, хабшуу байһан аад, үсөөн боложо эхилбэ. Гэнтэ тэрэ нүхэрни: «Ты так можешь?» - гээд, хүн зоной барилсаха түмэртэ шагтагалдаад, бэеэ үргэжэ эхилбэ. Би гайхаад, болииш, хүнүүд хаража байна гээд, саашаа болобоб. Кондуктор эхэнэр дүтэлбэ. Тэрэнэй юумэ хэлэхэдэнь, минии нүхэр балайшье тооногүй, үшөө урдаһаань дуугарна. Тиигэжэ байһаар, ой, нога устала, гээд, углууда байдаг улаан хайрсаг дээрэ ошоод һуушаба. Һуухатайгаа хамта, намайгаа трамвайгаар дүүрэн нэрээрни ооголно: «Ерыш наашаа, Һуугыш». Би тиихэдэнь дуулаашагүй болоод, буруу хараад, өөрынгөө хүрэхэ буудал хүрэтэр тэсэжэ ядан ошобоб. Иимэрхүү ушарнууд боложол байдаг гээшэ ааб даа. Энеэдэтэй гү, али гайхалтай гү – бү мэдэе.

Аюна Ардаева, Монголой гүрэнэй соёл урлагай дээдэ һургуули дүүргэгшэ:

- Монгол гүрэндэ һуража байхадаа, түрүүшээр хэлэ мэдэхэгүй байһандаа сула энеэдэтэй ушарта ородог байгааб. Нэгэдэхи курсда һуража байхадаа, уран зурагай хэшээлэй үедэ хэжэ байһан ажалаа орхёод, газаа гарабаб. Ороходомни, һуужа байһан стулни байбагүй. Иишэ тиишэ харасагаагаад, захаамин нютаг хэлээрээ асуубаб: «Хаанаб минии шэрээ?». Суг һурадаг нүхэдни гайхаад, намда харюусана: «Шамда шэрээ үгы лэ». Тиихэдэнь би англи хэлэн дээрэ асуугааб. Ойлгосолдоходомнай, монгол хэлээр шэрээ гээшэмнай стол, харин стул – сандали байгаа. Удаан саг соо энэ ушар тухай һанаад, энеэдэ наадан бологшо һэмди. Тиигэжэ би аргагүй зоригтойгоор үгы болоһон столоо бэдэрээ ха юмби.

Екатерина Вахняк, Буряад Уласай гүрэнэй циркын артист:

-Би оюутан байхадаа, наһанайнгаа нүхэртэеэ тоглолтодо бэлэдэхэлэй үедэ тайзан дээрэ танилсаһан байнаб. Һуража байхада, ехэ һонирхолтой, хүхюутэй байгаа. Олон тоото хэмжээ ябуулгануудта эдэбхитэйгээр хабаададаг һэмби. Үшөө нэгэ ушар тухай бүхы наһаараа һанажа ябадагби. Хэшээлдээ һуужа байтараа, гэнтэ обёорон гэхэдэм, бүхы бэеэрни эшэргэнэ гарашоод байба. Гайхаад, эмшэдтэ ошоходом, ехэнхидээ багахан хүүгэдэй үбдэдэг жэжэ улаан, халуун эшэргэнэ (ветрянка) хүрэшэһэн байгаа. Арбан найма наһандаа иимэ үбшэндэ дайрагдаад, ехэ гайхаашьеб, айгаашьеб, хүхеэшьеб.