​Барилгын заха бариһан Иосифнай

Иигэжэ Чисаанын дунда һургуули хамта һураһан үетэниинь Иосиф Константинович Шаракшинов нүхэрөөрөө омогорхожо ябадаг юм. Тэрэ 1952 оной намарай алтан хаhада газар зүй (географи) заадаг багшын гэр бүлэдэ долоон үхибүүдэй хоёрдохинь боложо, дэлхэй дээрэ мүндэлhэн юм.

Балшар наһаяа һанахадам

Бидэ һургуулида ороодүй байхаһаа хүршэнэр байһан һэн тула хамта наадажа, хүхижэ ябагша hэмди. Манай бүлэ Загаhата нютагай баруун захада ажаhуудаг байhамди. Иосифой бага ябахаhаа ухаан бодолоороо hонор, hүбэлгэн, бэеэрээ хүнгэн ябадагыень өөрөө бүри бага ябахаһаа хаража, нүхэсэжэ, өөдөө болоһон хадаа мэдэдэгби.Тэрэнэй һургуулида орожо, нэгэдэхи ангиин һурагша болоходо, Шаракшиновтанай гэр бүлэ hургуулидаа дүтэлжэ зөөгөө hэн. Һургуулиин һурагша ябахадаа, тоо бодоходоо түрбэлгүй хурса, бусадшье хэшээлнүүдтээ хурдан мэргэн ухаатай агша hэн. Һургуулида һураһан арбан жэлэй хугасаа соо элдэб олон ушар тушаалдаа hааб даа. Мүнөө далан наhанай хорёодо ороһон бидэ hургуулида һураһан сагаа юунhээшье сэнтэйгээр hанажа ябадагбди. Тиигээд «Бэлигэймнай эхин - тоонтоhоо» гэжэ түсэл (проект) бэелүүлжэ байхадаа, өөр өөрынгөө ябадал, энэ наhандаа бүтээһэн ажал хэрэгүүдээ, үнгэрһэн жэлнүүдээ дурсаха дуран хүрэхэ байна.

Наадахаш дурамнай хүрэгшэ һэн…

Һургуулида hуража байхадаа, бидэ хамтын ажалда ехэ хубитаяа оруулагша hэмди гэжэ тодоор hанагшаб. Нэгэдэхи ангиhаа захалаад, үтэгжүүлгэ хэхэ үнэhэ, яhанhаа бутаргаhан талха гэхэ мэтын юумэ совхозой поли абаашагша hэмди.

5-6-дахиин болоходоо, үбэлэй сагта ой ошожо, hургуулидаа хэрэгтэй түлеэ залһа бэлдэгшэ hэмди. Томошуулай модо унагаажа үгэхэдэнь, бидэ, һурагшад, тэрэнэй мүшэрнүүдыень сабшажа, сэбэрлэдэг һэмди. Эсэхэ сусахые ухаандаа оруулдаггүй наһан байгаал даа. Ажалаа хэхэдээ, ото хүхюутэй ябахаш. Саhанда умбажа наададаг байгаабди. Гутал, бээлэймнай нэбтэ норохо, юумэеэ хатаахын тула түүдэг табигша бэлэйбди. Хэды тиигэбэшье, мүнөө hанахадам, нилээд горитой ажал хэдэг байһан байнабди.

Хабарай сагай эхилхэдэ, таряа тарилгада маанадые хабаадуулагша hэн. Заримдаа үдэр һүнигүй хүдэлдэг байгаалди даа.

Загаһатада юундэ могой амидардаггүйб?

Иосифнай hүни болоходо, моридые маналсахаяа ошодог байгаа. Наһажаал адуушад элдэб һонин юумэ хөөрэлдэжэ һуудаг һэн ха.

- Тэдэ зоной хөөрэлдэхые шагнажа, урданай буряадуудай ажабайдал тухай олон юумэ мэдэхэ болоһон хүмби. Гүн удхатай оньһон үгэнүүдые, арадай сэсэн һургаал заабари хадуужа абаһан байгшаб, - гэжэ суг һураһан нүхэрнай омогорхожо хөөрэдэг.

Нэгэтэ һүниин манаанда Иосифой гарахадань, үбгэд могой тухай зугаалжа байба.

- Үнэхөөрөөшье, могой гээшэ Чисаанаар дүүрэн мүлхидэг аад, Загаһата нютаг нэгэшье ородоггүй һэн. Удхыень тэдэ үбгэдни иигэжэ тайлбарилдаг байба. Манай нютаг ерүүл зониие угаа дэмжэдэг. Харин нютагыемнай хэнэйшьеб орхижо ябахаяа һанаа һаань, дайдымнай эзэд дурагүй байха. Иимэрхүү олон хөөрөөнүүдые шагнаһан аабзаб даа, - гэжэ Иосиф нүхэрнай хаа-яа хөөрэдэг.

Нютагаа үргэжэ ябаа

Иосиф Константинович техникын талаар бурханһаа бэлигтэй байһан тула уулаһаа үндэр, уһанһаа гүн амжалта туйлахам гэжэ дэлхэйн ондоо ямаршье нютагта түбхинөөд, эрхимүүдэй зэргэдэ хүдэлхэ аргатай байһан. Хэды тиимэ байбашье, түрэл тоонто Загаhатадаа ажаллахаяа бусаад лэ байдаг һэн.

- 1969 ондо hургуулияа һаял дүүргээд байтарни, түрэл совхоздоо хүдэлхэ тухай дурадхаа hэн. Тиигэжэ бидэ суг һуража байһан зарим нүхэдтэеэ совхозой ажалшад болообди. Гурбан жэлэй туршада түрэл совхоздоо гуниггүй ажаллаад, Зүүн-Сибириин гүрэнэй технологическа дээдэ һургуулиин оюутан боложо, мэргэжэлээ дээшэлүүлһэн байнаб. 1976 ондо тэрэнээ дүүргээд, Загаhатаяа бусажа, барилгашан прораб болоо һэнби, - гэжэ Иосиф хөөрэдэг.

Эгээл тэрэ жэлдэ гэртэхинэйнгээ буусада орожо ерэхэдээ, Иосифнай мэргэжэлээ гэршэлһэн дипломойнгоо хажуугаар хатан дангина бэритэй болобот гэһэн һони түрэлхидтөө хүргэбэ. Наһанайнгаа хани Татьяна Цырендашиевнатаяа түрэһэн нютагтаа түбхинөө.

Иосиф Константиновичтан мүнөө дүрбэн тэгшэ хүбүүдээ гарыень ганзагада, хүлыень дурөөдэ хүргөөд, айл аймаг болгонхой, аша зээнэрэйнгээ бүлэнүүдэй байра байдал бата бэхеэр түхеэрэнхэй юм. Хамта дээрээ тэдэнэр юhэн ашатай, юрэдөөл сүлөөгүй ябадаг гэжэ бидэ, нүхэдынь, мэдэдэгбди.

Шаракшинов-Осоровтоной гэр бүлэ

- Би 1982 ондо сэрэгэй албанда мордооб. «Владивосток – Москва» гэжэ түмэр замай барилгада хубитаяа оруулааб. Хоёр жэлэй үнгэрхэдэ, тоонто нютагтаа, гэр бүлэдөө, бишыхан хүбүүндээ бусажа ерээб. Тиигээд эхилһэн ажалаа үргэлжэлүүлээ аабзаб даа.

Тэрэ жэлнүүдэй туршада Иосиф Константиновичиин эдэбхитэйгээр хүдэлхыень, дүй дүршэлтэй хүтэлбэрилэгшэ байһанииень мэдэхэдээ, аймагай захиргаанай хүдэлмэрилэгшэд Хэжэнгын аймагай барилгын һалбари даажа абахыень дурадхаба. Гурбан жэлдэ урагшатай хүдэлөөд байтарнь, түрэл совхозойнь ажалшад коммунис намай эхин эмхиин (парткомой) секретарь болгожо hунгаба.

Парткомой секретаряар, удаань совхозой захиралаар хүдэлжэ байхадаа, нютагайнгаа зоной, загаһатаархинайнгаа, ехэл урагшаа hанаатай, эрмэлзэлтэй зон байһыень сэгнэжэ абаа hэм гэһэн һанамжаараа маанадаараа хубаалдадаг.

- Хонишод, hаалишад, механизаторнууд, хүдөөгэй юрын ажалшад тухай һайханаар дурсан хэлэлтэй. Цыдып Казанович Потеев, Анна Тыхереновна Солхонова гээд лэ олон ааб даа. Тэрэ сагта совхозой түрүү ажалшадта Москва хото ошожо, ВДНХ хараха арга боломжо гүрэн олгодог байгаа. Тиигээд хүдөөгэй юрын ажалшад ниислэл хото хаража, олон юумэ мэдэжэ абадаг, тэндэ ошожо ерэһэндээ бүхы наһаараа омогорхожо, үри хүүгэдтээ хөөрэжэ үгэдэг заншалтай hэн, - гэжэ Иосиф Константинович хөөрэнэ.

Совхозойнгоо захиралаар хүдэлхэ сагтань элдэб ушарнууд хамтын ажахын ажабайдалда тохёолдоо. Зүблэлтэ гүрэн һандараа, совхоз үгы болоо. Хани нүхэрнай хамагые тэсэжэ, олохон туршалгануудые дабажа гараа…

Манай ангиин омогорхомоор хүбүүдэй нэгэн Иосиф бүхы Буряад ороной барилгын һалбарида хубитаяа оруулһан хэбээрээ. Олохон нютагуудта баригдаһан гэрнүүдтэ Иосиф Константиновичай гар хүрэһэн байха. Наһанайнгаа амаралтада гараһаншье һаа, нүхэрэймнай бэлиг талаан, дүй дүршэл үргэн олониитэдэ хэрэгтэй байһандань бидэнэр, нэгэ ангиинхид, оморгонобди.

Бусалһанһаа ама хүрэ, бууралһаа үгэ дуула

«Биб гэһэн гансаараа, бидэ гэһэн хамтаараа» гэһэн арадай сэсэн үгые Иосиф Константинович бага ябахадаа нэгэнтэ бэшэ дуулаһан байха. Үшөө тиихэдэ сугтаа адуу манадаг үбгэжөөлнүүдынь ганса хүн айл болохогүй, ганса сусал гал болохогүй гэжэ хэлэһэн лэ байха. Тиимэл хадаа ургажа ябаһан улаан бургааһадта ухаа нэмээхэ, ажабайдалай баян дүй дүршэлтэй танилсуулха удхатай «Үе үеын холбоо» гэжэ ниитэ гаршаг доро Загаһата нютагаар үргэнөөр соносхогдоһон «Бэлигэймнай эхин - тоонтоhоо» гэжэ түсэлые Иосиф нүхэрнай хани халуунаар дэмжээ. Мүнөөнэй үхибүүд наһажаал зоной ажабайдал, энэ наһаараа хэһэн ажал, бэлиг шадабари тухайнь мэдэжэ абаха зуураа, өөрөөшье хожомоо мэргэн хүтэлбэрилэгшэ, бэрхэ ажалшан болохо аргатай ха юм даа. Эхэ эсэгын буянгаар Загаһата нютагта түрэһэн бидэнэр нютагайнгаа татасада баясажа, Иосиф Константинович шэнги бэрхэ хүнүүдэй ерээдүйдэ олон болохын тула оролдохо ёһотойбди.

Манай ангиинхид Иосифоо амаршална

Авторай гэрэл зурагууд