​Геннадий Лхасаранов: "Залуу халааниие залан дэмжэнэбди"

Хэжэнгэ аймагай олониитэ түрэл аймагайнгаа засаг даргаар Геннадий Лхасарановые үнгэрһэн намар хоёрдохиёо һунгаба. Энэ хүн олон үгэтэй бэшэшье hаа, үнгэрһэн түрүүшын болзорой туршада хүдөө нютагуудай ажабайдалда горитой хубилалтануудые оруулжа үрдеэ.

Тоолохо болоо һаа, «Хэ­жэнгэ» сониной редакци болбосон түхэлтэй байратай болобо. Аймагай түбэй гол гудамжанууд һая болотор хара нүхэн шэнги харанхы соо байдаг аад, мүнөө гэгээн үдэр дунда ябаһан мэтэ гэрэлтүүлэгдэбэ. Шалсаана буурал баабайн обоо жэл бүхэндэ тахигдадаг. Урдань тахилгада хабаадаһан хүнүүд хэрэгээ бүтээһэн газартаа барилдажа, һур харбажа бай­даг һаа, мүнөө захиргаанай оролдолгоор нам һуужа, ба­рилдаа хараха, һур харбагша­дые сэгнэхэ газартай болоо. Мүн лэ Хэжэнгын «сагаан гэрэй» эзэнэй хёрхо нюдэн доро һургуулинуудай хо­рёо хото болбосон түхэлтэй, ерэһэн айлшадай дура тата­ма болгогдоо. Уруудаһаниие өөдэнь татаха удха түгэлдэр хүдэлмэри ябуулжа байба­шье, сурбалжалагшатай зол­гожо хөөрэлдэхэдөө, Генна­дий Зундуевич «муу эрэ бэеэ магтаха» гэһэн буряад ара­дай сэсэн һургаал бүримүhэн баримтална.

- Хэжэнгэ аймагай со­циально-экономическа байдал мүнөө дээрээ ямар байнаб?

- Манай Хэжэнгэ аймаг Буряад Уласай ажабайдалhаа сэхэ дулдыдадаг гээшэ. Ула­сай юрэнхыдөө һайн байха­да, манайшье хэжэнгээрхин һайн ажамидарха жэшээтэй.

- Мүнгэ зөөриин хо­мор мүнөө сагта нютагтаа ажаллажа байһан зоной салин саг сагтаа түлэгдэнэ гээшэ гү?

- Бидэ салингай талаар ямаршье үригүйбди. Зээлеэр абаһан мүнгэнэй талаар мүн лэ үри байхагүй. Хүн бүхэниие ажалаар хангаха та­лаар хүндэ юм ааб даа. Мүнөө сагай байдалаар лэ ажаһууна гээшэ аабзабди даа.

- Үнгэрһэн зун Хэжэнгэ­дэ аймшагтай хатуу ган га­суур болоо. Үбһөөр хомор зунай һүүлдэ аймагай мал­шад хэр зэргэ үбэлжэжэ байнаб?

- Хоёр жэл һубаряад ган жэл болоо. Урзанда гандаха­дань, бидэ тэрэнээ хатуу ган гасуур гэжэ һанаа һэмди. Нё­дондоной ган бүри шэрүүн байшабал даа. Арад зомнай ондоо нютаг ошожо байжа үбһэ хуряагаа. Манай мал­шад бүгэдэ үмсын ажалтан. Заримашуул Кабанск ошожо байжа, үбһэ сабшаа. Нүгөө зариманиинь Үбэр Байгалай хизаарта малай тэжээл бэл­дээ. Холо байдаг тула урдань хэрэгсээдэггүй байһан нуга голоо зубшаад, үбһэшэднай хажуураа далайба. «Дайдын һахал арьбан» гэжэ урда­наймнай үбгэд хүгшэд дэмы хэлсээгүй юм байна гэжэ мэ­дэхэ болообди.

Иимэ шэрүүнээр ган­дахадаа, аймагаймнай мал олоор хорохонь гэжэ хүлеэһэн байгаабди. Тиихэ­дэмнай январиин нэгэнэй байдалаар оройдоол 300-гаад толгой бодо мал хороод байна. Олон зоной мяхаяа саһан доро булаад байхадань, үнэн дээрээ хэды мал гар­залааб гэжэ дүн гаргахань эртэ. Мяхаяа хүр саһан соо хадагалhан зоной хабартаа наймаалхадань лэ, хэды мал энэ үбэлдөө хорооб гэжэ со­хом эли болохол даа.

- Хэжэнгэ нютагта бэ­лигтэй зон олон байдаг гээшэ. Тиигээд уласхоо­рондын мүрысөөнүүдтэ, ехэ бага хуралнуудта хаба­адаад, амжалта туйлаһан хүнүүд тухай юу хөөрэхэ байнабта?

- Манай Хэжэнгэ аймаг хэр угһаа хойшо уран зохёол­шодоор, ирагуу найрагшадаар, бэлигтэй хүгжэмшэдөөр, элитэ эрдэмтэдээр, дүршэл ехэтэй тамиршадаар баян нютаг юм. Нилээд олон тала­ан бэлигтэй хүбүүд, басагад түрэл нютагаа холо ойгуур суурхуулаа. Хожом саашадаа­шье тоонто нютагайнгаа һүр һүлдые үргэжэ ябаха хүбүүд, басагадтай байхын тула бидэ һургуулиин һурагшадые, сэ­сэрлигэй хүмүүжэмэлнүүдые нютагай засагай зүгһөө арга шадалаараа дэмжэжэ байдаг гээшэбди.

- Буряад үндэһэн нааданууд тухай хөөрэлдэе. Эрын гурбан наада дам саашань хүгжөөхын тула Хэжэнгэ аймагай захиргаан ямар хүдэлмэри ябуулнаб?

- Эрын гурбан наадан ехэ һайхан заншал гээшэ. Урданһаа хойшо манай эжы абанарһаа эхилээд, бүхы бу­ряад зомнай Сурхарбаан, Са­гаалгандаа бэе бэетэеэ зол­гоходоо, эрын гурбан наада эмхидхэдэг байһан. Буддын шажантанай заншалта Санг­хын XXIV Бандида Хамба лама Дамба Аюшеев буряад барилдаа, морин урилдаа, һур харбалга халуунаар дэм­жэжэ байна. Буряад Уласай Засагай газар мүн лэ энэ хэ­рэг хүгжөөлгэдэ эршэтэй­гээр хабаадана. Хэжэнгын аймагай захиргаан эрын гур­бан наада эмхидхэхэ хэрэгтэ арга шадалаараа баһал орол­донобди.

Буряад барилдаагаар һонирходог үхибүүд айма­гаймнай эдиршүүлэй спор­тын hургуулида олон бии. Тэрэниие дүүргэһэнэйнгээ удаашье барилдаан гээшые наһанайнгаа хэрэг болгоһон хүнүүд баһал байха. Хэжэнгэ аймагай захиргаанай мэдэл­дэ гурбан автобус бии. Хаана наадан, мүрысөөн болоноб, тиишэл үхибүүдые абааша­жал байдагбди.

- Эрын гурбан наадан буряад зондо хэр хэрэгтэй гээшэб?

- Тон хэрэгтэй ааб даа. Илангаяа хэсүүхэн байдал­тай айлай үхибүүд гудамжаар миин тэнэжэ, муу юумэ үйлэдэжэ ябахынгаа орон­до, нютагайнгаа тамирай байшанда үбэл зунгүй бэеэ һорижо, һамааржа байһаар хүн болоно ха юм. Тэдэниие һайса дэмжэхэ хэрэгтэй. Тэдэ үхибүүд амжалта туйлаха­даа, бэеэ зондо харуулна, мэ­дээжэ болоно. Эрын гурбан нааданай байдаггүй һаань, тэдэ үхибүүднай бэшэ хаа­на бэеэ харуулхаб даа? Һайн барилдаһан, эрхим харбаһан, хурдан хүлэгэй хазаар бариһан үхибүүд энэ наһан соогоо бэеэ зүбөөр олохо болоно. Минии һанахада, эрын гурбан наадан гээшэ манай буряад арадта ехэл хэрэгтэй юумэн гээшэ. Та­мир һайтай үхибүүд үдэшэ үглөө бэеэ һорижо байхадаа, һанааниинь амар, сэдьхэ­лынь сагаан болоно ха юм.