​Эхэ хэлэн - манай баялиг

Буддын шажанай заншалта Сангхын үүсхэлээр эмхидхэгдэдэг “Эхэ хэлэн - манай баялиг” гэһэн буряад хэлээр һургуулиин үхибүүдэй 16-дахи наадан 2017 оной февралиин 17-до Ивалгын дасан­да үнгэрбэ. Энэ тэмсээн-нааданда хабаадахаяа 57 һурагшад сугларһан байна.

Нааданай эхиндэ Хамба лама Дамба Аюшеев үхибүүдые амаршалаад, амжалта хүсэбэ.

«Буряад Үнэн» хэблэлэй байшанай захирал Баяр Балданов үхибүүдтэ Буряад арадай ира­гуу найрагша Николай Дамдиновай «Буряад хэлэн» гэжэ шүлэг һануулаад, илалта туйлахые үхибүүдтэ хүсэбэ.

– Энэ үдэр буряад хэлэ һэргээхэ һайхан үйлэдэ таанадтай суг хамта хабаадажа байһандаа баяртай байнабди. Иимэ дэмбэ­рэлтэй хэрэг үйлэдэжэ байһан Хамба ламадаа баярые хүргэхэ ёһотойбди. Үхибүүд, таанадай мэдэсээрээ хубаалдажа, бэе бэедээ шадаха юу­мэеэ заажа, бэе бэеэ һургажа байхадатнай ба­ярланабди. Таанадта амжалта хүсэнэб, – гэжэ мүнөөдэрэй ээлжээтэ наадамай эбээн тэдхэг­шэ «Титан» худалдаанай бүлгэмэй захирал Ва­дим Бредний хэлэбэ.

«Хоёр хэлэеэ тэгшэ мэдэе», «Хэнэй хэлэн баян бэ?», «Оньһон үгэ оносотой, олоной үгэ тудасатай» гэһэн тэмсээнүүдэй асуудалнууд буряад хэлэеэ һайнаар мэдэхын хажуугаар, ухаагаа гүйлгэжэ, түргэн шиидхэбэри абахые, үгэ хэлэндэ бэрхэ, һүбэлгэн байхые һургана.

Үхибүүд тэмсээндэ дуратайгаар бэлдэнэ, эдэбхитэйгээр хабаадана, мүрысөөнэй асуудал­нуудта өөһэдтөө найданги, тодоор харюусадаг боложо байна гэжэ ажагламаар. Асуудалнуудта харюусахадаа, үхибүүдэй хадуужа абаха шада­баринь хүгжэнэ, тэдэ олон зоной урда дуугаржа, зүрхэтэйгээр харюусажа һурана.

“Эхэ хэлэн – манай баялиг” нааданай бүхы тэмсээнүүдэй дүнгүүдээр Бэшүүр аймагай Хар­лан нютагай үхибүүдэй бүлэг 95,6 оноо абажа, нэгэдэхи һуури эзэлбэ (тон дээрэхи гэрэл зураг дээрэ). Харланда эхин классуу­дай һургуули бии, аха классуудай һурагшад ав­тобусоор үдэр бүри Охин Булаг ошожо һурана. Харланайхид нёдондо жэлһээ тус мүрысөөндэ хабаадажа эхилээ, тиихэдээ түрүүшын һуурида гараад лэ байдаг, мүнөө гурбадахияа илалта туйлаба. Илалтын эшэ үндэһэн хаанаһаа гээ­шэб?

Харланай бүлэгэй Барас Дайндаров, Алтана Бурунова хоёртой хөөрэлдэбэбди:

- Таанадта хэн туһалааб?

- Манай нютагай толгойлогшо Бэлигтэ Жигжитов бидэнтэй үдэр бүри бэлэдхэл хэ­дэг. Маани сээжэлдэдэгбди, асуудалнуудта харюунуудые бэлдэдэгбди, нютагайнгаа аялгаар хөөрэлдэдэгбди.

- Аба эжыдээ газаа гэртэхиеэ хэхэдэнь туһалдаг гүт?

- Уһа асарха, малаа хараха, түлеэ хахалха, оруулха гэхэ мэтэ ажал хэжэ хамһалсадагбди.

- Энэ нааданда бэлдэхэдэ, бэлэн бэшэ бай­гаа гү?

- Маани миин сээжэлдэнгүй, бүгэдэнэй түлөө, аба эжынгээ, Уянга дүүгэйнгээ түлөө заль­баржа, буян үйлэдэнэб гэжэ этигэжэ сээжэл­дэхэдэ, һайнаар хадуугдана, тиигээд олоороо уншахадамнай, намда гоё байдаг, – гэжэ Алтана Бурунова уриханаар энеэбхилэн хэлэбэ.

Хамбын нааданай боложо байхада, Жарга­ланта нютагай сомоной дарга Цыретор Хал­занов эндэхи һургуулиин буряад хэлэнэй баг­ша Арюна Халзанова хоёрой бүлэдэ табадахи үхибүүн түрэбэ гэһэн баярта мэдээсэл хамба лама Дамба Аюшеев дуулгаад, «жаргалантын­хид табадахи һуурида гараба, харин багшань табадахи үхибүүгээ түрэбэ, ямар дэмбэрэлтэ мэдээсэл дуулгаба гээшэб, амаршалнабди!» – гэжэ нэмэбэ.

«Оньһон үгэ оносотой, олоной үгэ тудаса­тай» гэһэн тэмсээндэ хабаадагшад өөһэдынгөө дураар оньһон үгэ шэлэн абаад, удхаарнь шог удхатай хөөрөө бэлдэхэ даабаритай байгаа. Энэ тэмсээндэ Дээдэ-Үшөөтэйн һургуулиин Раднаев Чимит-Доржо түрүү һуури эзэлбэ. Улаан-Үдын 9 дүгээр эхин һургуулиин Эржена Ажеева “Тэнэг тархи хүлэй зоболон. Уймар тархи уулын зобо­лон” гэжэ оньһон үгэдэ тааруулжа, хоёр хүнэй түлөө ехэ бэрхээр зүжэглэн наадаба. Түрүү һуури эзэлээшьегүй һаа, урдань үшөө үндэр да­баанууд...

Сотниковой һургуулиин һурагша Дарима Багдаева “Уран бэлигтэй, ульгам хэлэтэй” гэһэн тэмсээндэ 2-дохи һуурида гараба. Тэрэ хамбын нааданда оло дахин эдэбхитэйгээр хабаадаһан юм.

“Уран баримал” гэжэ мүрысөөндэ 29-дүгээр гимназиин 6-дахи ангиин һурагша Катьяна Цы­дыпова 12 амитадые уран гоёор, шадамар бэр­хээр дархалжа, нэгэдэхи һуури эзэлээ. Хүгшэн эжытэеэ хоюулан илалта туйлаһандаа баяртай­нууд ябана һэн.

Зэдын аймагай Петропавловкын гимназиин 10-дахи класста һурадаг алтай үндэһэтэн Айдар Тюхтенев үлгы дархалха даабари абахадаа, бу­ряад үлгы дархалха гэжэ ойлгоогүйһөө боложо, түрүү һуури эзэлжэ шадаагүй. Удаадахи урилдаануудта дахяад хабаадажа, илалта туйлаха бай­хаб гэжэ этигэнэ.

Уран гартанай урилдаанда үнихэнэй хабаа­дадаг басагад арһа өөһэдөө элдээд, гоё торгон гадартай дэгэлнүүдые оёжо, олоной анхаралда табиба. 29-дүгээр гимназиин Чойдонова Алина, Сэлэндүүмын Шишмарева Марина, Харганын Балданова Виктория, Һужаагай һургуулиин Олеся Убушеева гэгшэд Баярма Митупова баг­шада заалгажа, оёжо һураа юм. Балданова Вик­тория энэ нааданай «Уран гартан» гэһэн урил­даанда нэгэдэхи һуури эзэлбэ.

– Үхибүүд энэ нааданда дуратайгаар хаба­ададаг. Ивалгын дасан ерэхэдээ, ондоо нюта­гай үхибүүдтэй танилсана, бэе бэеынгээ мэдэ­сэ, шадабари харана, олон зон соо бэеэ яагаад абажа ябахаб гэжэ һурана, буряад хубсаһаяа үмдөөд омог дорюун алхалалдана, буряадаараа хөөрэлдэжэ дадана, – гэжэ Ивалгын һургуулиин багша Зориг Шойнжонов һанамжаараа хубаал­даба.

Буряад Уласаймнай телекомпани “Эхэ хэлэн – манай баялиг” наадан февралиин 18-да сэхэ дам­жуулба. Иигэжэ БГТРК-гай хүдэлмэрилэгшэдэй буряад хэлэеэ хүгжөөхэ, дэлгэрүүлхэ хэрэгтэ хубитаяа оруулжа, “Эхэ хэлэн – манай баялиг” нааданые дэмжэжэ байхадань баясамаар байна.

Намжилма Бальжинимаевагай гэрэл зураг

Үхибүүд ехэ дуратайгаар тус нааданда хабаададаг юм