​Хэбэд номхон Хэжэнгын эрхим хүбүүдэй нэгэн

Он жэлэй ошохонь оодорһон морин шэнги түргэн. Ажабайдалай үдэр бүриин юрьеэн соо ойлгоошьегүй байтар наһанай амаралтын саг ерээд байха юм. Үнгэрһэн жэлнүүдээ үндэр дээрэһээ хаража, хэд болообибди, хэмнай ямар амжалта туйлааб гэжэ харахада, һонин байна даа.

Бидэ 1952 ондо 22 хүбүүд, басагад Хэ­жэнгын дунда һургуули дүүргээ бэлэйбди. Бултадаа дээдэ һургуули дүүргэжэ, элдэб янзын мэргэжэлтэй болообди. Олонхим­най багшанар болоһон байна. Манай клас­сай үхибүүдэй дунда эгээл ехэ амжалта туйлаһан хүн Виктор Мункин болоно. Тиимэһээ би Витиингээ амжалта, нэрэ зэр­гэ болон гүрэнэй зүгһөө ехэ хайра шагнал­да хүртэһэн тухайнь хөөрэхэ хүсэлтэйб.

1932 ондо Хэжэнгын аймагай Шулуу­та гэжэ нютагта Санжимитып Мункуевич Мункин, Димид Дандаровна Дандарова гэгшэдэй бүлэдэ табан үхибүүдэй гурбада­хи үхибүүн боложо түрэһэн байна.

1952 ондо түрэл Хэжэнгэдээ дунда һургуули дүүргээд, Буряадай багшанарай дээдэ һургуулида һуража, физикэ, матема­тикын багшын мэргэжэлтэй болоо. Тии­гээд түрэл һургуулидаа бусажа, өөрынгөө эгээл дуратай физикэ гэһэн предмет урма зоригтойгоор эдир һурагшадта заажа эхи­лээ бэлэй. Дээдэ һургуулида физикэ эр­хим һайнаар шудалһан дээрэһээ аргагүй һонирхолтой хэшээлнүүдые үнгэргэдэг һэн. Элдэб хэрэгсэлнүүдые өөрөө бэлдэжэ, ша­бинараа һонирхуулдаг байгаа. Манай Витя физикэ ондоохоноор лэ зааха бурханай үгэһэн эди шэдитэй һэн даа. Тиимэһээ олон тоото шабинарайнь тэрэнэй хэшээлнүүдые хүлеэжэ ядадаг байһаниинь гайхалгүй. Классһаа гадуур элдэб һонин үдэшэнүүдые, уулзалгануудые эмхидхэхэ. Мүрысөөнүүдые долоон хоног бүхэндэ үнгэргэжэ, үхибүүдые һонирхуулдаг һэн. Физикэ ба математи­ка гүнзэгыгөөр шудалха тусхай классууд һургуулида нээгдээ. Тиигэжэ энэ һургуулиин шабинарынь олимпиада, шалгалтануудта түрүү һууринуудые эзэлдэг болоһон юм.

Виктор Санжимитыпович Мункинай шабинар Ородой Холбоото Уласай элдэб хо­тонуудай дээдэ һургуулинуудта ядамаггүй ородог байгаа. Аяар 30-аад шабинарынь энэ физико-математическа эрдэмэй дид докторнууд болонхой. Олон хотонуудай дэ­эдэ һургуулинуудта тэдэ багшалдаг юм. Энэ багшын табан шабинарынь физикын эрдэ­мэй докторнууд, профессорнүүд, гэшүүн- корреспондентнүүд болонхой, багшынгаа нэрэ суурхуулжа ябанад. Хэд бэ гэбэл: Нам­жил Бодиевич Чимитдоржиев, Гунга-Нимбу Бидьяевич Дандарон, Дандар Сангадиевич Сандитов, Даши-Дондок Шагдарович Шира­пов, Балдан-Доржо Дашиевич Цыдыпов.

Эдэ ехэ эрдэмтэд гансашье Буряад Ула­стаа бэшэ, бүхы дэлхэй дээрэ мэдээжэ болоһон эрдэмтэд гээшэ. Виктор Санжи­митыпович Мункинай аргагүй ехэ орол­долго, гүнзэгы эрдэм мэдэсэ ганса шабина­рынь бэшэ, гүрэн түрэ үндэрөөр сэгнэһэн байна. В.С. Мункин Буряад Уласай арадай гэгээрэлэй отличник (1968), багша-ме­тодист (1973), Буряад Уласай гүрэнэй шангай лауреат (1973), СССР-эй арадай гэгээрэлэй отличник (1974), РСФСР-эй хүндэтэ багша (1980), академик П.Р. Ату­товай нэрэмжэтэ шангай лауреат (2003) гэһэн хүндэтэ нэрэ зэргэнүүдтэй. Гадна 1995, 1996, 1997, 1999, 2000, 2001 онуудта Дж. Соросой шангай лауреат болоһон юм. 2005, 2006 онуудта физикын багшанарай дунда бүхэроссиин мүрысөөндэ “Настав­ник будущих ученых с грантом” гэһэн но­минацида илаа һэн.

Манай нүхэр Буряад Уласай Болбо­соролой болон эрдэм ухаанай яаманай Хүндэлэлэй грамота (1970-1997) болон СССР-эй эрдэмэй академиин Сибириин таһагай Хүндэлэлэй грамотануудта (1972- 1985) хүртэһэн байна. Росси гүрэндэ жэл бүри хэблэгдэдэг “Одаренные дети – бу­дущее России” гэһэн энциклопедиин “Баг­ша” гэһэн рубрикада бэлигтэй багшын нэрэ оруулагданхай. Хэжэнгэ нютагта тон хүндэтэй, арад зоной түлөө оролдодог хүнүүдтэ олгогдодог “Арадай хүндэ” (2002) гэһэн шанда хүртөө, “Буряад үнэн” сони­ной үнгэргэдэг “Буряадай түрүү хүнүүд” мүрысөөнэй “Вершина мудрости” номина­циин лауреат болоо һэн.

Виктор Санжимитыпович алишье та­лаараа бэлигтэй хүн байгаа. Шүлэгүүдые, онтохон, баснинуудые уран һайханаар, ёһотой артист шэнгеэр уншаха. Хэжэнгын арадай театрта табигдаһан зүжэгүүдтэ гол рольнуудые наададаг байгаа. Шүлэг уншагшадай мүрысөөнүүдтэ Москва хо­тодошье нэгэтэ бэшэ лауреат болоһон юм. Бүри эхин классуудта һуража ябаха­даа, Б. Абидуевай “Сонхоор малайһан һара” уншажа, зониие баясуулаа, халуун аль­га ташалгаар угтуулаа бэлэй. Хэжэнгын арадай “Ургы” гэһэн ансамблиин хоорой дуушан байһан. Москвада үнгэргэгдэһэн Буряадай хоёрдохи уран зохёолой болон урлагай декадада хабаадалсаа һэн. Түрэл һургуулидань Шэнэ жэлэй болоходо, фи­зикынгээ эди шэди харуулжа, бүхы тан­химуудые, һургуулияа газааһаань ялагар гэрэлээр ялалзуулан шэмэглэжэ, олониие гайхуулдаг, баясуулдаг байгаа.

Виктор Санжимитыпович Мункин Бу­ряад Уласай физикын болон математикын багшанарай дунда ехэ суутай хүн байһан юм. 60-70-80-яад онуудта Болбосоролой болон эрдэм ухаанай яаман тэрэниие ури­жа, мэргэжэлээ дээшэлүүлхэеэ ерэһэн баг­шанарта лекцинүүдые уншуулдаг һэн.

Олон жэлдэ хүдэлһэн Хэжэнгын лицей- һургуулида тэрэнэй нэрэ олгогдожо, нэ­рэнь мүнхэлэгдөө. Энэ хадаа багшын бэлиг шадабари, үндэрөөр сэгнэһэнэй тэмдэг болоно гээшэл даа.

Виктор Санжимитыпович алтан дэлхэйн жама ёһоор дээдэ һургуулияа дүүргээд, суг һураһан Түнхэн һайхан нютагай Мария ба­сагантай халуун зүрхөө нэгэдүүлэн, айл бүлэ боложо түбхинөөд, 4 бэрхэ үхибүүдтэй (2 ба­саган, 2 хүбүүд) боложо, жаргажа һуугаа. Ехэ басаган Сэсэгма Викторовна техническэ эрдэмэй дид доктор, ВСГУТУ-да хүдэлнэ. Мэдэгма, Дугар, Доржо үхибүүдынь инже­нер-механигууд юм.

Манай Витя амиды мэндэ ябаа һаа, 12 аша зээнэртэй, 7 гушанартай Мария Владимиров­на нүхэртэеэ 85 наһанайнгаа ойн баяр угтажа, хөөрэжэ, хүхижэ ябаха байгаал даа.

Хүхэ мүнхэ тэнгэри доро,

Хүрьһэтэ алтан дэлхэй дээрэ,

Одо мүшэд шэнги яларжа,

Олон зуугаад жэлдэ дурдуулжа,

Мункин Виктор нэрэшни

Мүнхэ байхань болтогой!

Энэ зураг дээрэ Виктор Мункин тэг дундань һууна