​Ажалша зонойнгоо алдар солые дуудая

Эдэ үдэрнүүдтэ “Буряадай хүдөө ажахын Социалис Ажалай Геройнууд болон Ажалай Улаан Тугай ор­деной дүүрэн кавалернүүд” гэһэн ном нара хараба. Иимэ ном гаргажа, Буряад Уласайнгаа үмэнэ, арад зонойнгоо урда үндэр габьяатай зоной нэрые мүнхэлэе гэжэ Буряад Уласай Засагай газарай Түрүүлэгшын ор­логшо, хүдөө ажахын сайд Даба-Жалсан Чирипов болон энэл яаманай хорооной түрүүлэгшэ Далай Галсановай үүсхэл болоно. Эдэнэй дэмжэлтээр Владимир Цыдыпо­вич Баторов энэ ном хэблэлдэ бэлдэһэн байна.

Урда үедэ Александр Климов иимэ ном гаргуулһан юм. Теэд тэрэ үедэмнай хэблэлэй арга тааруухан байгаа. Энэ ном уран гоёор шэмэглэгдэнхэй. Харин удхынь талаар уншагшад сэгнэнэ бэзэ. Ном соо Социалис Ажалай баатарнуудай болон Ажалай Улаан Тугай орденой дүүрэн кавалернүүдэй ажа­лай намтар дэлгэрэнгыгээр үгтөө. Тиихэдээ Буряад Уласай архивһаа болон музейнүүдһээ, номой сангуудһаа, “Буряад үнэн” сонинһоо абтаһан урданайшье, мүнөөнэйшье ехэ шу­хаг гэрэл зурагууд олоор үгтэнхэй.

Тус ном Буряадай арадай поэт Цэдэн Галсановай ород хэ­лэндэ оршуулагдаhан шүлэгөөр эхилнэ. 5-дахи нюурта ном­до ороһон 40 ажалай баатарнуудай нэрэнүүд үгтэнэ. Тэрэ тоодо колхозуудай 7 түрүүлэгшэнүүд, 16 полевод-бригадир­нууд, 11 хонишод, 4 һаалишад, 1 газарай эдеэ ургуулагша, 1 һургуулиин захирал – суута уран зохёолшо Цогто Номтоев.

Хүдөө ажахыда хүдэлжэ, арга шадалаараа табан хушуу мал үдхэжэ, талха таряагаа надхуулжа ябаһан бүхы ажалша зо­ноо Буряад Уласай Толгойлогшын уялга саг зуура дүүргэгшэ Алексей Цыденов, Арадай Хуралай Түрүүлэгшэ Цырен-Даши Доржиев болон сайд Даба-Жалсан Чирипов гэгшэд халуун үгэнүүдээр амаршалнад. Удаань ном бүридхэгшэ Владимир Баторовай һанамжа, дурадхалнууд үгтэнхэй.

Ажалай баатарнуудые олониитын хүндэлдэгшье һаа, зарим ушарта мартагдажа байһаниинь голхоролтой гэжэ мэдүүлнэ. Амиды мэндэ ябаһан манай уялга – ургажа ябаһан үетэндөө нэрэ түрэтэй ажалша хүдэр зонойнгоо нэрэ алда­рые мүнхэдэнь үлээжэ, омогорхожо ябаха ёһотойбди гэжэ ехэл зүб уряална.

2009 ондо Хурамхаанда Д-Ж. Ш. Чириповэй аймагай за­саг дарга байха үедэ Ажалай баатарнуудые алдаршуулан мүнхэлхэ гэһэн ажал үргэнөөр эмхидхэгдээ бэлэй. Тиигэжэ Хурамхаанай бүхы арбан хоёр Ажалай баатарнуудта хүрэл хүшөөнүүд табигдаа һэн. Тэрэ тоодо ой модо хамгаалаг­ша болон барилгашан бии. Мүн баһа Сэлэнгын Ташарта Жамсо Ванкеевтэ, Яруунын Үльдэргэдэ Цокто Номтоев­то хүшөөнүүд табяатай. Харин бэшэ баатарнуудта хэзээ хүшөөнүүд табигдаха юм даа?

Владимир Баторов тухай эндэ дурдаагүйдэ аргагүй. Влади­мир Цыдыпович номуудые хэблүүлхэдээ, ехэ дүршэлтэй юм. Буряадтаа хүндэтэй, Ородой Холбоото Уласай Сэтгүүлшэдэй холбооной гэшүүн Владимир Баторов “Буряадай Ажалай ба­атарнууд”, “Баргажан голой Ажалай баатарнууд”, “Баргажан голой Ленинэй орденой кавалернүүд”, “Боолон-Түмэрһөө Байгал хүрэтэр”, “Дэрээнэй хамнигад”, “Баргажан голой ара­дай театрнууд” гэһэн номуудые хэблүүлһэн габьяатай.

Ном соо хүдөө ажахын Ажалай баатарнуудай намтар ал­фавидай ёһоор үгтэнэ. Эндэ оруулагдаһан урданай гэрэл зу­рагууд ехэ һонирхол татана. Тэрэ үедэ ажалай түрүүшүүлые ехэтэ сэгнэжэ, хүндэлжэ, элдэб суглаа хуралнуудта урижа, бэе бэетэйнь уулзуулжа, дүй дүршэлөөрнь хубаалдуулдаг байгаа. Уласай ноёд хүндэтэйгөөр уулзажа, ажал хэрэгээрнь һонирходог байгаа. Хамтын ажахынуудай үсөөрөөшье һаань, бэрхэ ажалшаднай олон зандаа ха юм. Энэ заншалыень һэргээжэ, гүрэн түрын талаһаа тэдээниие шагнал хайрада хүртөөжэ байбал, ажалша зон омогорхолтой ябахал hэн.

Манай уран зохёолшод ходо ажалша бэрхэ, малша таря­аша зоноо магтан дуулажа байдаг. Тиимэһээ ном соо олон уран зохёолнуудай мүрнүүд оруулагдахаараа оруулагдаа.

Ном гаргахада ехэ туһа хүргэһэн Улаан-Үдын шубу­унай фабрика тухай тобшохоноор хэлэхэ хэрэгтэй гэжэ hанагдана. Шубуу үсхэбэрилдэг энэ ажахы Буряад орон­домнай гансахан юм. Эндэ хүдэлдэг 110 ажалшан жэлдээ 60 сая үндэгэ наймаанда гаргана. Эбтэй эетэй ажалша бэр­хэ эдэ ажалшадые Ородой Холбоото Уласай хүдөө ажахын габьяата хүдэлмэрилэгшэ Виктор Ганжурович Дондуков урагшатайгаар хүтэлбэрилнэ. Ном хэблүүлхэ буянтай ажал бүтээлсэһэндэнь булта ажалшадайнь гэр бүлэнүүдтэ баяр баясхалангаа мэдүүлэе.