​"Хадын наадан" хоригдоо

Мүнхэ һарьдагай хормойдо жэл бүхэндэ үнгэргэгдэдэг байһан “Хадын наадан” болюулагдаа гээд Аха аймагһаа уржадэр мэдээсэгдэбэ. Ушар шалтагааниинь гэхэдэ – Буряад Уласай бүхы дэбисхэр дээрэ соносхогдоһон онсо байдал. 

Түүдэгһээ түймэр һүжэрхэ 

Иимэ шиидхэбэри Аха аймагай захиргаанда үнгэрэгшэ һайндэрэй урда тээхэнэ, амаралтын үдэр абтаһан байха юм. Буряад Уласай Толгойлогшын зарлигай ёһоор, байгаалиин түймэрнүүдһээ һэргылхэ зорилготойгоор, ой руу хүн зоной, тэрэ тоодо аяншалагшадай, орохо ябадал хоригдоо гээд мэдэнэбди. 

Энэ удаа түсэблэгдэһэн олон тоото хэмжээ ябуулганууд, тэрэ тоодо нютаг можонууд хоорондын “Хадын наадан” болюулагдаа. Тамирай болон соёлой наадануудые нютагай засаг сугларагшадай хабаадалгатайгаар эмхидхэдэг һаа, мүнөө тэдэньшье болобогүй гэнэ. Тиигээшьегүйдэ аргагүй: олон зоной сугларһан газарта эдеэ хоол шанаха хэрэгтэй. Хадата газарай хатуу агаарта дадаагүй, нюсэгэ шабагаар һабиганалдагшад бээрэжэ, шабар бэеэ шарахаяа түүдэг заатагүй табиха. Уулын хабшуу соохи уларил таахын аргагүй. Юушье мэдэнгүй түүдэг галайнгаа дэргэдэ амаа ангайлдаад, архяа залгяад һуужа байтарнь, түймэрэй һүжэрхэнь - наада заха. Хуша, шэнэһэн модод, хуурай набша намаан тэрэ дороо шатажа, аюулай ехэ аюул ушархадаа болохо. Хойшолонгуудыень хэлэхэньшье хүндэ, багсаамжалхыншье арга байхагүй. 

Буурал хадануудые бузарлагшад олошороо 

Үзэсхэлэн һайхан байгаалитай Аха нютаг руу энэ хаһада хэдэн мянган хүнүүд жүдхэн тэгүүлжэ, Зүүн Сибириин эгээл үндэр уула гэжэ тодорһон Мүнхэ Һарьдагай орой өөдэ абирдаг юм. Иимэ аяншалагша зоной, хада уулада дуратайшуулай, юрэ һонирхогшодой тоо жэлһээ жэлдэ олошоржо, оршон тойронхи байгаалиие бузарлажа байдагынь голхормоор. 

Илангаяа орон доторнай тогтоод байһан эдэй засагай, мүнгэ алтанай талаар шахардуу байдал хилын саагуур аяншалдаг зоной олонхииень орон доторхи харгы замаар тууна. Энээн дээрэ мүнгэшье хэхэ дуратайшуул олон болоо. Хүршэ болохо Эрхүү можын олзын хэрэг эрхилэгшэд шадамараар энэ ажал зохёодог. 

Адхарһан орооһонһоо өөрэгүй хадын хормойгоор тараһан олон тоото аяншалагшадые суглуулжа, бултыень доошонь буулгаад, һайхан үреэл табижа, гэртээ харигты гэһэн уряал үнэн дээрээ хэр бэелүүлэгдэбэ хаб? Ойн харуулай, онсо байдалай талаар, мүн тиихэдэ улас түрын хилэ харууһалдаг албануудай түлөөлэгшэдэй харгалзалга доро бүтэхэ энэ ажал амжалтатай байгаа юм бэзэ. 

Бүрэн Хаандаа зальбараа 

Болюулагдаагүй ганса үйлэ гэхэдэ, Мүнхэ Һарьдагай эзэн болохо Бүрэн Хаанда зорюулагдаһан заншалта уншалга. Нютагай дасанай санаартан, мүн тиихэдэ ниислэл хотоһоо болон Хэжэнгын дасанһаа айлшаар бууһан ламанар уншалга бүтээгээд, һүзэгтэд гэр гэртээ тараа гэһэн мэдээсэл хадата нютагһаа ороо. Хүн бүхэнэй зүрхэ сэдьхэлдэ, ухаан бодолдо бүхөөр хадуугдахаһаа гадна, өөрын онсо һуури олон эзэлхэ шадалтай, һоёд, буряад угсаатанай хэдэн зуугаад жэлдэ тахижа байһан эгээл үндэр уулын эзэн – хүсэ ехэтэй Бүрэн Хаамнай амитан бүгэдэндэ амгалан байдал түхөөһэй гэжэ ахаархин ээлжээтэ удаагаа зальбараа.