​Эсэгэ ороноо хамгаалхаар бэлэн

Хилэ сахигшадай һайндэрэй урда тээ Закаменскда хотын болон аймагай һургуулинуудай «Зарница» наадан үнгэрбэ. Сэрэгэй бэлэдхэлэй энэ нааданда 6-7-дохи ангинуудай һурагшадай 26 команда хабаадаа. Тиигэжэ эдиршүүл Эсэгэ ороноо хамгаалхаар бэлэн боложо ябаһанаа гэршэлээ. 

Нааданай баяр ёһололой жагсаалда Буряад Уласай Толгойлогшын уялгануудые дүүргэгшэ Алексей Цыденов эдир сэрэгшэдэй тангариг абаха үедэ иигэжэ хэлэбэ:

- Эхэ орондоо үнэн сэхэ хүнүүд - таанад гээшэт. Эсэгэ ороноо эрэлхэгээр хамгаалһан таабайнарайнгаа, элинсэг хулинсагуудайнгаа арюун заншал таанад нангинаар сахинат. Ород гүрэнэй сэрэгшэд мүнөөшье дайн байлдаануудта хабаадажа, Эхэ оронойнгоо һүр һүлдые үргэжэ, эрэлхэгээр тэмсэнэд. Тэдэнэй нангин уялгые таанад халан абаха болонот. 

Yнгэрһэн жэлэй дүнгөөр, залуушуулые сэрэгтэ татаха талаар Буряад Улас Сибириин болон Алас Дурна зүгэй нютаг можонуудай хоорондо түрүүлжэ гараа гэжэ Алексей Цыденов онсолон тэмдэглээ.

– Манай залуу сэрэгшэд элүүр энхэ, шамбай, бэлэдхэл һайтай байһанаараа илгарна. Тэдэнэр ёhотойл Эсэгэ ороноо хамгаалагшад гээшэ. Иимэл байгты, - гэжэ тэрэнэй хэлэхэдэ, Захааминай эдир сэрэгшэд “Ура!” гэhэн уряа гурба дахин дабтаба. 

Алексей Цыденов эдир сэрэгшэдые амаршална

Буряад Уласай Гүрэнэй аюулгүйе сахиха албанай Захааминай хилэ сахигшадай комендатурын дарга, подполковник Александр Филимонов: 

- «Зарница» наадан жэл бүри үнгэргэгдэжэ, заншалта болонхой. Тиихэдээ эдиршүүлнай сэрэгэй талаар һайн һургаалтай, бэлэдхэлтэй болоно гэжэ хэлэхэ дүүрэн эрхэтэйбди, - гэжэ тэмдэглээ. 

Гүрэнэй Дүүмын һунгамал Алдар Дамдиновай этигэмжэтэ нюур, Эдиршүүлэй аяншалгын, тамирай уласай түбэй захирал Даша Кырмыгенов Захааминай эдир сэрэгшэдые халуунаар амаршалжа, амжалта хүсөө. 

Буряад Уласай эдир сэрэгшэдэй штабай дарга Владимир Ефремов бэдэрэгшэдэй “Рысь” отрядай олоһон сэрэгшэдэй загнуу, жада Закаменскын 1-дэхи һургуулида дамжуулжа, “Алдар солын булан” байгуулжа, бэдэрэлгэ-шэнжэлэлгын ажал ябуулхыень уряалба. 

- Халхын-Голдо эрэлхэгээр дайлалдаһан 93 дугаар дивизиин сэрэгшэдэй баатараар унаһан байлдаанай газарнуудаар “Рысь” отрядай гэшүүд бэдэрэлгэ-шэнжэлэлгын ажал ябуулна, - гэжэ тэрэ хөөрэбэ. - Тэдэнэр Буряадтамнай Эсэгэ ороноо хамгаалагшадта зорюулһан 30 үзэсхэлэнгүүд, дайшалхы булангууд болон музейн таһагуудые нээхэдэнь туһалаа. Захааминай аймагта энэ дэмбэрэлтэ ажал нэгэ дүгээр һургуули эхи табижа ударидахань.

Сэрэгшын загнуу, жада һургуулида дамжуулга

Һургуулиин захирал Ирина Цыренова:

- Һургуулидамнай сэрэгэй хүмүүжүүлгын ажал үнинэй ябуулагдана. Энэ ажалай нэгэ түсэлэй хэмжээндэ «Генерал-танк» хүшөө табигдаад байна. Эсэгэ ороноо хамгаалгын Агууехэ дайнай үедэ Улаан Армиин 3-дахи танк бүхэн, сэрэгшэдэй дуулга малгайһаа эхилээд, үхэр буунуудай олонхинь Захааминда ашаглагдаһан буладаар бүтээгдэдэг байгаа юм. Тиимэһээ Закаменск хотомнай “Ажалай алдар солын хото” гэһэн хүндэтэ нэрэ зэргэдэ хүртөө, - гэжэ урматайгаар хэлээ. - Дайнай hүүлээр эндэхи ашагта малтамал сэрэгэй болон замбуулин тойрохо ракетэнүүдые, сансарые шэнжэлхэ хэмэл одонуудые бүтээлгэдэ үргэнөөр хэрэглэгдээ. Зайн галшье носооходо, захааминаархинай хубита горитой гэжэ мэдэхэ хэрэгтэй, - гэжэ олондо мэдээсээ.

- Һургуулидаа музей байгуулжа эхилэнхэйбди. Буряад ороной танкистнууд болон тэдэнэй баатаршалга, аша габьяа тухай материал суглуулнабди. Нютагаархимнай дайшалхы медаль болон орденуудые, сэрэгшын дэбтэрнүүдые, дайнай үеын бэшэгүүдые музейдэ бэлэглэнэ. Агуу Илалтын ээлжээтэ ойдо нээгдэхэ музей залуу үетэниие Эхэ орондоо дуратайгаар хүмүүжүүлгын түб боложо, тэдэнэр таабайнарайн-аа, элинсэг хулинсагуудайнгаа аша габьяа ойлгожо, омогорхожо, Эхэ ороноо хамгаалхаар хэзээдэ бэлэн байха бэзэ, – гэжэ Ирина Владимировна мэдүүлээ. 

Удха шанартай хэмжээ ябуулга 

Зүблэлтэ засагай үедэ энэ наадан ехэ дэлгэрһэн аад, гүрэн түрын бутаран һалахада, мартагдаа һэн. Захааминда һаяын лэ сагта, 2014 ондо, «Зарница» һэргээгдээшье һаа, юрэнхы эрдэмэй бүхы һургуулинуудай хабаададагынь ехэ һайшаалтай. Энэ ехэ хэмжээ ябуулга аймагай эрдэм һуралсалай таһаг, сэрэгэй комиссариат, түймэр сарагшад, эмшэд, хилэ сахигшад хамтадаа эмхидхэнэд.

- «Зарницада» хабаадагшад жагсаалда ябаха, дуугаа хангюурдаха, добтолхо, автомат задалаад суглуулха, шархатагшадта түрүүшын туһаламжа үзүүлхэ, буудаха, хамгаалха, хубсаһа түргэн үмдэхэ мүрысөөнүүдтэ хүсэ шадалаа, арга шадабарияа харуулха юм, - гэжэ аймагай һуралсалай таһагай дарга Сэсэгма Намдакова хөөрөөд, - тиихэдэ гол шухалань – Эсэгэ оронойнгоо түүхые хабаадагша бүхэн һайн мэдэхэ ёһотой,- гэжэ тэмдэглэбэ.

Тоб байтар алхалнад

Нааданай үедэ Захааминда хасаг сэрэгые һэргээн байгуулгын эхи табиһан хасаг сэрэгэй есаул Бальжи Базаровтай хөөрэлдэбэбди.

- Энэ наадан ургажа ябаһан үетэндэ ехэ хэрэгтэй. Хожомоо сэрэгэй албанда ябахадань, ямар амар байхаб! Һурагшад бултадаа сэрэгэй алба хаагшын зам шэлэхэ бэшэ, гэбэшье, Эхэ орондоо дуратай, түүхэеэ һайн мэдэхэ боложо, түрэл арадайнгаа аша габьяае үндэрөөр сэгнэжэ ябаха болоно, - гэжэ Бальжи Дабаевич хэлэнэ. 

Багша, есаул Бальжи Базаров 1979 онһоо 1981 он болотор СССР- эй КГБ-гэй мэдэлэй 32-дохи полкдо алба хэһэн хадаа албанайнгаа һүүлээр сагдаагааршье хүдэлөө. Мүнөө Закаменскын дүрбэ дүгээр һургуулида багшалхадаа, «Рубеж» гэжэ сэрэгэй-патриотическа клуб байгуулаад, тэрэнэй дэргэдэ хасагуудай кадетскэ классуудые эмхидхээд, амжалта түгэс хүдэлнэ. 

Багша, есаул Бальжи Базаров