​Аяншалгын зүргэнүүд, нигүүлэсхы туһа...

Захаамин аймагай нютаг зоной эблэлэй үүсхэл, хэрэгүүдээр һонирхожо, эблэлэй хүтэлбэрилэгшын орлогшо Б.Б. САНДАНОВТАЙ хөөрэлдэбэбди.

- Батор Базарсадаевич, жэнхэни Буряадтамнай бидэниие хада уулын хүбүүд, басагад гээд нэрлэдэг... 

- Хада уулын хүбүүд, басагад - одоол гоё бэшэ гү? Хашаагаймнай саана хада хабсагай, хүбшэмнай эхилшэдэг ха юм. Манай эблэлэй эдэбхитэд һүүлэй жэлнүүдтэ нютаг нугаараа эдэбхитэй аяншалдаг болоо. Жэшээлбэл, нёдондо бүлэг зон холын һарьдагта оршодог Уран Дүшэ уулада хүрөө һэмди. Домогой ёһоор болбол, тодорхой үдэрнүүдтэ энэ уулын оройдо тэнгэриин элшэнүүд - дархашуул буужа, урлал хэдэг гэлсэдэг. Алха дүшын ханхинаан дуулдадаг гэдэг. Һайхан домогые дахаа юм гүбди, али захаамин хангайтаяа дүтөөр харилсажа, мэндэшэлэлдэхэ гээ юм гүбди, - нэгэ үгөөр хэлэбэл, алас холуур һайханиие бэдэрэнхаар, абдараа уудала гэдэгтэл, 40 хүн вездеходоор, трактораар гүн хүбшэ руу зорёо һэмди. 

Энэ аяншалгын үедэ хада, уулатанай хабые ойлгоо һэмди даа гээд сэхынь хэлэһүү. Санага, Утаатын хүбүүд, басагад туһамаршадаар ошолсоо – модо руу орохо зуураа, ябууд дундаа гэхээр гүрөөһэ олзолоод хүрэжэ ерэхэ, нюдэ сабшаха зуура гэхээр үбшөөд, болбосоруулаад орхихо, бороотой, шиигтэй үедэшье гэшүүһэ модо суглуулаад, түүдэгээ тэрэ дары түхеэрэн носоожорхихо, эдеэгээ буйлуулха - одоол гайхаабди. Ехээр носолдожошье байхыень обёорхогүйш – юумэниинь аятай, өөрөө бүтэжэ байһандал... Ой соо зүг шэгээ алдаа гэжэ үгы, бороогой уһанай үбдэгсөө, бүһэсөө тогтобошье, шабар шадха соогуур трактор, вездеходой илангаяа гарасатай тааруу газарые мэргэлэн оноод лэ, зүб зам заагаад ябаа юм. Суута Дерсу Узалаһаа дутахашьегүй юм гү гээд һанахаш. Тайгада гансаараашье үлөө һаа, эдэнэр дээрээ ортохогүй, хохидохогүй даа. 

- Нютагтаа ажаһуудаг зоноо ондоо нюдөөр хараба ха юмта даа...

- Юрэ хараа бэшэ, һонирхооб, гайхааб. Эдэнэргүй һаа, хай даа, нилээн лэ зутарха һэн хабди. Харгыдаа хоёр хоножо, Уран Дүшэдөө хүрөөбди. Яаруулгүй ябаабди, үдэшэ бүри түүдэгэй дэргэдэ хизаар нютагайнгаа домогуудые шагнажа, дуулалдажа үнгэргэхэдэ, хэды гоёб даа. Агнаабди, мүрысөөбди. Уран Дүшынгөө хормойдо “Ёохорой һүни” үнгэргөөбди, магтаал-дуугаа зорюулаабди. Ямаршье хари гүрэнөөр хужарлама үзэгдэл бэдэрһэнэй хэрэггүй, хажуудамнай хуу байна. Аяншалгын зүргэнүүдые Захаамин хангайдаа бүри олоор гаргаха шухала.

- Саашадаашье аяншалха түсэб бии ёһотой? 

- Мүнөө жэл Ахын аймагай дабаануудые дабаад, Тувагай Жойгон гэһэн амаралтын газарта хүрэхэ зорилготойбди. Түрүүлэн машинаар, удаань мотоциклаар, морёор ябаха юм хабди, доошоо уруудахадаа, ябагалхабди. Аймагаймнай 23 һууринай түлөөлэгшэд, нютаг эблэлэй эдэбхитэд энэ аяншалгада хабаадаха аргатай.

- Үшөө ямар бодомжоо бэелүүлнэб, эблэлнай? 

- Ехэ Сахирта ажаһуудаг Дымбрыловтэнэй гэр бүлэ туһа эрижэ хандаа юм. 6 наһатай Саяна басагаяа Хитад эмнэлгэдэ абаашаха гэхэдэнь, 1 миллион түхэриг хэрэгтэй болоо. Манай артистнууд энэ жасада мүнгэ оруулхын түлөө “Феникс» cоо нигүүлэсхы концерт уржадэр харуулаа. Оперын нэрэтэй түрэтэй дуушан Доржи Шагдуров, Оюна Баирова, Алдар Дашиев, Ирина Шагдурова, Болод, Сэсэг Сандиповтан, Людмила Дугарова гээд, Захаамин нютагай залуу дуушад сэдьхэлэйнгээ дуунуудые ханхинуулаа. Эблэлэй эдэбхитэд – БГУ-гай багша Баярма Ламаева, Ирина Шагдурова, Доржи Шагдуров, Елена Цыренова угаа оролдосотойгоор, урагшаа һанаатайгаар сэдьхэлээ үгэн, иимэ хэмжээнүүдые эмхидхэлсэдэг юм. Сагаалганай һайндэр, ойн баярай үдэшэнүүд – манай хабаадалгүйгөөр юу үнгэрхэб даа. Нёдондо Утаатада ехэ мүндэр ороод, гэрэй хушалта, хуушанай барилганууд һандаран эмдэржэ, гарза хохидол болоһон юм. Дайнай ветерануудта, мүнгөөр бага зондо туһалжа, 100 мянган түхэригтэ шифер, барилгын материалнуудые абажа үгөө һэмди. 

- Поэт Николай Шабаевай бэшэһэн Захааминай гимн шулуун дээрэ һиилэгдэхэнь гэһэн һураг суу дуулдаа һэн.

- Түрүүшээр Юугтэ дээрэ энээнээ бэелүүлхэ гэһэнээ болёобди. Мэдээжэ уран зурааша Юрий Мандаганов хээрэ газарта бэшэ, харин Закаменск хотын 1-дэхи һургуулиин зохидхон парк соо энэ шулуугаа тодхобол, аятай гэһэн дурадхал оруулаа. Жэлэй туршада энэ хэрэгээ бэелүүлхэбди, аймагай 90 жэлэй ойдо нютаг эблэлэй зүгһөө дурасхаалта бэлэг болохо юм. Мрамор, нефрит шулуун хэрэглэгдэхэ, сэнгынь нилээн ехэхэн болохо. 

- Залуушуулһаа гадна хэд ветеранууд эблэлэйнгээ хүдэлмэриие эршэдүүлхэ гэжэ оролдоно гээшэб?

- Анхан эблэлые хүтэлдэг байһан, мүнөө зүблэлэйнь гэшүүн Владимир Дашиевич Порхоевые түрүүлэн нэрлэмээр. Эблэлэй түрүүлэгшэ, Арадай Хуралай депутат Виталий Николаевич Лыгденовэй, СМИТ компаниин дарга, горсоведэй депутат Геннадий Юрьевич Доржиевай үүсхэл оролдолго мэдээжэ. 

- Үндэр наһатамнай, илангаяа дайнай, тылэй ветеранууд хэзээдэшье мартагдаагүй ааб даа. 

- Эсэгэ ороноо хамгаалгын дайнай ветерануудта онсо анхарал хандуулнабди. Нэрлэбэл, Үлэгшэнэй - Гармаев Мунхэ-Жаргал Цыренжапович, Дархинтын – Гармаев Доржи Дымпилович, Үлэнтын Юнжуров Буда Банзаракцаевич, Михайловкын - Норбоев Доржи Гармаевич, Сээжэ-Бургалтайн - Дарижапов Түдэб Цыренович – эдэ зондоо ходо гэртэнь хүрэжэ, байра байдалаарнь һонирхожо байдагбди. Бэлэг сэлэгээ баряад лэ ошоходош, ехээр баярлаха даа... 

- Зали абьяас задаран һалбаржа байг лэ даа, Захаамин хангайһаа тоонтотой зоной.

- Залуушуулдаа дүршэлөө дамжуулжа, шэнэ сагай бодомжонуудыень сэгнэн дэмжэн ябаха ёһотойбди гээд түгэсхэлдэнь тобшолһуу.

Уран Дүшын уудам руу