​Булган үлгы Инзагатамнай

Инзагата нютагаархинай «Булган үлгы Инзагатамни» гэһэн зунай наадамдаа урихадань, алдар суута Матвей Рабданович Чойбонов түрүүтэй Инзагата нютагһаа гарбалтай үндэр наһатан, сэтгүүлшэд, багшанар олоороо Улаан-Үдэһөө зэрэлгээтэ Зэдэ нютаг руу зорибобди. Аймагай хилэ дээрэ Инзагатын арадай аман зохёолой бүлгэмэйхид сэнхир хүхэ хадагаа дэлгээн, һү тарагай дээжээр айлшадые угтан абаба. Тэдэнэр нютаг нуга тухайгаа һонин домог түүхэ хөөрөөд, айлшадтай суг хамта ёохор хатарба.

Анхан сагта Монгол оронһоо нүүжэ ерэһэн сартуулнууд Зэдын юһэн голнуудые зубшан нютагжанхай. Буряадай түрүүшын эрдэмтэн Доржо Банзаров, СССР-эй арадай артист Дугаржаб Дашиев, РСФСР-эй арадай артистнууд Найдан Гендунова, Содном Будажапов, эрдэмтэн Сергей Чагдуров, ирагуу найрагшад Даша-Даба Мункоев, Матвей Чойбонов, Галина Раднаева, Рахмет Шоймарданов гэгшэд Зэдэ нютагһаа гарбалтай юм гээд, зэдээрхин омогорхол дүүрэнээр хөөрэдэг юм. 

Табан ехэ хайрханай нэгэниинь болохо Бүрин Хаан уулын хормойдо хүрэжэ, Бүрин Хаанай хүшөө гороолон мүргэбэбди. Тойроод уула хаданууд, ой модон, сэсэг набшаар бүрхөөгдэһэн тала дайда нэмжын харагдажа, ямар һайхан уудам газар нютагтай Буряад орондо ажаһууна гээшэбибди гэжэ бахархан баярлажа, уулын үндэртэ зогсобобди. Хүхэ мүнхэ тэнгэридээ зальбаржа, арюухан агаар амсажа, ноб ногоохон газар гэшхэхэдээ, бага наһан һанагдаад, ээрэмшээн гүйшэхэ дуран хүрэнэ. 

Матвей Рабданович ламбагаймнай Бүрин Хаандаа буян хэшэг гуйжа, уншалга уншаба. Хүгшэд, хүүгэд, залуушуул сэдьхэлээ ханабабди. Инзагата нютагай Очирхай эмгээдэ гэртэнь хүрэжэ, хүрэгтэнь мүргэбэбди, зальбарбабди. Эсэгын дайнай газарта хүбүүдээ абардаг байһан тухайнь, олон зониие аргалан эдэгээдэг байһан тухайнь уншаһан дуулаһан байнабди, бидэнэр үнэнхэ зүрхэнһөө Очирхай эмгээдэ үршөөл хайра эрижэ, һүгэдэн мүргэбэбди.

Нютагай музей орожо, эндэ табигдаһан гэрэл зурагуудтай, түүхын гэршэ элдэб зүйлнүүдтэй танилсабабди. 

Стадион дээрэ эрын наадан болобо. Шанга барилдаан, һур харбалга гэхэ мэтэ тэмсээнүүд болобо. Үдэшэлэниинь соёлой байшанда концерт наяраа. Дуушад Золто Гомбоев, Татьяна Мункуева, Чингис Иванов, Олеся Бадмаева гэгшэд аялга дуугаа дэлгээжэ, нютагаархинаа баясуулба. Үхибүүд хатар хатарба. Олеся Бадмаева нютагаа магтаһан шэнэ дуу бэлэг бариба. 

“Булган үлгы Инзагатамни” гэһэн наадамые зохёон байгуулагша, уран гоёор бүтээгшэ, ударидагша Намсалма Лубсанова болоно. Булат Намсалма хоёр зургаан хүүгэдэй аба эжы хоёр. Олон хүүгэдэй одо заяан тэнгэриһээ хараад, туһалжа байдаг юмэ гэлсэгшэ. Нээрээл тиимэ ха даа. Ехэ хүбүүниинь Чимит-Доржо тусгаар ондоохон, уран гоёор хөөрэхэ, дуулаха, олон зониие энеэлгэхэ шадабаритай юм. Олон зониие баярлуулжа, абьяас бэлигээ хубаалдажа ябахадаа, арад зоной буян хэшэгтэ хүртэнэ, олон зонһоо урма зориг абана ха юм. “Эдир Баатар”, “Хүхюу буряад” урилдаануудта илалта туйлажа, шагнал, грамотануудта хүртөө юм. “Минии уг гарбал” гэһэн интернет-конкурсдо хабаадажа, уг гарбал тухайгаа хөөрөөд, дуу дуулаад, шүлэг хэлээд, мүнгэн шанда хүртөө һэн. Тэрэнэй бэлдэһэн видеобуулгабари дэлхэйн алишье гүрэндэ, алишье буланда хүнүүд харана ха юм. Намсалма эжынь, нагаса эжынь уран гоёор уншаха хэрэгтэнь ходо туһалдаг, заагаад үгэдэг байна. Булат абынь энеэбхилһэн шарай бүри зоригжуулаа ааб даа. Тэрэ Цыбиг-Дулма, Арсалан, Юмсэн, Буян, Уянга дүүнэрээ дахуулһан, айлай эгээл томо ахай юм. Ахайгаа дахаад, аба эжын хүмүүжэлээр, үргэмжөөр дүүнэрынь ямар бэ даа юумэндэ баһал абьяас бэлигтэй байжа магад? Халюунһаа халюун, булганһаа булган түрэдэг юм. 

Матвей Рабданович Чойбонов ламбагай, ирагуу найрагша, бүхы дэлхэйдэ алдар суутай хүн, Чимит-Доржодо иигэжэ захяа:

-Номоо һайн үзөөд ябаарай, эрдэмтэн болоно гүш, артист болоно гүш, Ород гүрэнөө, Буряад Уласаа, Инзагата нютагаа суурхуулха эрхим хүн болохош гэжэ этигэнэб. 

Бүрин Хаанһаа адиста хүртөөд, Инзагата нютагаархинда баярые хүргөөд, сэдьхэлдээ сэсэг бадаруулан, баяр баясхалантай Улаан- Үдэеэ бусаа бэлэйбди.

Наадамые зохёон байгуулаад эмхидхэгшэ Булат, Намсалма Лубсановтанай үнэр баян бүлэ