1191
Ярууна аймагай Үльдэргэ нютаг хадаа бэрхэ адуушадаараа, уран дархашуулаараа суутай. Үльдэргынхидэй бэе бэедээ хандаса, зан абари өөрсэ маягтай байдаг. Жэшээнь, тэдэнэр Буряад ороной бусад нютагуудай буряадууд шэнгеэр нютаг дээрээ байһан хүнүүдэйнгээ дундаһаа сомоной даргые шэлээгүй. Улаан-Үдэ хотодо үни хада бата бэхеэр түбхинэһэн, элитэ адвокат, Үльдэргэдэ өөдөө болоһон Еши-Нима Доржиевые үгэдөө оруулжа, сомонойнгоо даргаар һунгаба. Еши-Нима Дамбаевич Доржиевтай хэһэн хөөрэлдөө мүнөө та олоной анхаралда дурадханабди.
- Ярууна аймагай 90 жэлэй ойгоор таниие, Үльдэргэ нютагайхидые бултыень «Буряад үнэн» Хэблэлэй байшанай зүгһөө хани халуунаар амаршалнаб. Зунай эхин һара түгэсэхэ тээшээ болобо. Үльдэргэдэмнай энэ һарада зунай найр, обоо тахилганууд, үшөөшье олон баярай хэмжээ ябуулганууд болоо гэжэ дуулаһан байнабди.
- Үльдэргымнай найрта хүн олон байгаа. Хоёр ехэ обоонуудаа тахихадаа, Улаан-Үдэһөө ерэһэн зоноо нэгэдүүлхэ гэжэ обоо тахидаг газартаа найраа хэхэдэмнай, 250-яад хүн болоо. Нютагаймнай хэмжээндэ олон хүн байба гээшэ ааб даа. Ехэ гоё наадан болоо. Ярууна аймагайнгаа 90 жэлэй ойн баярта зорюулжа, хүн зоноо олоор суглуулжа, нэгэдүүлжэ, найраа обоонуудайнгаа үдэр үнгэргөө һэмди.
- Урдандаа Зүүн Үльдэргэ, Баруун Үльдэргэ гэжэ байгаа. Мүнөө Үльдэргэ нэгэдэжэ, хэды хүн байдаг гээшэб?
- Бүридхэгдэһэн зоноороо тоолохо болоо һаа, 1345 хүн болонхой байна. Сэхыень хэлээ һаа, тэдэмнай булта нютаг дээрээ байнагүй ха юм даа. Заримамнай нютагтаа бүридхэгдэнхэйшье һаа, Улаан- Үдэ хото, ондоошье нютагуудта ябашанхай. Үнэн дээрээ 850-яад хүн болодог лэ даа.
- Буряадаймнай эгээл хурдан хүлэгүүд, тиихэдэ эгээл бэрхэ адуушад Үльдэргэдэ байдаг гээшэ гү?
- Тиигэжэ хэлээ һаа, балай ехэ алдуу болохогүйл даа. Ганса Үльдэргэдэ бэшэ, бүхы Ярууна аймагтамнай гүйгөөшэ морид олон боложо байна даа. Түб һуурин Нарһатада, жэшээнь, Мүнхэ Ширапов, Бэлигтэ Арабжаев моридые һорижо, манай Үльдэргын басаган Ия Раднаева, Түмэн Раднаев гэгшэд мүнөө Нарһатада байдаг болонхой. Хүлэгүүдые холоһоо асардаг. Буряад моридыешье һургана. Мүрысөөнүүдтэ бэлдэнэ. Хурдан моридоороо манайшье Үльдэргэ тэдээнэй тоодо ородог лэ даа. Энэ һая «Үльдэргэ» хамтын ажахы хатарша мори асараа. Хара үнгэтэй тэрэ мориниинь хатараар нэгэдэхи һуури эзэлээл даа.
- Холо ойгуур суутай болоһон Үльдэргынгөө адуушадые нэрлыт даа...
- Үльдэргэ нютагаймнай ахалагша адуушан Солбон Эрдынеевич Цыденжапов байна.
- Буряад монголшууд табан хушуу малаараа суутай. Манай эндэ тэмээнүүд хомор. Харин бусад 4 янзань Үльдэргын уужам талада бэлшэжэ ябана…
- «Yльдэргэ» гэжэ хамтын ажахыдамнай мүнөө адуун, сагаан толгойто казах үүлтэрэй үхэр, буряад бүүбэй хонин сохом бии. Ямаан үмсын ажахынуудта байдаг ааб даа. Манайхин булта үхэр малаа баридаг лэ даа. Мүнөө Үльдэргэдэмнай 240-өөд хотон айл байна. Хахадһаа олониинь, багсаахада, 180-яад айл, үхэр, адуу баридаг лэ даа. Тэдэнь яһала олон болонхой. «Үльдэргэ» ажахын түрүүлэгшэ Булад Цырендоржиевич Будажанаевтай нэгэтэ хоюулаа һуугаад тоолоо һэмди. Үльдэргэдэ байдаг хүн бүхэндэ бүхы малаа хубаахадамнай, хэды толгой мал хүртэхэ байнаб гэжэ элирүүлээбди. Хамтын мал үмсын малтайгаар тоолоходомнай, Үльдэргымнай хүн бүхэндэ 6-6 толгой мал хүртэхэ байна. Тиимэ олон малтай нютаг ондоо тээгүүр үгы бэшэ аа гү? Буряад Уласай хэмжээндэ иимэ нютагууд хомор байха гэжэ һананалби даа.
- Хамтын ажахы үмсын ажахынуудта орходоо ямар илгаатайб?
- Ярууна аймагта хамтын гурба- дүрбэн шангаханууд ажахы бии. Тэдээнэй нэгэниинь «Үльдэргэ» ажахымнай болоно. Бэлигтэ Будажанаев гэжэ бэлигтэй түрүүлэгшэтэй. Энэмнай ажахыгаа шадахысаа өөдэнь татажал ябадаг хүн лэ даа.
- Үльдэргын һургуули мүнөө ямар байдалдаб? Багшанар дутанагүй гү?
- Үльдэргын дунда һургуулида мүнөө 117 һурагшад һурана. Хорёод багшанар заана. Залуу захиралтай болонхой. 2016 оной декабрь hарада нютагаймнай зон Амгалан Шираб-Нимбуевич Цырендылыковые Улаан-Үдэ хотоһоо ерүүлээ. Нютагаймнай энэ хүбүүн Үльдэргын дунда һургуулиин захиралаар хүдэлжэ эхилбэ. Энээнһээ урда тээ Улаан-Үдэ хотын 25-дахи дунда һургуулида буряад хэлэнэй багшаар хүдэлжэ байгаа. Мүнөө нютаг дээрээ ехэ ажал хэжэ байнабди. «Үльдэргэ» ажахытаяа, дунда һургуулитаяа, сомоной захиргаантаяа, нютаг зонтоёо – хамтын хүсөөр һургуулидаа барилга хэжэ байнабди. Анхан амяараа баригдаһан хоёр байшан залгахаhаа гадуур хоол бариха, хоол бэлдэхэ газар түхеэрнэбди. Һургуулимнай дулаан хоёр шабхантай (туаледтэй) болохо.
- Эмнэлгын газар Үльдэргэдэ бии гү?
- Үльдэргэ нютагаймнай амбулаторидо 6 эмшэн хүдэлнэ. Нютагтамнай гушаад жэлэй туршада хүдэлжэ байһан дүй дүршэлтэй эмшэн Светлана Доржиевна Жанчипова энэ коллективые ударидана.
- Буряадай телевидениин дамжуулгануудые харана гүт?
- Үльдэргэмнай гол харгыhаа нэгэ бага хажуу тээ гүб даа. Цифровой телевидени юундэшьеб мүнөө болотор нютагтамнай хүрөөгүйл даа. Ярууна аймагай бусад сомонуудта бии. Ганса манай Үльдэргэдэмнайл үгы. Ярууна аймагай захиргаан Үльдэргэдэ цифровой телевидени оруулха гэжэ тусхай зорилго урдаа табинхай. Интернет яһала бараг. Оптоволокно нютагаймнай АТС хүрэтэр ошонхой. Гэртээ интернедтэй болоһойбди гэжэ һанаһан зон Үльдэргэдэмнай олон. Ростелекомой Ярууна аймагтахи хэлтэсэй ноёндо орожо һураа һэмби. Тиихэдэмни мүнөө дээрээ техникымнай арга боломжо тиимэшэг гэжэ харюусаа бэлэй.
- Зай. Манай асуудалнуудта харюусаһандатнай баяр баясхалан хүргэнэб! Үльдэргэ нютагайнгаа һүр һүлдэ үргэхэ, нютаг зонойнгоо байдал hайжаруулха буянтай ажалдаа уулаһаа үндэр, уһанһаа гүн амжалта туйлахатнай болтогой!
- Баярлаа.
Автор: Баяр ЖИГМИТОВ хөөрэлдэбэ.
