​Шулуугаар бариһан дуган

XIX зуунай эхин багаар, 1806-1808 онуудта, Буряад ороной дэбисхэр дээрэ анха түрүүшынхиеэ шулуугаар баригдаһан дуган бодоһон юм. Тэрэ үедэ цемент гэжэ байгаагүй. Ушар тиимэһээ шубуунай үндэгэ шабартаа хэрэглэн, ород дархашуул Анаа дасанай Согшон дуган бариһан гэжэ Анааһаа гарбалтай Николай Ламханов дуулгаба. Гайхалтайнь гэхэдэ, хоёр зуу гаран жэл үнгэрбэшье, һандарһан энэ байшанай сагаан үнгэнь тэрэл зандаа. Мүнөө энэ дуган Буряадта гайхамшагта хүшөө гээд тоологдоно.

АНАА ДАСАНАЙ ТҮҮХЭҺЭЭ

Хориин тайшаа Дамба-Дугар Иринцеевэй эдэбхи үүсхэлээр 1795 ондо Анаа дасан бодхоогдоһон юм. Дасанай хажууда зэргэлээд хэдэн мянгаад гаран ажаһуугшадтай тосхон байгуулагдаһан. Тиигэжэ дасанда гүн ухаа шудалдаг, номууд хэблэгдэдэг, Буддын шажанай зурагууд зурагдадаг, Цам хатардаг байгаа. 

1766 ондо түрүүшын Бандида хамба лама Дамба-Даржаа Заяев II дугаар хатан Екатериные Сагаан Дара Эхын хубилгаан гэжэ нэрлэһэн юм. Эгээл тиимэһээ Анаа дасанай нэгэ гунгарбаа дотор хатан Екатеринын шудхамал дүрэ байһан. 

Үшөө нэгэ һонин баримта гэхэдэ, Этигэлэй хамба лама Анаа дасанда һуралсал гараһан юм. 

1917 ондо энэ дасанай һандаргагдахада, оршон тойронхи тала дайда удаан сагта бурханай номуудай саарһаар бүрхөөгдэн сайжа харагдадаг байһан гэжэ нютагай зон тэмдэглэнэ. Дасан соохи бүхы сэнтэй юумэнүүд Санкт-Петербургын болон Улаан-Үдын музейнүүдтэ дамжуулагдаһан байгаа. 

1990-ээд онуудһаа Анаа дасан һэргээгдэжэ эхилээ. Дасанай шэрээтээр 2005 ондо Лэгсэг лама томилогдоһон юм. Мүнөө дасанда 11 ламанар 6 ехэ хуралнуудые хурадаг байна. 

СУБАРГАНУУД ДОТОР ЮУН ХАДАГАЛААТАЙБ?

Гайхал, бишэрэл түрүүлдэг 108 субарга дэлхэй дээрэ Буряадта, мүн Монголой Хархориной Эрдэнэ-Дзу хиидтэ бии юм. Анаа дасаниие тойроод, 1200 метр утатай 108 субарга табан жэлэй саана бодхоогдоһон байна. Энэ буянта хэрэг тухай Лэгсэг ламатай хөөрэлдэбэбди. 

- Ямар ушараар 108 субарга бариха гэжэ шиидхэгдээб? 

- Анаа дасамнай хори буряадуудай гол дасан болоно. Түүхэнь баян. Хори буряадуудай түб байһан гүб даа. Энэ газар дээрэ 108 субарга баряа һаамнай, ехэ удхатай, буянтай байха гэжэ 2010 ондо манай аха захатан болохо Дамби Базарович Дамбаев хэлэһэн байгаа. Энэ һанамжа тухайнь бодожо үзөөд, лама хубарагуудтаяа хөөрэлдөөд, жиндагуудаараа зүбшөөбди. Хори аймагаймнай засаг дарга тиихэдэ Баир Владимирович Жамбалов байгаа. Тэрэ энэ үүсхэл гансата дэмжээ. Эдэбхитэй ажал ябуулагдажа, 2011 ондо, нэгэ жэлэй хугасаада 108 субарга бодошоо бэлэй.

- 108 субарга хори буряадууд бодхооһон болоно гү?

- Ганса хори буряадуудай субарга бэшэ! Энэ субарга барилгада бүхы Буряадай һүзэгтэн хабаадаа. Хори нютагта хабаатай хүнүүд 108 субарга бүтээһэн байна. Хяагтын, Сэлэнгын аймагай, бүхы баруун бэеын нютагуудай зон барилгада хабаадаһан юм. 108 субаргын найрта эдээниие бодхооһон угуудай зон сугларжа, аха затанаа золгоо, тэдэнээ хүндэлөө. Энэ уулзалга ехэ удха шанартай.

- Урдань Анаа дасан шадар 28 субарга байгаа гээд түүхын хуудаһануудта бэшээтэй. Юундэ 108 субарга бодхоогдооб? 

- Бурхан багшын “Ганжуур” номой ботинуудай тоогоор 108 субарга болонол даа. Тиихэдэ эрхи 108 шүрэһөө бүридэдэг. 108 субарга дотор Ганжуурай боти бүхэн оронхой. Гадна ерээдүй сагай бэшэг оруулагданхай. Шэнээр заһагдаха саг заатагүй ерэхэ. Энэ дэлхэй дээрэ мүнхэ юумэн үгы. Тэдэ бэшэгүүд ерээдүй сагай үетэндэ һонирхолтой байха аабза.

Анаа дасанай Согшон дуган урда сагта

108 субарга